Phát triển kinh tế biển Việt Nam: Nghiên cứu trường hợp tỉnh Bình Định

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CỦA TỈNH BÌNH ĐỊNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI , 2017 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CỦA TỈNH BÌNH ĐỊNH Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hướng dẫn 1: PGS. Lê Xuân Bá Hướng dẫn 2: TS. Lê Kim Chung HÀ NỘI , 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Nguyễn Thị Bích Ngọc MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1:TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu về biển, kinh tế biển được viết bởi các nhà khoa học nước ngoài. Tình hình nghiên cứu về biển, kinh tế biển được viết bởi các nhà khoa học trong nước.

Những vấn đề được tập trung nghiên cứu và những khoảng trống liên quan đến đề tài luận án .26 Chương 2:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ PHÁT TRIỂNKINH TẾ BIỂN. Một số vấn đề lý luận về kinh tế biển. Nội dung phát triển kinh tế biển và những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế biển. Kinh nghiệm quốc tế và trong nước về phát triển kinh tế biển .50 Chương 3:THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở TỈNH BÌNH ĐỊNH.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tiềm năng phát triển kinh tế biển ở tỉnh Bình Định. Thực trạng phát triển kinh tế biển ở tỉnh Bình Định trong giai đoạn 2005 đến năm 2016. Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế biển ở tỉnh Bình Định .110 Chương 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở TỈNH BÌNH ĐỊNH ĐẾN NĂM 2025. Bối cảnh mới ảnh hưởng đến phát triển kinh tế biển ở tỉnh Bình Định.

Định hướng phát triển kinh tế biển. Giải pháp phát triển kinh tế biển ở tỉnh Bình Định. 151 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Diện tích, sản lượng nuôi trồng thủy sản tỉnh Bình Định.

Lao động nuôi trồng thủy sản tỉnh Bình Định. Số lượng tàu cá của tỉnh Bình Định từ năm 2011 – 2016. Năng lực trang thiết bị các nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu. Sản lượng hàng qua cảng Thị Nại.

Thu nhập của dân cư từ hoạt động kinh tế biển của tỉnh Bình Định .106 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Khung lý thuyết cho việc nghiên cứu phát triển kinh tế biển. Bản đồ hành chính tỉnh Bình Định. Sản lượng khai thác thủy sản tỉnh Bình Định qua các năm.

Sản lượng hàng hóa thông qua cảng Quy Nhơn. Sản lượng container tại cảng Quy Nhơn. Số lượt khách du lịch đến Bình Định qua các năm. Tổng doanh thu từ du lịch của tỉnh Bình Định qua các năm.

Cơ cấu doanh nghiệp logistics theo loại hình doanh nghiệp của tỉnh Bình Định. Ý kiến của người dân về mức độ ảnh hưởng đến môi trường từ hoạt động kinh tế biển. Mức độ liên kết của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics của tỉnh Bình Định. Mức độ hài lòng của người dân về thu nhập từ hoạt động kinh tế biển.

Mức độ thay đổi đời sống của người dân tham gia hoạt động kinh tế biển. Tính cấp thiết của đề tài Là một quốc gia có bờ biển chạy dọc theo chiều dài của đất nước, Việt Nam có thế mạnh về phát triển kinh tế biển. Kinh tế biển của Việt Nam phát triển với hai lợi thế quan trọng là tiềm năng tự nhiên và vị trí địa - kinh tế, địa- chiến lược đặc biệt. Kinh tế biển đã và đang đóng góp một phần không nhỏ cho sự phát triển của nền kinh tế nước nhà.

Nhận thức được tầm quan trọng đó, Đảng cộng sản Việt Nam đã có nhiều Nghị quyết quan trọng định hướng phát triển kinh tế biển. Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng, khóa X đã thông qua Nghị quyết số 09- NQ/TW ngày 09/02/2007 về “Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020”. Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 chỉ rõ: Phấn đấu đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển, bảo đảm vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền quốc gia trên biển, đảo, góp phần quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm cho đất nước giàu mạnh…, đến năm 2020 kinh tế biển đóng góp khoảng 53-55% GDP, 55-60% kim ngạch xuất khẩu của cả nước, giải quyết tốt các vấn đề xã hội, cải thiện một bước đáng kể đời sống nhân dân vùng biển và ven biển…Đặc biệt, Luật biển Việt Nam, Luật số 18/2012/QH13, được Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 21 tháng 6 năm 2012 đã đưa ra những quy định chung về đường cơ sở, nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa, các đảo, quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa và quần đảo khác thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia của Việt Nam; hoạt động trong vùng biển Việt Nam; phát triển kinh tế biển; quản lý và bảo vệ biển, đảo. Trong những năm qua, thông qua những chương trình hành động cụ thể, Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng trong phát triển kinh tế 1 biển, ven biển, kết hợp phát triển bền vững kinh tế biển với đảm bảo an ninh- quốc phòng vùng biển.

Tuy nhiên, những kết quả đạt được còn khá khiêm tốn so với tiềm năng phát triển của biển Việt Nam, và những mục tiêu trên còn đối mặt với rất nhiều khó khăn thách thức đòi hỏi các ngành, các cấp và cộng đồng phải chung tay vào cuộc một cách mạnh mẽ hơn. Bình Định là tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ, có đường bờ biển dài 134 km và có các đảo ven bờ. Ngoài diện tích đất liền vùng ven biển, Bình Định còn có khoảng 1.440 km2 vùng nội thủy, 2.500 km2 diện tích lãnh hải và 40.000 km2 vùng đặc quyền kinh tế. Cùng với những tiềm năng to lớn nằm trong lòng biển, vùng đất liền ven biển, Bình Định nổi lên là một tỉnh có nhiều tiềm năng phát triển mạnh về biển và kinh tế biển.

Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Bình Định khóa XV, tại Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, ngày 10/2/2001 đã phân tích khá rõ các lợi thế và thách thức trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh cho đến năm 2010 và các năm tiếp theo. Ngoài các thành tích to lớn về phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, báo cáo cũng chỉ ra những khó khăn và bất cập nhất hiện nay là đánh giá lại một cách toàn diện, đồng bộ về tài nguyên, môi trường đới ven bờ biển, những thuận lợi và thách thức trong quá trình khai thác, sử dụng chúng, và trên cơ sở đó xây dựng phương án quản lý tổng hợp đới ven bờ biển Được sự quan tâm đầu tư của Trung ương và củatỉnh, kinh tế biển càng tỏ rõ sức mạnh của mình trong sự phát triển chung của tỉnh nhà. Những năm qua, kinh tế biển của tỉnh Bình Định có nhiều bước phát triển: khai thác hải sản tăng liên tục trong nhiều năm cả về số lượng và chất lượng; việc đầu tư cơ sở hạ tầng nghề cá được chú trọng; các cơ sở chế biến thủy sản xuất khẩu được xây dựng, đổi mới với trang thiết bị ngày càng hiện đại, đời sống nhân dân các xã ven biển tăng lên đáng kể… 2 Tuy nhiên, kinh tế biển ở tỉnh Bình Định bên cạnh những thành tựu vẫn còn nhiều hạn chế như: chưa có một quy hoạch tổng thể gắn kết giữa các ngành kinh tế; quy mô doanh nghiệp trong kinh tế biển nhỏ, lẻ, phương thức sản xuất còn mang tính thủ công, lạc hậu, hoạt động phân tán, chưa có sự kết nối với các doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước, năng lực cạnh tranh kém(năm 2016, toàn tỉnh Bình Định chỉ có 05 nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu quy mô lớn nhưng có tới 461 cơ sở sản xuất, thu mua có quy mô hộ gia đình); chất lượng sản phẩm khai thác từ nguồn lợi biển chưa đủ mạnh để cạnh tranh với thị trường lớn; chất lượng đội ngũ lao động trong kinh tế biển còn thấp (lao động sản xuất thủy sản năm 2014 của tỉnh Bình Định là 40.749 người nhưng trong đó có tới 89,03% lao động chưa qua đào tạo và không có bằng hay chứng chỉ chuyên môn); đặc biệt, trong khai thác nguồn lợi biển, vấn đề ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên đang đặt ra cấp bách trong phát triển kinh tế biển. Trong tình hình đó, nhưng tổng quan nghiên cứu vẫn cho thấy những khoảng trống khá lớn liên quan đến phát triển kinh tế biển của tỉnh Bình Định.

Để góp phần khắc phục những hạn chế nêu trên, tôi chọn đề tài: “Phát triển kinh tế biển: Nghiên cứu trường hợp của tỉnh Bình Định” làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành Kinh tế chính trị. Đây là sự mong mỏi cũng như tâm huyết của bản thân nghiên cứu sinh, muốn đóng góp vào sự phát triển chung của quê hương mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế biển, thực trạng phát triển kinh tế biển của tỉnh Bình Định, luận án đề xuất phương hướng và giải pháp thúc đẩy kinh tế biển của tỉnh Bình Định phát triển mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về kinh tế biển, phát triển kinh tế biển, từ đó làm rõ được ý nghĩa của sự phát triển kinh tế biển đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. - Tìm hiểu và hệ thống hóa một số vấn đề về thực tiễn và kinh nghiệm phát triển kinh tế biển của một số quốc gia trong khu vực và một số địa phương trong nước có những điều kiện tương đồng với tỉnh Bình Định để rút ra những bài học kinh nghiệm trong phát triển kinh tế biển ở tỉnh Bình Định.