Luận án: Phát triển Du lịch Sinh thái các tỉnh Duyên hải Cực Nam Trung Bộ đến năm 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------ ĐINH KIỆM PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI CÁC TỈNH VÙNG DUYÊN HẢI CỰC NAM TRUNG BỘ ĐẾN NĂM 2020 CHUYÊN NGÀNH: KINH DOANH THƯƠNG MẠI Mã số : 62340121 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. VÕ THANH THU 1 Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ ở công trình nào khác. Tác giả luận án Đinh Kiệm 2 LỜI CÁM ƠN Những lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới các cơ quan, đơn vị và cá nhân đã tích cực hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu thực hiện luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn quý vị Lãnh đạo, Chuyên viên các Sở, Ban, Ngành của các hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận, các công ty Du lịch Lữ hành, các Khách sạn, Resort đã nhiệt tình đóng góp ý kiến, cung cấp tài liệu, tham vấn chuyên gia, cung cấp thông tin và hỗ trợ trong khâu thu thập số liệu để tôi hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin chân thành cám ơn Quý Thầy/Cô Khoa Thương Mại Du lịch, Viện Đào Tạo Sau Đại Học của Trường Đại Học Kinh tế TPHCM đã tạo điều kiện, giúp đỡ, hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với GS. Võ Thanh Thu người đã tận tình hướng dẫn, động viên cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài và hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cám ơn đến Tiến Sỹ Nguyễn Văn Thuần Chủ tịch Liên hiệp các Hội KHKT Bình Thuận, Ông Lê Văn Tiến GĐ Sở KHCN tỉnh Bình Thuận, PGS.TS Lê Văn Thăng Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường và Công nghệ Sinh học - Đại Học Huế là những người luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi tiếp cận tài liệu nghiên cứu, tham gia hội thảo để có thể tiếp nhận những ý kiến phản biện tích cực-quý báu từ các chuyên gia cho luận án. Tôi cũng xin gửi lời cám ơn đến Quý Thầy/Cô tại TPHCM, bạn bè ở Công ty CP An Thuận, Công ty CP Thái Vân, quý đồng nghiệp cùng toàn thể những người đã đóng góp ý kiến, động viên giúp đỡ tôi trong quá trong quá trình thu thập, tìm kiếm nguồn tài liệu để xây dựng luận án. Tác giả luận án 3 Đinh Kiệm MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cám ơn Bảng mục lục Danh mục bảng các chữ cái viết tắt Danh mục bảng, các sơ đồ, biểu đồ và bản đồ Phần mở đầu 1-Sự cần thiết của đề tài……………………………………………………………….1 2- Mục tiêu nghiên cứu………………………………………………….2 3- Nhiệm vụ nghiên cứu …………………………………….………2 4- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án…………………………….…3 5-Phương pháp nghiên cứu……………………………………………….3 6- Phương pháp luận trong nghiên cứu luận án………………………………….5 7- Tổng quan về tình hình nghiên cứu và tính mới của đề tài………………….…6 8- Kết cấu luận án………………………….……10 Chương 1: Cơ sở khoa học về phát triển du lịch sinh thái ……………….12 4  Khái niệm về du lịch bền vững và DLST………….1 Khái niệm về DL bền vững…………………………….2 Khái niệm về DLST………………………………….3 Một số định nghĩa về DLST ở Việt Nam……………………….4 Một số đề xuất bổ sung của tác giả luận án về lý luận DLST…………….5 Tổ chức lãnh thổ du lịch- DLST………………………………….2 Những nguyên tắc và điều kiện cơ bản để phát triển DLST…….1 Những nguyên tắc của DLST bền vững…………… …………….2 Các điều kiện cơ bản để phát triển DLST……………….3 Phát triển DLST bền vững ở vùng bờ biển và hải đảo ……………….1 Khái niệm không gian DLST vùng bờ - hải đảo……………….2 Các giai đoạn phát triển của DLST ven biển và hải đảo………….3 Tác động môi trường của hoạt động DLST ven biển………….4 Quy hoạch phát triển bền vững cho DLST biển 5 đảo…………….4 Tính tất yếu về sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động DLST……….5 Tài nguyên DLST………………………………….1 Khái niệm tài nguyên DLST……….2 Môi trường và hệ sinh thái…………… ……….1 Khái niệm về môi trường …………………….2 Hệ sinh thái môi trường……………………… …………….3 Đa dạng sinh học ………………………… ………….3 Đặc điểm tài nguyên DLST…………………….6 Các tiêu chuẩn đánh giá sự phát triển DLST bền vững…………………….1 Tiêu chuẩn về kinh tế…………………….2 Tiêu chuẩn về xã hội, con người………………….3 Tiêu chuẩn về môi trường………………………….7 DLST dựa vào cộng đồng góp phần phát triển bền vững………………….8 Những kinh nghiệm phát triển DLST ở một số nước Asean và những vấn đề rút ra với Việt Nam …………………………………….1 Kinh nghiệm của Thái Lan về phát triển DLST văn hóa………………….2 Kinh nghiệm của Indonesia xây dựng thành công khu DL biển đảo Bali…….3 Kinh nghiệm của Malaysia phát triển loại hình DLST văn hóa gắn kết với DL cộng đồng ………………………………………….4 Kinh nghiệm của Philippines về phát triển DLST biển đảo gắn với bảo tồn…41 1.9 Những bài học kinh nghiệm quốc tế về tổ chức và quản lý phát triển DLST có thể vận dụng cho Việt Nam và vùng DHCNTB…………… …………….43 Chương 2: Thực trạng phát triển DLST vùng DHCNTB …………….1 Khái quát đặc điểm tự nhiên-kinh tế-xã hội của vùng DHCNTB…….1 Tổng quan về địa lý kinh tế:…………….2 Một số chỉ tiêu kinh tế xã hội chủ yếu của vùng……………………….2 Tiềm năng phát triển DLST của vùng DHCNTB………………………….1 Tài nguyên DLST tự nhiên của 7 vùng…………………………….1 Các hệ sinh thái điển hình ở vùng DHCNTB……………………….2 Hệ thống rừng đặc dụng, một dạng tài nguyên DLST quan trọng….3 Hệ thống khu bảo tồn biển-hải đảo một dạng tài nguyên DLST độc đáo………………………………………………………………….4 Các cảnh quan thiên nhiên- danh thắng khác của vùng DHCNTB….2 Tài nguyên DLST nhân văn vùng DHCNTB………………….1 Các di tích lịch sử văn hóa………………….2 Các lễ hội tiêu biểu…………………….3 Các loại hình nghệ thuật, ca múa nhạc, sân khấu hiện đại và truyền thống …………………………………….3 Thực trạng phát triển du lịch vùng DHCNTB………………………….1 Vị trí địa lý kinh tế du lịch của vùng DHCNTB so với toàn vùng DHNTB.2 Tình hình kinh doanh du lịch và DLST của vùng DHCNTB……….1 Lượt khách……………….2 Ngày khách và tính thời vụ trong DLST của vùng DHCNTB…….3 Đánh giá tính hình hoạt động phát triển DLST vùng DHCNTB …….4 Tình hình đầu tư phát triển DLST………………….4 Kết quả khảo sát khách DL và khách DLST về các nội dung liên quan đến DLST ………………………….1 Tổng hợp các kết quả khảo sát và phân tích………….1 Khảo sát khách DL và DLST quốc tế………………….2 Khách DLST nội địa ……………………….3 Đặc điểm chung về khách DLST đến vùng DHCNTB…………….5 Phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động phát triển DLST tại vùng DHCNTB.2 Những khó khăn và tồn tại …………………………………….3 Phân tích SWOT về hoạt động phát triển DLST tại vùng DHCNTB….4 Thách thức…………………….…116 Chương 3: Định hướng chiến lược và một số giải pháp phát triển DLST vùng DHCNTB đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030…………………….1 Những quan điểm và mục tiêu chính khi khi đề xuất giải pháp phát triển DLST vùng DHCNTB………………………….1 Quan điểm và mục tiêu tổng quát dựa trên Chiến lược Phát triển Du lịch VN đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 vừa được Chính phủ phê duyệt……………………………………………………….2 Quan điểm định hướng và mục tiêu phát triển DLST vùng DHCNTB của tác giả…………………………………….1 Những quan điểm phát triển theo các nội dung liên quan đến DLST.2 Mục tiêu chủ yếu về phát triển DLST………….3 Định hướng phát triển DLST theo lãnh thổ của vùng DHCNTB….2 Các cơ sở đề xuất giải pháp phát triển DLST vùng 1 DHCNTB……….1 Cơ sở mang yếu tố quốc tế……………………………….2 Cơ sở mang yếu tố quốc gia…………….3 Cơ sở từ dự báo lượng khách DLST đến vùng DHCNTB năm 2020….2 Mô hình dự báo…………………………….3 Kết quả dự báo ……………………………….3 Một số giải pháp cơ bản để phát triển DLST tại vùng DHCNTB đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030………………………….1 Nhóm giải pháp về bảo vệ môi trường sinh thái và tài nguyên DLST nhân văn.1 Giải pháp bảo vệ hệ sinh thái môi trường………………….2 Giải pháp bảo tồn và phát triển tài nguyên DLST nhân văn……….2 Nhóm giải pháp phát triển…………………….1 Giải pháp về đào tạo phát triển nguồn nhân 1 lực……………….2 Giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng vật chất kỹ thuật phục vụ DLST.3 Giải pháp phát triển sản phẩm DLST……………………….4 Giải pháp xúc tiến quảng bá hoạt động DLST……………….5Giải pháp đẩy mạnh phát triển thị trường và xây dựng thương hiệu DLST………………….6 Giải pháp về đầu tư và cơ chế chính sách phát triển DLST……….7 Giải pháp mở rộng hội nhập quốc tế một cách toàn diện……….8 Giải pháp tăng cường tổ chức quản lý về các hoạt động DLST ….4 Kế hoạch hành động về nhiệm vụ phát triển từ 2012- 2020…………….1 Khung kế hoạch phát triển DLST ngắn hạn giai đoạn 2012- 2015….1 Hoàn thiện các cơ chế chính sách và nâng cao năng lực quản lý….2 Xây dựng và thực hiện quy hoạch-kế hoạch phát triển toàn diện về DLST của tỉnh và vùng……………………….3 Triển khai các chương trình ưu tiên trước mắt cho phát triển DLST….2 Khung kế hoạch phát triển giai đoạn 2016-2020 ……………………………165 3.5 Một số kiến nghị:………………………………….1 Đối với Chính phủ ………………………….2 Đối với các tỉnh …………………………………….3 Đối với các doanh nghiệp lữ hành du lịch, các cơ sở dịch vụ …….4 Đối với người dân và cộng đồng sở tại ……………………….…168 Phần kết luận ……………………………………………….168 Danh mục các công trình đã công bố của tác giả ………….171 Danh mục tài liệu tham khảo………………….172 Phần phụ lục ………………………………………….180 1 BẢNG DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ----------- AFTA : Khu vực mậu dịch tự do APEC : Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương ASEAN : Hiệp hội các nước Đông Nam Á DL : Du lịch DHCNTB : Vùng duyên hải cực Nam Trung bộ DLST : Du lịch sinh thái DLBV : Du lịch bền vững ĐNB : Đông Nam Bộ FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài KBTTN : Khu bảo tồn thiên nhiên KBTB : Khu bảo tồn biển KDLQT : Khách du lịch quốc tế 1 KDLNĐ : Khách du lịch nội địa VQG : Vườn quốc gia WTO : Tổ chức Thương mại thế giới UNWTO : Tổ chức du lịch thế giới TIES : Hiệp hội Du lịch sinh thái Thế giới PATA : HIệp hội du lịch châu Á – Thái Bình Dương USD : Đô la Mỹ VNĐ : Đồng Việt Nam TPHCM : Thành phố Hồ Chí Minh HST : Hệ sinh thái ĐDSH : Đa dạng sinh học IUCN : (International Union for Conservation of Nature) Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới PTBV : Phát triển bền vững UNEP :(United Nations Environmental Program) Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc VN : Việt Nam UNDP : (United Nations Development Program) Chương trình phát triển Liên Hiệp quốc WTTC : (World Travel and Tourism Council) Hội đồng Du lịch và lữ hành thế giới WWF : (World Wild Fund ) Quỹ Bảo tồn thiên nhiên hoang dã Thế giới 1 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ VÀ BẢN ĐỒ Trang Bảng 1.1 Các loại khả năng tải ưu tiên cùa các đới DLST ven biển 24 Bảng 1.2 : Tình hình hoạt động Homestay tại 5 Bang/Tỉnh của Malaysia 39 Bảng 2.1 : Đơn vị hành chính cơ sở của 2 tỉnh thuộc vùng DHCNTB 48 Bảng 2.