Luận án tiến sĩ pháp luật về lao động giúp việc gia đình ở việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THÚY PHÁP LUẬT VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2020 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THÚY PHÁP LUẬT VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số: 938 01 01.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Lê Thị Hoài Thu HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Những kết quả và nội dung của luận án là trung thực, đáng tin cậy, chưa được công bố ở những công trình nghiên cứu khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Phương Thúy LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ nhiệt tình từ các thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và các cơ quan, tổ chức liên quan.

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS. Lê Thị Hoài Thu - người Thầy đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi nghiên cứu, học tập, luôn động viên, khích lệ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi cũng xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Ban chủ nhiệm Khoa Quản lý - Luật Kinh tế, Trường ĐH Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên là cơ quan NCS đang làm việc, cùng những bạn bè và đồng nghiệp đã luôn quan tâm, chia sẻ, động viên và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc tới những người thân trong gia đình đã luôn chia sẻ, động viên kịp thời và giúp đỡ tôi về mọi mặt, là nguồn động lực to lớn khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tác giả luận án Nguyễn Thị Phương Thúy MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .3 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận.

Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI.

Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước liên quan đến đề tài. Nhóm các công trình nghiên cứu vấn đề lý luận về lao động giúp việc gia đình và pháp luật về lao động giúp việc gia đình. Nhóm các công trình nghiên cứu quy định pháp luật về lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thi hành. Nhóm các công trình nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật về lao động giúp việc gia đình và nâng cao hiệu quả thực thi.

Kết quả nghiên cứu được kế thừa và những vấn đề cần được giải quyết trong luận án. Những kết quả nghiên cứu được kế thừa trong luận án. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. Khung lý thuyết của luận án.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Lý thuyết nghiên cứu. 32 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA PHÁP LUẬT.

Những vấn đề lý luận về lao động giúp việc gia đình. Khái niệm lao động giúp việc gia đình. Đặc điểm của lao động giúp việc gia đình. Phân loại lao động giúp việc gia đình.

Vai trò của lao động giúp việc gia đình. Điều chỉnh pháp luật về lao động giúp việc gia đình. Khái niệm pháp luật về lao động giúp việc gia đình. Nguyên tắc điều chỉnh pháp l uật về lao động giúp việc gia đình.

Nội dung pháp luật điều chỉnh về lao động giúp việc gia đình. 56 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC G IA ĐÌNH VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN. Thực trạng pháp luật về hợp đồng lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thực hiện.

Giao kết hợp đồng lao động giúp việc gia đình. Thực hiện hợp đồng lao động giúp việc gia đình. Chấm dứt hợp đồng lao động giúp việc gia đình. Thực trạng pháp luật về điều kiện lao động và điều kiện sử dụng lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thực hiện.

Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi. Điều kiện làm việc, an toàn lao động, vệ sinh lao động. Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Vấn đề tôn trọng danh dự, nhân phẩm của lao động giúp việc gia đình.

Kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất. Thực trạng pháp luật về đào tạo và quản lý nhà nước đối với lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thực hiện. Đào tạo nghề cho lao động giúp việc gia đình. Quản lý nhà nước đối với lao động giúp việc gia đình.

Thực trạng pháp luật về giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực lao động giúp việc gia đình và thực tiễn thực hiện. 133 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ LAO ĐỘNG GIÚP VIỆC GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM. Yêu cầu của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về lao động giúp việc gia đình ở Việt Nam.

Khắc phục những hạn chế, bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật. Bảo đảm quyền lợi cho các chủ thể trong quan hệ lao động giúp việc gia đình. Hướng tới sự thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật quốc gia và phù hợp với các tiêu chuẩn lao động quốc tế về lao động giúp việc gia đình. Hoàn thiện pháp luật về lao động giúp việc gia đình hướng tới mục tiêu đưa giúp việc gia đình trở thành việc làm bền vững cho người lao động.

Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về lao động giúp việc gia đình ở Việt Nam. Về hoàn thiện quy định pháp luật về hợp đồng lao động giúp việc gia đình145 4. Về hoàn thiện quy định pháp luật về điều kiện lao động và điều kiện sử dụng lao động giúp việc gia đình. Về hoàn thiện quy định pháp luật về đào tạo, quản lý nhà nước đối với lao động giúp việc gia đình.

Hoàn thiện các quy định pháp luật khác về lao động giúp việc gia đình. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về lao động giúp việc gia đình ở Việt Nam. 159 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 165 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

167 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 168 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1 BLLĐ Bộ luật lao động 2 BHTN Bảo hiểm thất nghiệp 3 BHXH Bảo hiểm xã hội 4 BHYT Bảo hiểm y tế 5 GVGĐ Giúp việc gia đình 6 HĐLĐ Hợp đồng lao động 7 LĐGVGĐ Lao động giúp việc gia đình 8 LĐTB&XH Lao động Thương binh và Xã hội 9 Nxb Nhà xuất bản 10 ILO Tổ chức Lao động quốc tế (International Labour Organization) 11 GFCD Trung tâm Nghiên cứu Giới, Gia đình và Phát triển cộng đồng 12 UBND Ủy ban nhân dân MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Giúp việc gia đình là một công việc đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử và ngày càng phát triển đáp ứng nhu cầu tất yếu của đời sống xã hội. GVGĐ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, giải phóng những người phụ nữ tham gia công việc ngoài xã hội với cường độ cao khỏi gánh nặng công việc gia đình, có nhiều thời gian dành cho sự nghiệp, học hành, giải trí, nghỉ ngơi… Đồng thời, công việc GVGĐ còn mang lại thu nhập ổn định cho nhiều lao động, đặc biệt là lao động nữ ở nông thôn, trình độ văn hóa thấp, không có chuyên môn, nghề nghiệp.

Chính vì vậy, trong những năm gần đây, số lượng LĐGVGĐ ngày càng tăng và có đóng góp quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội toàn cầu. Tính đến năm 2010 trên thế giới có 52,6 triệu LĐGVGĐ, tăng 19 triệu lao động từ giữa thập kỷ 90 của thế kỷ 20 đến năm 2010 [103, tr. LĐGVGĐ là người lao động làm một nghề đặc thù bởi công việc GVGĐ thường được thực hiện tại một hoặc một số gia đình người sử dụng lao động trong không gian khép kín, không có sự giao lưu với những người lao động khác, công việc lặt vặt diễn ra suốt ngày, khó có thể tách biệt rõ ràng giữa thời giờ làm việc và thời giờ nghỉ ngơi. Hơn nữa, công việc GVGĐ chủ yếu được thực hiện bởi phụ nữ và những trẻ em gái.

Chính vì vậy, LĐGVGĐ là lực lượng lao động dễ bị tổn thương, hay phải đối mặt với tình trạng không được trả công thỏa đáng, bị lạm dụng, bóc lột sức lao động, bị xâm phạm về thân thể, danh dự, nhâm phẩm… Vì vậy, Tổ chức Lao động Quốc tế và pháp luật của nhiều nước trên thế giới, từ lâu, đã rất quan tâm đến người lao động này. Ngày 16 tháng 6 năm 2011, tại Hội nghị thường niên lần thứ 100, tổ chức tại Geneva, Thụy Sĩ, Tổ chức Lao động Quốc tế đã thông qua Công ước số 189 về “Việc làm bền vững cho Lao động giúp việc gia đình”. Đây là khung pháp lý quốc tế đầu tiên về tiêu chuẩn lao động nhằm bảo vệ các quyền và lợi ích của LĐGVGĐ cũng như cải thiện các điều kiện làm việc cho LĐGVGĐ. Đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng cho các quốc gia trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật điều chỉnh đối với LĐGVGĐ.

Ở Việt Nam, mặc dù LĐGVGĐ đã tồn tại từ rất lâu trong đời sống xã hội nhưng ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau thì quan niệm về LĐGVGĐ khác nhau. Trong nền kinh tế thị trường, GVGĐ với tư cách là một công việc không bị pháp luật cấm nên LĐGVGĐ lần đầu tiên được quy định trong Bộ luật Lao động năm 1994 tại Điều 2, Điều 28, Điều 139. Đến năm 2007, GVGĐ chính thức được thừa 1 nhận là một nghề và được ghi nhận trong hệ thống các ngành kinh tế của Việt Nam theo Quyết định số 10/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 23/01/2007.