Luận án tiến sĩ: Đặc điểm nhà quản trị ảnh hưởng đến hệ thống kế toán quản trị và hiệu quả doanh nghiệp sản xuất Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH VÕ TẤN LIÊM ĐẶC ĐIỂM NHÀ QUẢN TRỊ TÁC ĐỘNG ĐẾN LỰA CHỌN CHIẾN LƯỢC, SỬ DỤNG THÔNG TIN HỆ THỐNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2021 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH VÕ TẤN LIÊM ĐẶC ĐIỂM NHÀ QUẢN TRỊ TÁC ĐỘNG ĐẾN LỰA CHỌN CHIẾN LƯỢC, SỬ DỤNG THÔNG TIN HỆ THỐNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.

TS Phạm Ngọc Toàn 2. TS Nguyễn Thị Thu TP. Hồ Chí Minh – Năm 2021 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan tất cả nội dung của nghiên cứu khoa học này do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Tất cả các nội dung khi kế thừa và tham khảo đều đã được trích dẫn đầy đủ và có nguồn tham khảo được trình bày trong danh mục tài liệu tham khảo luận án.

Nghiên cứu sinh luan an ii LỜI CÁM ƠN Tôi xin cám ơn Thầy TS Phạm Ngọc Toàn đã hướng dẫn nhiệt tình, góp ý quý báu khi tôi thực hiện luận án. Đồng thời, tôi và gia đình gửi lời cám ơn sâu sắc từ tận đáy lòng đối với Cô TS Nguyễn Thị Thu đã giúp tôi định hướng đề tài, hỗ trợ cung cấp nhiều tài liệu là cơ sở để tôi thực hiện luận án này. Tôi xin cám ơn Qúy Thầy, Cô Khoa Kế toán Đại Học Kinh tế TP.HCM đã truyền đạt những kiến thức rất có giá trị để tôi hoàn thiện luận án này. Tôi xin cám ơn gia đình, cha mẹ và các em đã hỗ trợ tinh thần và tài chính, ủng hộ mọi mặt để tôi hoàn thành được luận án này.

Đặc biệt, tôi xin cám ơn Em, một người vợ luôn hy sinh vì chồng con, đã luôn bên cạnh và thay tôi chăm sóc gia đình, cũng như hỗ trợ về mặt tinh thần, tài chính và thời gian để tôi có thể hoàn thành luận án như ngày hôm nay. Xin trân trọng cám ơn ! luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

ix DANH MỤC BẢNG .x DANH MỤC CÁC HÌNH. xii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của Luận án. Kết cấu luận án.9 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU .1 Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài.1 Đặc điểm của nhà quản trị cấp cao liên quan đến hệ thống kế toán quản trị.1 Các nghiên cứu về đặc điểm bên trong, bên ngoài tổ chức và hệ thống kế toán quản trị dựa trên lý thuyết bất định.2 Các nghiên cứu về đặc điểm của nhà quản trị cấp cao và hệ thống kế toán quản trị dựa trên lý thuyết cấp bậc quản trị cao.1 Các nghiên cứu về đặc điểm nhân khẩu học của nhà quản trị cấp cao và hệ thống kế toán quản trị.2 Các nghiên cứu về đặc điểm tâm lý của nhà quản trị cấp cao trong lĩnh vực kế toán quản trị.2 Các nghiên cứu về lựa chọn chiến lược của nhà quản trị cấp cao .18 luan an iv 1.

Các nghiên cứu liên quan đến mối quan hệ giữa đặc điểm nhà quản trị - chiến lược – MAS - Hiệu quả tài chính.4 Các nghiên cứu về vai trò điều tiết của tùy quyền quản trị.2 Các nghiên cứu trong nước về hệ thống kế toán quản trị.1 Các nghiên cứu liên quan đến kế toán quản trị .2 Các nghiên cứu liên quan đến hệ thống kế toán quản trị.3 Khoảng trống nghiên cứu.1 Đặc điểm nhà quản trị cấp cao tác động đến lựa chọn chiến lược thăm dò và sử dụng thông tin MAS.2 Vai trò điều tiết của tùy quyền quản trị.3 Hiệu quả tài chính trong mô hình nghiên cứu.4 Thiếu các nghiên cứu tại Việt Nam về đặc điểm nhà quản trị cấp cao trong lĩnh vực kế toán quản trị. 31 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 32 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT .1 Đặc điểm nhà quản trị cấp cao.1 Nhận diện nhà quản trị cấp cao.2 Đặc điểm nhân khẩu học của nhà quản trị cấp cao.3 Đặc điểm thuộc tâm lý của nhà quản trị cấp cao.2 Chiến lược thăm dò.3 Thông tin hệ thống kế toán quản trị.1 Đặc điểm và vai trò thông tin hệ thống kế toán quản trị.1 Đặc điểm thông tin hệ thống kế toán quản trị.2 Vai trò của thông tin hệ thống kế toán quản trị.2 Mối quan hệ giữa hệ thống kiểm soát quản trị và hệ thống kế toán quản trị.1 Hệ thống kiểm soát quản trị (MCS).2 Mối quan hệ giữa hệ thống kế toán quản trị và hệ thống kiểm soát quản trị.3 Vận dụng lý thuyết cấp bậc quản trị cao để nghiên cứu hành vi sử dụng thông tin MAS.4 Hiệu quả tài chính .5 Lý thuyết cấp bậc quản trị cao (Upper Echelon Theory).1 Tổng quan về lý thuyết cấp bậc quản trị cao.2 Sự phát triển của lý thuyết cấp bậc quản trị cao theo thời gian.3 Mô hình lý thuyết nền.6 Mối quan hệ giữa đặc điểm nhà quản trị cấp cao và lựa chọn chiến lược thăm dò.2 Giả thuyết nghiên cứu. Các đặc điểm nhà quản trị cấp cao tác động đến hành vi sử dụng thông tin hệ thống kế toán quản trị.1 Đặc điểm của nhà quản trị cấp cao.2 Giả thuyết nghiên cứu.8 Mối quan hệ của chiến lược thăm dò và hành vi sử dụng thông tin MAS.2 Giả thuyết nghiên cứu.9 Hiệu quả tài chính trong mô hình nghiên cứu.1 Tác động của các đặc điểm nhà quản trị cấp cao đến hiệu quả tài chính.2 Giả thuyết nghiên cứu .10 Vai trò của biến điều tiết trong mô hình UET.1 Vai trò điều tiết của tùy quyền quản trị (Managerial Discretion).2 Điểm kiểm soát nội tại (Internal Locus of control).3 Giả thuyết nghiên cứu.11 Vai trò biến trung gian .12 Mô hình nghiên cứu đề xuất.86 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .88 luan an vi CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .2 Diễn giải phương pháp nghiên cứu được lựa chọn.1 Chiến lược thực hiện nghiên cứu.2 Quy trình thực hiện nghiên cứu .3 Nghiên cứu định tính xây dựng thang đo.1 Tuổi của NQT cấp cao.

Nền tảng học vấn của NQT cấp cao.3 Xu hướng chấp nhận rủi ro quản trị của NQT cấp cao.4 Lựa chọn chiến lược thăm dò.5 Sử dụng thông tin hệ thống kế toán quản trị.6 Hiệu quả tài chính.7 Điểm kiểm soát nội tại .4 Thực hiện kiểm tra trước và kiểm tra sau.5 Nghiên cứu sơ bộ đánh giá thang đo. Thiết kế khảo sát .2 Nghiên cứu sơ bộ đánh giá thang đo.1 Mô tả quy trình điều tra.2 Độ tin cậy của thang đo .3 Phân tích nhân tố khám phá.4 Kết luận về kết quả nghiên cứu sơ bộ .6 Thiết kế nghiên cứu chính thức .1 Thiết kế mẫu nghiên cứu .1 Phương pháp chọn mẫu .2 Cấu trúc mẫu và cách thức thu thập dữ liệu. Cấu trúc mẫu. Quá trình thu thập dữ liệu .112 luan an vii 3.2 Quy trình nghiên cứu chính thức.1 Đánh giá mô hình đo lường.2 Đánh giá mô hình cấu trúc.3 Đánh giá vai trò biến trung gian.116 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .117 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.2 Đánh giá mô hình đo lường.1 Kiểm định lệch do phương pháp .2 Độ phù hợp của mô hình.3 Độ tin cậy nhất quán nội tại.4 Gía trị hội tụ.5 Gía trị phân biệt .3 Đánh giá mô hình cấu trúc.1 Đánh giá sự đa cộng tuyến.2 Đánh giá tương quan đường dẫn và ý nghĩa thống kê của các MQH.3 Đánh giá hệ số xác định R2.4 Đánh giá quy mô hệ số f2.5 Đánh giá hệ số Q2.6 Đánh giá mức độ tác động của quy mô – hệ số q2.4 Kiểm định giả thuyết.1 Tác động trực tiếp .2 Tác động điều tiết.5 Tác động trung gian.6 Phân tích kết quả.1 Tác động trực tiếp.2 Tác động điều tiết.144 luan an viii 4.3 Tác động trung gian.

145 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 146 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý.2 Hàm ý lý thuyết và hàm ý quản trị.2 Hàm ý quản trị .3 Hạn chế của nghiên cứu.4 Hướng nghiên cứu trong tương lai. 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

188 luan an ix DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH CEO Chief Excutive Officer/ Giám đốc điều hành, Tổng giám đốc điều hành CFO Chief Financial Officer/ Giám đốc tài chính CMS Cost management systems/ Hệ thống quản trị chi phí CRO Chief Risk Officer/ Giám đốc quản lý rủi ro EFA Exploratory Factor Analysis/ Phân tích nhân tố khám phá FA Financial accounting/ Kế toán tài chính ILOC Internal locus of control/ Điểm kiểm soát nội tại MA Management accounting/ Kế toán quản trị MAS Management accounting system/ Hệ thống kế toán quản trị MCS Management control system/ Hệ thống kiểm soát quản trị UET Upper Echelong Theory/ Lý thuyết cấp bậc quản trị cao PLS-SEM Partial Least Squares Structural Equation modeling/ Mô hình hóa cấu trúc tuyến tính bình phương một phần bé nhất TMT Top management team/ Nhóm nhà quản trị cấp cao TIẾNG VIỆT DN Doanh nghiệp MQH Mối quan hệ NQT Nhà quản trị PPNC Phương pháp nghiên cứu VN Việt Nam luan an x DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Bảng thống kê các công cụ phân loại đặc điểm tâm lý .2: Các đặc điểm của chiến lược thăm dò .3: Định nghĩa về MAS .4: Một số định nghĩa về hệ thống kiểm soát quản trị .5: Lịch sử phát triển của UET .6: Các nhân tố thể hiện tùy quyền quản trị .1: Thang đo lường nền tảng học vấn của NQT cấp cao .2: Thang đo lường xu hướng chấp nhận rủi ro quản trị .3: Thang đo lường chiến lược thăm dò.4: Thang đo lường sử dụng thông tin MAS .5: Thang đo lường hiệu quả tài chính .6: Thang đo lường điểm kiểm soát nội tại .7: Các điều kiện khi thực hiện EFA .8: Phân loại quy mô DN .9: Bảng kích thước mẫu đề xuất .1: Cơ cấu mẫu chính thức………………………………………………118 Bảng 4.2: Phân tích nhân tố đơn .3: Quy tắc đánh giá độ tin cậy nhất quán nội tại……………………….4: Kết quả đánh giá độ tin cậy nhất quán nội tại .5: Bảng tổng hợp chỉ số VIF.6: Kiểm định ý nghĩa thống kê của tương quan đường dẫn .7: Hệ số xác định và Hệ số xác định hiệu chỉnh .8: Hệ số tác động của quy mô.9: Hệ số tác động q2 ………………………………………… .10: Kết quả kiểm định giả thuyết tác động trực tiếp .11: Kết quả kiểm định các mối quan hệ trực tiếp (có biến ILOC) .12: Kiểm định giả thuyết tác động điều tiết .