Luận án: Cơ sở địa lý phát triển bền vững Sơn Tây - Ba Vì trong đô thị hóa Hà Nội (Phạm Thị Trầm)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Phạm Thị Trầm C P C SỞ Đ A PH C V PH T TRI N N V NG KHU VỰC S N TÂY - BA VÌ TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ TH HÓA HIỆN NAY CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI U N N TIẾN SĨ Đ A Hà Nội - 2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Phạm Thị Trầm C P C SỞ Đ A PH C V PH T TRI N N V NG KHU VỰC S N TÂY - BA VÌ TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ TH HÓA HIỆN NAY CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường Mã số: 62850101 U N N TIẾN SĨ Đ A NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phạm Hoàng Hải 2. Nguyễn An Thịnh Hà Nội - 2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong luận án này là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trƣớc đây.

Tài liệu và số liệu tham khảo đã đƣợc trích dẫn rõ ràng trong luận án. Tác giả Phạm Thị Trầm TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Luận án đƣợc hoàn thành tại Khoa Địa lý, Trƣờng Đại học Khoa học tự nhiên, ĐHQG Hà Nội, dƣới sự hƣớng dẫn khoa học nghiêm túc, chu đáo và tận tình của GS. Phạm Hoàng Hải và PGS. Nguyễn An Thịnh.

Tác giả bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến các Quý thầy, những ngƣời đã thƣờng xuyên dạy bảo, động viên, khuyến khích để tác giả nỗ lực hoàn thiện luận án. Tác giả xin cảm ơn các Quý thầy/cô trong Khoa Địa lý, Trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên đã truyền đạt những kiến thức quý báu để luận án đạt đƣợc kết quả tốt nhất. Trong quá trình hoàn thiện luận án, tác giả đã nhận đƣợc những chỉ bảo tận tình và đóng góp của các thầy cô ngoài cơ sở đào tạo, tác giả xin cảm ơn các Quý thầy/cô. Tác giả cũng bày tỏ lòng biết ơn đối với cán bộ lãnh đạo, các phòng, ban thuộc UBND huyện Ba Vì và UBND thị xã Sơn Tây đã tạo điều kiện và tận tình giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện nghiên cứu tại địa phƣơng.

Tác giả cảm ơn các Lãnh đạo Viện Địa lí nhân văn (trƣớc đây là Viện Nghiên cứu Môi trƣờng và Phát triển Bền vững), Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đã động viên, khuyến khích, tạo điều kiện để tác giả hoàn thiện chƣơng trình học tập và luận án. Cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã quan tâm giúp đỡ và chia sẻ với tác giả trong suốt thời gian thực hiện luận án. Hà Nội, ngày…… tháng……năm 2015 Tác giả Phạm Thị Trầm TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TÍNH CẤP THIẾT.

MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ. CÁC LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN. PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI.

Ý NGHĨA CỦA LUẬN ÁN. CẤU TRÚC LUẬN ÁN. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊA LÝ HỌC PHỤC VỤ ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI KHU VỰC ĐÔ THỊ HÓA. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU.

Các công trình ngoài nƣớc. Các công trình trong nƣớc. Các công trình nghiên cứu liên quan đến khu vực Sơn Tây - Ba Vì. LÝ LUẬN VỀ XÁC LẬP CƠ SỞ ĐỊA LÝ CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG KHU VỰC ĐÔ THỊ HÓA.

Lý luận về định hƣớng phát triển bền vững khu vực đô thị hóa. Cách tiếp cận và nội dung nghiên cứu địa lý trong định hƣớng phát triển bền vững khu vực đô thị hóa. Lý luận về bảo vệ, phát triển các giá trị của cảnh quan tự nhiên và cảnh quan văn hóa trong khu vực đô thị hóa. QUAN ĐIỂM, PHƢƠNG PHÁP VÀ CÁC BƢỚC NGHIÊN CỨU.

Các quan điểm nghiên cứu. Hệ phƣơng pháp nghiên cứu. Các bƣớc nghiên cứu. PHÂN TÍCH TÍNH ĐẶC THÙ VỀ TỰ NHIÊN - VĂN HÓA CỦA CÁC CẢNH QUAN KHU VỰC SƠN TÂY - BA VÌ.

CÁC NHÂN TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN. Vị trí địa lý. Khí hậu và thủy văn. Thổ nhƣỡng.

Thảm thực vật. Hoạt động nhân sinh và yếu tố văn hóa có vai trò thành tạo cảnh quan .57 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. HỆ THỐNG PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM CẢNH QUAN. Hệ thống phân loại cảnh quan.

Đặc điểm các đơn vị cảnh quan. Đặc điểm các tiểu vùng cảnh quan. XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ CÁC CẢNH QUAN TỰ NHIÊN VÀ CẢNH QUAN VĂN HÓA ĐẶC SẮC TRONG LÃNH THỔ. Đặc trƣng cơ bản của các cảnh quan tự nhiên và cảnh quan văn hóa.

Chức năng của các cảnh quan tự nhiên và cảnh quan văn hóa. Giá trị các cảnh quan tự nhiên và cảnh quan văn hóa. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN VÀ ĐỊNH HƢỚNG KHÔNG GIAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI KHU VỰC SƠN TÂY - BA VÌ. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO CÁC MỤC ĐÍCH PHÁT TRIỂN.

Cơ sở lựa chọn mục tiêu đánh giá. Đánh giá cảnh quan cho xây dựng công trình phục vụ quy hoạch đô thị. Đánh giá cảnh quan cho phát triển các cây trồng nông nghiệp. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA, QUY HOẠCH VÀ KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI CỦA ĐỊA PHƢƠNG TỚI HỆ THỐNG CẢNH QUAN.

Quá trình đô thị hóa khu vực Sơn Tây - Ba Vì. Tác động của các quy hoạch, kế hoạch phát triển tới hệ thống cảnh quan. Vai trò bảo tồn của Vƣờn Quốc gia Ba Vì trong quá trình đô thị hóa thành phố Hà Nội. Xu thế biến đổi cảnh quan khu vực Sơn Tây - Ba Vì trong bối cảnh chịu tác động của đô thị hóa và quy hoạch phát triển của thành phố Hà Nội.

XÁC ĐỊNH THỨ TỰ ƢU TIÊN TRONG ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CẢNH QUAN. Phân tích SWOT. Sử dụng mô hình ma trận tam giác bậc 1 xác định thứ tự ƣu tiên phát triển bền vững cảnh quan. ĐỊNH HƢỚNG KHÔNG GIAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG.

Các quan điểm định hƣớng. Phƣơng án định hƣớng không gian .142 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.155 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .158 TÀI LIỆU THAM KHẢO .159 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 1 Bảng 1.1: Ma trận tam giác lựa chọn các yếu tố 35 2 Bảng 2.1: Nhiệt độ trung bình tháng và năm 47 3 Bảng 2.2: Lƣợng mƣa trung bình tháng và tổng lƣợng mƣa năm 47 4 Bảng 2.3: Độ ẩm trung bình tháng và cả năm 48 5 Bảng 2.4: Kết quả phân tích mẫu đất vàng đỏ trên đá macma bazơ (Hk) 51 Bảng 2.5: Kết quả phân tích mẫu đất nâu đỏ trên đá macma bazơ và 6 52 trung tính (Fk) 7 Bảng 2.6: Kết quả phân tích mẫu đất đỏ vàng trên đá phiến sét (Fs) 52 8 Bảng 2.7: Kết quả phân tích mẫu đất nâu vàng trên phù sa cổ (Fp) 53 Bảng 2.8: Kết quả phân tích mẫu đất đỏ vàng biến đổi do trồng 9 53 lúa nƣớc (Fl) 10 Bảng 2.9: Kết quả phân tích mẫu đất xám bạc màu trên phù sa cổ (B) 54 11 Bảng 2.10: Kết quả phân tích mẫu đất phù sa đƣợc bồi (Pb) 54 12 Bảng 2.11: Kết quả phân tích mẫu đất phù sa không đƣợc bồi (P) 55 13 Bảng 2.12: Diễn biến diện tích một số cây trồng chính (ha) 59 Bảng 2.13: Hệ thống phân loại cảnh quan Việt Nam (Nguyễn Thành 14 62 Long, 1993) áp dụng cho khu vực Sơn Tây - Ba Vì Bảng 2.14: Bảng tổng hợp giá trị của các di tích lịch sử theo cảnh 15 87 quan văn hóa và cảnh quan tự nhiên khu vực Sơn Tây - Ba Vì Bảng 2.15: Xác định chức năng kinh tế xã hội - môi trƣờng cho các 16 90 cảnh quan tự nhiên và cnahr quan văn hóa khu vực Sơn Tây - Ba Vì Bảng 3.1: Bảng phân cấp chỉ tiêu đánh giá mức độ thuận lợi của 17 98 cảnh quan cho mục đích xây dựng công trình 18 Bảng 3.2: Kết quả đánh giá riêng các chỉ tiêu cho xây dựng công trình 99 19 Bảng 3.3: Giá trị trọng số các chỉ tiêu đánh giá cho xây dựng công trình 100 20 Bảng 3.4: Kết quả đánh giá tổng hợp cảnh quan cho xây dựng công trình 101 Bảng 3.5: Giá trị trọng số các chỉ tiêu đánh giá cho phát triển các 21 109 loại cây trồng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.6: Kết quả đánh giá tổng hợp cảnh quan cho phát triển các 22 110 loại cây trồng Bảng 3.7: Khoảng cách phân hạng mức độ thích nghi sinh thái đối 23 111 với các loại cây trồng 24 Bảng 3.8: Tổng hợp kết quả đánh giá cảnh quan cho các cây trồng 112 25 Bảng 3.9: Cơ cấu kinh tế khu vực Sơn Tây - Ba Vì giai đoạn 2005-2012 118 Bảng 3.10: Dự báo phát triển cảnh quan do tác động của quá trình 26 127 đô thị hóa Bảng 3.11: Khung phân tích SWOT áp dụng cho các tiểu vùng 27 132 cảnh quan khu vực Sơn Tây - Ba Vì 28 Bảng 3.12: Kết quả xác định mức độ ƣu tiên sử dụng cảnh quan 137 Bảng 3.13: Căn cứ định hƣớng không gian các hoạt động kinh tế 29 140 xã hội phục vụ phát triển bền vững khu vực Sơn Tây - Ba Vì TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC HÌNH VÀ BẢN ĐỒ STT Tên hình Trang Hình 1.1: Sơ đồ tiếp cận địa lý trong định hƣớng phát triển 1 26 bền vững khu vực Sơn Tây - Ba Vì 2 Hình 1.2: Sơ đồ các bƣớc nghiên cứu 38 Hình 2.1: Sơ đồ vị trí địa lý khu vực Sơn Tây - Ba Vì, thành phố sau trang 3 Hà Nội 40 Hình 2.2: Bản đồ địa chất khu vực Sơn Tây - Ba Vì, thành phố sau trang 4 Hà Nội 41 Hình 2.3: Bản đồ địa mạo khu vực Sơn Tây - Ba Vì, thành phố sau trang 5 Hà Nội 45 Hình 2.4: Bản đồ thổ nhƣỡng khu vực Sơn Tây - Ba Vì, sau trang 6 thành phố Hà Nội 54 Hình 2.5: Bản đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2012 khu vực sau trang 7 Sơn Tây - Ba Vì, thành phố Hà Nội 61 Hình 2.6: Bản đồ cảnh quan khu vực Sơn Tây - Ba Vì, thành phố sau trang 8 Hà Nội 71 sau trang 9 Hình 2.7: Lát cắt cảnh quan theo tuyến Minh Quang - Đƣờng Lâm 71 Hình 2.8: Bản đồ phân vùng cảnh quan khu vực Sơn Tây - Ba Vì, sau trang 10 thành phố Hà Nội 78 Hình 3.