Luận án: Cải cách Doanh nghiệp Nhà nước Trung Quốc và Bài học Kinh nghiệm cho Việt Nam

CHU PHƯƠNG QUỲNH VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI CHU PHƯƠNG QUỲNH CẢI CÁCH DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở TRUNG QUỐC VÀ KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ HÀ NỘI - 2018 HÀ NỘI - 2018 HÀ NỘI - năm VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI CHU PHƯƠNG QUỲNH CẢI CÁCH DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở TRUNG QUỐC VÀ KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM Chuyên ngành : Kinh tế Quốc tế Mã số : 9310106 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học : 1. Bùi Tất Thắng : 2. Hoàng Thế Anh HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Bùi Tất Thắng và TS.

Hoàng Thế Anh. Các số liệu, trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng, chính xác. Những kết quả nghiên cứu của luận án là trung thực và không trùng lắp với các công trình khoa học đã công bố. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Chu Phương Quỳnh MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7 1.

Tình hình nghiên cứu ở trong nước 7 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 12 1. Đánh giá chung về tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước 23 1. Những vấn đề đã được giải quyết trong các công trình nghiên cứu 23 trong và ngoài nước 1.

Những khoảng trống trong các công trình nghiên cứu trong và ngoài 24 nước Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẢI CÁCH CÁC 26 DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC Ở TRUNG QUỐC 2. Cơ sở lý luận về cải cách doanh nghiệp nhà nước 26 2. Quan điểm chung về doanh nghiệp nhà nước và cải cách doanh 26 nghiệp nhà nước 2. Quan điểm của Trung Quốc về cải cách doanh nghiệp nhà nước 31 2.

Cơ sở thực tiễn về cải cách doanh nghiệp nhà nước 49 2. Quá trình cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Đông Âu 49 2. Quá trình cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Trung Quốc 53 Kết luận chương 2 60 Chương 3: THỰC TRẠNG CẢI CÁCH DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC 61 Ở TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 1993-2015 3. Mục tiêu cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Trung Quốc 61 3.

Tình hình phát triển của các doanh nghiệp nhà nước ở Trung Quốc 63 3. Đánh giá hiệu quả cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Trung Quốc 69 3. Đánh giá hiệu quả kinh tế 69 3. Đánh giá hiệu quả quản lý và giám sát tài sản nhà nước 81 3.

Đánh giá hiệu quả xã hội 87 3. Đánh giá chung và những nhân tố ảnh hưởng 90 3. Đánh giá những thành công và vấn đề tồn tại dựa trên các mục tiêu 90 cải cách 3. Đánh giá những thành công và vấn đề tồn tại dựa trên bốn nội dung 98 cải cách 3.

Những nhân tố quyết định thành công và những nhân tố hạn chế quá 104 trình cải cách ở Trung Quốc Kết luận chương 3 111 Chương 4: THỰC TRẠNG CẢI CÁCH DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC 113 Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2011-2015 VÀ KINH NGHIỆM TRUNG QUỐC 4. Thực trạng và đánh giá tiến trình cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Việt 113 Nam giai đoạn 2011-2015 4. Thực trạng cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam giai đoạn 113 2011-2015 4.2 Đánh giá về hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp nhà nước ở Việt 116 Nam giai đoạn 2011-2015 4. Đánh giá về hiệu quả quản lý và giám sát tài sản nhà nước 128 4.

Đánh giá chung về những thành công và những vấn đề còn tồn tại 129 của quá trình cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam 4. So sánh giữa cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Trung Quốc và Việt Nam 133 4. Các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 136 4. Các bài học về cải cách các doanh nghiệp nhà nước 137 4.

Các bài học về cải thiện môi trường kinh doanh 141 Kết luận chương 4 148 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ viết đầy đủ Nghĩa của từ CNY Chinese yuan Nhân dân tệ, viết tắt của China Yuan (Nguyên) CSR Corporate Social Chỉ số trách nhiệm xã hội của Responsibility doanh nghiệp DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước ĐCS Đảng Cộng Sản EU European Union Liên minh Châu Âu GDP Gross Domestic Products Tổng sản phẩm quốc nội M&A mergers and acquisitions Chiến lược sát nhập và mua lại NBS National Bureau of Statistics Tổng cục Thống kê Trung of the People's Republic of Quốc China OECD: Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển Co-operation and Kinh tế Development PPP public private partnership Quan hệ đối tác công tư R&D Research & Development nghiên cứu và phát triển ROA Return on Assets Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản ROE Return on Equity Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu SASAC State-Owned Assets Ủy ban Giám sát và Quản lý Supervision and vốn Nhà nước của Trung Administration Commission Quốc of the State Council SCIC State capital investment Tổng công ty Đầu tư và kinh corporation doanh vốn nhà nước TFP Total Factor Productivity Năng suất các yếu tố tổng hợp Top 500 Fortune Global 500 Danh sách 500 công ty lớn nhất toàn cầu USD United States dollar Đồng đô la Mỹ WTO World Trade Organization tổ chức thương mại thế giới XHCN Xã hội Chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG Bả ng Tiế n trình cả i cách doanh ngiệ p nhà nước ở 61 3.1: Trung Quố c từ nă m 1993 đ ế n nă m 2016 Bả ng Lợi nhuậ n và tố c đ ộ tă ng củ a các loạ i hình doanh 70 3.2: nghiệ p nă m 2015 (đ ơn vị : tỷ CNY/%) Bả ng Mộ t số CEO củ a các doanh nghiệ p nhà nước 110 3.3: Trung Quố c và đ ị a vị chính trị , nă m 2016 Bả ng Những cộ t mố c trong cả i cách doanh nghiệ p nhà 113 4.1: nước ở Việ t Nam từ nă m 1990 đ ế n nă m 2015 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 3.1: Tỷ lệ số DNNN và đóng góp của khu vực này cho GDP 64 (đơn vị: %) Hình 3.2: Lao động trong các DNNN ở Trung Quốc 1992-2014 66 (đơn vị: 10,000 người) Hình 3.3: Tổng vốn đầu tư tài sản cố định cho DNNN và tỷ trọng 67 so sánh giữa DNNN với doanh nghiệp tư nhân (đơn vị: triệu CNY) Hình 3.4: So sánh tổng tài sản trong các doanh nghiệp ở các thành 68 phần kinh tế (đơn vị: triệu CNY) Hình 3.5: Tổng lợi nhuận của các loại hình doanh nghiệp 69 Hình 3.6: Lợi nhuận 10 DNNN lớn nhất của Trung Quốc, năm 71 2014 (Đơn vị: tỷ USD) Hình 3.7: Các giao dịch M&A ra nước ngoài của Trung Quốc 73 theo giá trị, giai đoạn 2010-2014 (đơn vị: %) Hình 3.8: Giá trị vốn hóa trên thị trường theo lĩnh vực của các 74 DNNN (đơn vị: %) Hình 3.9: So sánh ROA giữa DNNN và doanh nghiệp tư nhân, 76 theo ngành (đơn vị: %) Hình 3.10: Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản của các doanh nghiệp 77 Trung Quốc (đơn vị: %) Hình 3.11: Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) của các khu vực 78 kinh tế (đơn vị: %) Hình 3.12: Tỷ lệ nợ trên tài sản và trên GDP của các DNNN Trung 79 Quốc (đơn vị: %) Hình 3.13: Tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ (đơn vị: %) 81 Hình 3.14: Hàng rào đối với các doanh nghiệp đang giảm mạnh 101 Hình 4.1: Tổng sản phẩm trong nước (GDP) phân theo thành phần 117 kinh tế giai đoạn 2005-2015 (đơn vị: %) Hình 4.2: Tỷ trọng một số chỉ tiêu kinh tế cơ bản theo loại hình 118 DN năm 2006 (%) (tổng DN=100%) Hình 4.3: Tỷ trọng một số chỉ tiêu kinh tế cơ bản theo loại hình 118 doanh nghiệp năm 2014 (%) (tổng DN=100%) Hình 4.4: Tốc độ tăng bình quân của các chỉ số kinh tế theo loại 119 hình doanh nghiệp giai đoạn 2005-2014 (đơn vị: %/năm) Hình 4.5: Cơ cấu DN năm 2014 theo quy mô vốn phân theo loại 121 hình doanh nghiệp (đơn vị: %) Hình 4.6: Cơ cấu doanh nghiệp năm 2014 theo quy mô lao động 121 phân theo loại hình doanh nghiệp (đơn vị: %) Hình 4.7: Chỉ số nợ của doanh nghiệp giai đoạn 2006 - 2014 (đơn 122 vị: lần) Hình 4.8: Chỉ số quay vòng vốn của doanh nghiệp giai đoạn 2006 123 - 2014 (đơn vị: lần) Hình 4.9: Chỉ số ICOR phân theo thành phần kinh tế giai đoạn 124 2008-2013 (đơn vị: lần) Hình 4.10: Tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ theo loại hình 125 doanh nghiệp giai đoạn 2007-2014 (đơn vị: %) Hình 4.11: Các chỉ số hiệu suất sinh lời phân theo loại hình doanh 127 nghiệp năm 2010 (đơn vị: %) Hình 4.12: Các chỉ số hiệu suất sinh lời phân theo loại hình doanh 127 nghiệp năm 2014 (đơn vị:%) MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trung Quốc đã tiến hành công cuộc cải cách các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) gần 30 năm và đến nay đã đạt được một số thành công nhất định. Nhờ đó, DNNN đã trở thành một công cụ hữu hiệu để thực hiện các chiến lược lớn của Đảng và nhà nước Trung Quốc, được thể hiện rõ trong từng giai đoạn lịch sử. Bắt đầu từ những năm 1990, Trung Quốc đã thực hiện cải cách toàn diện nhằm xây dựng nền kinh tế thị trường "đặc sắc Trung Quốc" và chuẩn bị cho việc gia nhập WTO, trong đó cải cách DNNN là một trong những tiêu chí hàng đầu.

Quá trình cải cách các DNNN đã thu được những kết quả khả quan và được thế giới đánh giá cao. Hiện nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa, Trung Quốc đã hình thành và phát triển các các DNNN quy mô lớn để mở rộng thị trường và gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia. Sau một quá trình cải cách mạnh mẽ, hiện nay nhiều DNNN của Trung Quốc đã trở thành những “quả đấm thép” trên thị trường quốc tế, với 98 công ty nằm trong Danh sách 500 công ty lớn nhất toàn cầu do tạp chí Fortune bầu chọn (Top 500) (90). Những doanh nghiệp đó đã giúp thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển, bảo vệ và cải thiện sinh kế của người dân, và tăng cường sức mạnh toàn diện của Trung Quốc.

Mô hình phát triển cũng như phương pháp cải cách các DNNN của Trung Quốc góp phần giúp cho Trung Quốc trở thành một trong những nước ít chịu ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.