Luận án tiến sĩ: Vẹo cột sống ở học sinh tiểu học Thái Nguyên và hiệu quả can thiệp

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y - DƢỢC TRỊNH MINH PHONG THỰC TRẠNG VẸO CỘT SỐNG Ở HỌC SINH TIỂU HỌC TẠI THÁI NGUYÊN VÀ HIỆU QUẢ CỦA MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÁI NGUYÊN – 2024 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y - DƢỢC TRỊNH MINH PHONG THỰC TRẠNG VẸO CỘT SỐNG Ở HỌC SINH TIỂU HỌC TẠI THÁI NGUYÊN VÀ HIỆU QUẢ CỦA MỘT SỐ GIẢI PHÁP CAN THIỆP Chuyên ngành: Y tế công cộng Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Thành Trung 2.TS Hoàng Khải Lập THÁI NGUYÊN - 2024 LỜI CAM ĐOAN Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Tôi xin đảm bảo những số liệu và kết quả trong luận án này là trung thực, khách quan và chƣa có ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Trịnh Minh Phong LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Ban Giám hiệu, các khoa, phòng cùng toàn thể các thầy, cô giáo của Trƣờng Đại học Y - Dƣợc Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập. Với lòng biết ơn sâu sắc và sự kính trọng của tôi, xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới PGS.TS Nguyễn Thành Trung và GS.TS Hoàng Khải Lập, những ngƣời Thầy tâm huyết đã tận tình hƣớng dẫn, động viên khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án.

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới Khoa Y tế công cộng, Khoa Các chuyên khoa, Bộ môn Phục hồi chức năng đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi đƣợc tham gia học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên, Ban Giám hiệu và các thầy, cô giáo các Trƣờng: Tiểu học Đội Cấn, Tiểu học Chiến Thắng, Tiểu học Lƣơng Phú, Tiểu học Sơn Cẩm đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Khoa Phục hồi chức năng Bệnh viện Trung Ƣơng Thái Nguyên cùng các bạn đồng nghiệp đã nhiệt tình chia sẻ kinh nghiệm giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới Gia đình của tôi, là nguồn động viên, khích lệ và truyền nhiệt huyết cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Tôi xin trân trọng cảm ơn! Thái Nguyên, ngày tháng năm 2024 Tác giả Trịnh Minh Phong DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ đầy đủ VCS : Vẹo cột sống PHCN : Phục hồi chức năng KTV : Kỹ thuật viên KAP : Kiến thức – Thái độ - Thực hành HS : Học sinh TC : Trung cấp CĐ : Cao đẳng ĐH : Đại học SĐH : Sau đại học TH : Tiểu học THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TCS : Trƣớc can thiệp SCT : Sau can thiệp SL : Số lƣợng TL : Tỷ lệ CSHQ : Chỉ số hiệu quả TT GDSK : Truyền thông Giáo dục sức khỏe ĐTNC : Đối tƣợng nghiên cứu MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Một số khái niệm liên quan đến vẹo cột sống. Thực trạng bệnh vẹo cột sống và một số yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học.

Thực trạng kiến thức – thái độ - thực hành và phụ hồi chức năng về vẹo cột sống ở học sinh. Hiệu quả một số can thiệp nhằm giảm VCS ở học sinh em. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng, địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Nội dung can thiệp. Biến số và chỉ số nghiên cứu. Bộ công cụ và phƣơng tiện sử dụng trong nghiên cứu.

Phƣơng pháp xử lý số liệu. Sai số và hạn chế sai số. Đạo đức trong nghiên cứu. Thực trạng bệnh cong vẹo cột sống và một số yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học tỉnh Thái Nguyên.

Hiệu quả can thiệp đối với kiến thức – thái độ - thực hành và vẹo cột sống ở học sinh và ngƣời chăm sóc. Thực trạng bệnh cong vẹo cột sống và một số yếu tố liên quan ở học sinh tiểu học miền núi tỉnh Thái Nguyên. Hiệu quả can thiệp. Một số hạn chế của nghiên cứu.

130 TÀI LIỆU THAM KHẢO. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. DANH SÁCH BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU. DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Sơ đồ địa bàn nghiên cứu. Thƣớc đo độ xoay của cột sống. Tiến hành can thiệp. 51 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Đặc điểm vẹo cột sống theo địa dƣ, tuổi và giới. Vị trí VCS theo giới tính. Vị trí VCS Theo khối lớp. Phân loại mức độ VCS theo chỉ số Scoliometer.

Tỷ lệ học sinh và NCS có kiến thức – thái độ - thực hành đạt. Đánh giá kiến thức – thái độ - thực hành của học sinh trƣơc và sau can thiệp. Đánh giá chung về KAP của ngƣời chăm sóc trƣớc và sau can thiệp. Đánh giá chung về KAP của ngƣời chăm sóc về PHCN trƣớc và sau can thiệp.

Thay đổi về chỉ số sscoliometter trƣớc và sau can thiệp. 89 DANH MỤC HỘP Hộp 1. Sự chấp nhận của các bên liên quan đối với chƣơng trình can thiệp. Hiệu quả trong nâng cao năng lực.

Khả năng duy trì và nhân rộng chƣơng trình can thiệp. 92 DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Phân bố giới tính học sinh theo địa dƣ. Phân bố học sinh theo lớp học và giới tính.

Thói quen học tập của học sinh. Đặc điểm nhân khẩu học của ngƣời chăm sóc. Hình thái vẹo cột sống. Phân loại mức độ vẹo cột sống theo một số đặc điểm nhân khẩu học của học sinh.

Kiến thức của học sinh về nguyên nhân vẹo cột sống. Thái độ của học sinh về phòng ngừa vẹo cột sống. Thực hành của học sinh về phòng ngừa vẹo cột sống. Kiến thức của ngƣời chăm sóc học sinh về nguyên nhân vẹo cột sống.

Thái độ của ngƣời chăm sóc học sinh về phòng ngừa vẹo cột sống. Thực hành của ngƣời chăm sóc học sinh về phòng ngừa vẹo cột sống. Liên quan giữa tuổi và giới tính với VCS. Liên quan giữa thói quen học tập và VCS.

Liên quan giữa KAP của học sinh với VCS. Liên quan giữa KAP của ngƣời chăm sóc với VCS. Chiều cao bàn, ghế. Hệ số chiếu sáng lớp học.

Bảng dùng trong lớp học. Kiến thức của học sinh về nguyên nhân vẹo cột sống trƣớc và sau can thiệp. Thái độ của học sinh về phòng ngừa vẹo cột sống trƣớc và sau can thiệp. Thực hành của học sinh về phòng ngừa vẹo cột sống trƣớc và sau can thiệp.

Kiến thức của ngƣời chăm sóc học sinh về nguyên nhân vẹo cột sống trƣớc và sau can thiệp. Thái độ của ngƣời chăm sóc học sinh về phòng ngừa vẹo cột sống trƣớc và sau can thiệp. Thực hành của ngƣời chăm sóc học sinh về phòng ngừa vẹo cột sống. Chỉ số hiệu quả của can thiệp.

Kiến thức của ngƣời chăm sóc học sinh PHCN vẹo cột sống trƣớc và sau can thiệp. Thái độ của ngƣời chăm sóc học sinh về PHCN vẹo cột sống trƣớc và sau can thiệp. Thực hành của ngƣời chăm sóc học sinh về PHCN vẹo cột sống trƣớc và sau can thiệp. Chỉ số hiệu quả của can thiệp.

Thay đổi về chênh lệch mỏm vai trƣớc và sau can thiệp. Thay đổi về chênh lệch gai chậu trƣớc và sau can thiệp. Thay đổi về chênh lệch chiều dài hai chân trƣớc và sau can thiệp. Nghiệm pháp dây rọi trƣớc và sau can thiệp.

Nghiệm pháp Froward Bending Test trƣớc và sau can thiệp. 90 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Vẹo cột sống (VCS) là tình trạng đƣờng cong của cột sống lệch sang phía bên của trục cơ thể 10 độ và xoay của các thân đốt sống theo trục của mặt phẳng ngang [8]. Vẹo cột sống gây nên biến dạng lớn về giải phẫu, ảnh hƣởng đến sự phát triển của học sinh em, là nguyên nhân dẫn đến các tình trạng bệnh lý tuần hoàn, hô hấp, vận động và đặc biệt làm lệch khung chậu ở học sinh gái gây khó khăn cho sinh đẻ sau này [57]. Vẹo cột sống vô căn ở tuổi vị thành niên là bệnh hay gặp trong các bệnh lý biến dạng cột sống phổ biến với tỷ lệ lƣu hành từ 1-4% [55].

Tại Mỹ, tỷ lệ chẩn đoán vẹo cột sống ở lứa tuổi thanh thiếu niên dựa trên dân số là 522,5 trên 100. Nghiên cứu tổng quan hệ thống ở Trung Quốc cho thấy tỷ lệ vẹo cột sống dao động từ 0,26% đến 2,5% và tỷ lệ lƣu hành chung là 1,02 % [128]. Một nghiên cứu ở Brazil trên đối tƣợng học sinh từ 10–14 tuổi chỉ ra rằng tỷ lệ mắc bệnh là 1,5% [103]. Ở Việt Nam đã có nghiên cứu điều tra ở một số địa phƣơng cho thấy tỷ lệ vẹo cột sống ở học sinh còn cao và khác nhau giữa các địa phƣơng.

Tại Hà Nội tỷ lệ VCS ở học sinh tại 4 quận, huyện là 18,9% [27]. Nghiên cứu tại 2 tỉnh Sóc Trăng và An Giang cho thấy tỷ lệ học sinh tiểu học dân tộc Khmer mắc cong vẹo cột sống là 21,15% [42]. Tại Hải Dƣơng, tỷ lệ vẹo cột sống ở học sinh đƣợc báo cáo lên tới 43,09% [21].Tại Thái Nguyên theo nghiên cứu của Nông Thanh Sơn và cộng sự năm 2000 cho thấy tỷ lệ VCS là 11,9% [33], từ thời điểm đó cho đến nay, các nghiên cứu trong lĩnh vực này tại Thái Nguyên còn hạn chế. Kết quả một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng vẹo cột sống có liên quan đến tăng mức độ đau lƣng [110], mức độ căng thẳng và giảm chất lƣợng cuộc sống [82].

Nhằm giảm tỷ lệ mắc cũng nhƣ hậu quả của vẹo cột sống, việc xác định một số yếu tố liên quan đến vẹo cột sống đóng vai trò quan trọng. Một số yếu tố có thể ảnh hƣởng đến tình trạng VCS ở học sinh em có thể kể đến nhƣ điều kiện học tập, bàn liền ghế, tƣ thế xấu, thói quen sách cặp nặng một bên 2 tay hoặc cắp bên nách, đội lên đầu, ôm trƣớc ngực… nếu không phát hiện kịp thời thì tình trạng vẹo cột sống sẽ tăng lên và gây khó hăn cho việc phục hồi chức năng sau này [24], [10].