Luận án tiến sĩ: Tăng cường hoạt động giám sát của Quốc hội đối với các tập đoàn kinh tế nhà nước - Trịnh Ngọc Tuấn (ĐH Kinh tế Quốc dân)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO TRƯỜNG ðẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
 TRỊNH NGỌC TUẤN TĂNG CƯỜNG HOẠT ðỘNG GIÁM SÁT CỦA QUỐC HỘI ðỐI VỚI CÁC TẬP ðOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phạm Hồng Chương PGS. ðặng Văn Thanh Hà Nội - 2013 i LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan, ñây là công trình nghiên cứu khoa học ñộc lập ñược thực hiện trong quá trình học tập và nghiên cứu. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc cụ thể và rõ ràng.

Nếu có sai sót, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật. Nghiên cứu sinh Trịnh Ngọc Tuấn ii MỤC LỤC LỜI CAM ðOAN. i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG.

vi DANH MỤC SƠ ðỒ. vii DANH MỤC BIỂU ðỒ. viii LỜI MỞ ðẦU. 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA QUỐC HỘI ðỐI VỚI CÁC TẬP ðOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC.

Cơ sở lý luận chung về hoạt ñộng giám sát. Khái niệm về giám sát. ðặc ñiểm của giám sát. Phân loại giám sát.

Phân biệt giám sát, kiểm tra, thanh tra. Nguyên tắc trong hoạt ñộng giám sát. Hình thức giám sát. Các phương pháp giám sát.

Nội dung giám sát. Công cụ giám sát. Quy trình giám sát. Chức năng giám sát của Quốc hội.

Quốc hội và chức năng của Quốc hội .2 Giám sát của Quốc hội .3 Một số nét cơ bản về Tập ñoàn kinh tế nhà nước .1 Khái niệm tập ñoàn kinh tế và tập ñoàn kinh tế nhà nước .2 Vai trò của tập ñoàn kinh tế nhà nước .3 Các ñặc trưng tập ñoàn kinh tế nhà nước. Giám sát của Quốc hội ñối với các tập ñoàn kinh tế nhà nước. Khái niệm về giám sát của Quốc hội ñối với Tập ñoàn kinh tế nhà nước. Tính tất yếu về giám sát tối cao của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước.

Mục tiêu và tiêu chí ñánh giá giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước .4 Nội dung giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước .5 Phương thức, công cụ, hình thức và tổ chức hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước. Kinh nghiệm quốc tế về giám sát tập ñoàn kinh tế nhà nước và bài học cho Việt Nam. Kinh nghiệm giám sát tập ñoàn kinh tế của Cộng hòa Pháp. Kinh nghiệm giám sát tập ñoàn kinh tế của Hàn Quốc.3 Kinh nghiệm giám sát tập ñoàn kinh tế nhà nước của Trung Quốc.

Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 59 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 61 CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG GIÁM SÁT CỦA QUỐC HỘI ðỐI VỚI CÁC TẬP ðOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC .1 Thực trạng hoạt ñộng của các tập ñoàn kinh tế nhà nước.1 Chủ trương của ðảng, Nhà nước về tập ñoàn kinh tế nhà nước .2 Khuôn khổ pháp lý về hoạt ñộng TðKTNN.3 Về số lượng và quy mô các tập ñoàn kinh tế nhà nước Việt Nam.4 ðánh giá chung về tập ñoàn kinh tế nhà nước .2 Thực trạng tổ chức hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với các tập ñoàn kinh tế nhà nước .1 Mục tiêu giám sát của Quốc hội ñối với Tập ñoàn kinh tế nhà nước. Thực trạng triển khai hoạt ñộng giám sát.3 Kết quả hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước.1 Những phát hiện chủ yếu từ công tác giám sát .2 Các kiến nghị, ñề xuất ñược ñưa ra sau hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với Tập ñoàn kinh tế nhà nước.3 Những kết quả thực hiện các kiến nghị sau giám sát .4 ðánh giá thực trạng hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với các tập ñoàn kinh tế nhà nước theo các tiêu chí giám sát .1 Tính hiệu lực của giám sát .2 Tính phù hợp của giám sát .3 Tính công bằng của giám sát.4 Tính tương thích của giám sát.5 Tính bền vững của giám sát .5 Thành công và hạn chế trong hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với các tập ñoàn kinh tế nhà nước .1 Thành công trong giám sát của Quốc hội ñối với các tập ñoàn kinh tế nhà nước và nguyên nhân .2 Hạn chế trong giám sát của Quốc hội ñối với các Tập ñoàn kinh tế nhà nước và nguyên nhân.

114 iv KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 121 CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HOẠT ðỘNG GIÁM SÁT CỦA QUỐC HỘI ðỐI VỚI TẬP ðOÀN KINH TẾ NHÀ NƯỚC.1 Hệ thống quan ñiểm về hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước .1 Phương hướng phát triển tập ñoàn kinh tế nhà nước trong giai ñoạn 2011- 2020 .2 Quan ñiểm 1: Hoạt ñộng giám sát phải ñược thực hiện trên cơ sở Nhà nước pháp quyền .3 Quan ñiểm 2: Hoạt ñộng giám sát phải ñảm bảo phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ ñẩy mạnh công cuộc công nghiệp hoá, hiện ñại hoá ñất nước .4 Quan ñiểm 3: Hoạt ñộng giám sát phải ñược gắn liền với quyết tâm ñổi mới chính trị .2 Các giải pháp tăng cường hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước.1 Hoàn thiện khung pháp lý liên quan ñến tập ñoàn kinh tế nhà nước .2 Nâng cao nhận thức về vai trò giám sát tối cao của Quốc hội .3 Tăng cường hoạt ñộng giám sát của Quốc hội tiến hành ñồng bộ với quá trình ñổi mới tổ chức và hoạt ñộng của Quốc hội về lập pháp và quyết ñịnh các vấn ñề quan trọng của ñất nước .4 ðổi mới nội dung, hình thức, phương thức giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước .5 Nâng cao năng lực giám sát của các cơ quan của Quốc hội và ñại biểu Quốc hội .6 Tăng cường nguồn lực cho hoạt ñộng giám sát .7 Xây dựng bộ tiêu chí ñể giám sát hoạt ñộng của các tập ñoàn kinh tế nhà nước. 144 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. 147 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ðà CÔNG BỐ.

149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 150 DANH MỤC PHỤ LỤC. 155 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT QH Quốc hội UBTVQH Ủy ban Thường vụ Quốc hội ðBQH ðại biểu Quốc hội VPQH Văn phòng Quốc hội HðND Hội ñồng nhân dân TðKTNN Tập ñoàn kinh tế nhà nước TCTNN Tổng công ty nhà nước DNNN Doanh nghiệp nhà nước TNHH Trách nhiệm hữu hạn HðQT Hội ñồng quản trị XHCN Xã hội chủ nghĩa VINASHIN Tập ñoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam SCIC Tổng công ty ðầu tư và kinh doanh vốn nhà nước HUD Tập ñoàn ðầu tư và phát triển nhà, ñô thị Việt Nam EVN Tập ñoàn ðiện lực Việt Nam PVN Tập ñoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam EDF Tập ñoàn ðiện lực Cộng hòa Pháp KPI Chỉ số ñánh giá hoạt ñộng chính OCED Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế SWOT ðiểm mạnh - ðiểm yếu - Cơ hội - Thách thức ðơn giản - ðo lường ñược - Tính ñại diện - Phù hợp - SMART Kịp thời vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Danh sách và vốn ñiều lệ các TðKTNN .2: Cơ cấu sở hữu và ñặc ñiểm ngành nghề kinh doanh của các TðKTNN.3: Cơ cấu tổ chức của các tập ñoàn kinh tế nhà nước.4: Số liệu thống kê về quy mô vốn, tài sản, lao ñộng của các tập ñoàn kinh tế nhà nước từ 2006-2010.5: Số liệu thống kê về giá trị tài sản, vốn chủ sở hữu và số lao ñộng do 11 TðKTNN ñang nắm giữ tính ñến cuối năm 2011 .6: So sánh giữa vốn, doanh thu và sử dụng lao ñộng của 3 loại hình doanh nghiệp.7: Số liệu thống kê về kết quả sản xuất – kinh doanh của các tập ñoàn kinh tế nhà nước .8: Hiệu quả sản xuất - kinh doanh một số TðKTNN trong năm 2010 .9: Mô hình Tập ñoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam .10: Kết quả hoạt ñộng của Tập ñoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam .11: Thống kê số nợ các tổ chức tín dụng của một số tập ñoàn kinh tế nhà nước .12: Thống kê số nợ phải trả của một số TðKTNN tính ñến 31/11/2011 .13: Số liệu thống kê về kế hoạch ñầu tư phát triển tại các TðKTNN, tổng công ty nhà nước .14: Số lượng các dự án bị cắt giảm, ñình hoãn, giãn tiến ñộ tại các tập ñoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước.15: Một số chỉ tiêu của Tập ñoàn Vinashin sau khi tái cơ cấu .16: ðánh giá về việc lựa chọn hình thức bỏ phiếu tín nhiệm và thành lập Ủy ban lâm thời. 115 vii DANH MỤC SƠ ðỒ Sơ ñồ 1.1: Phương pháp nghiên cứu hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước.2 : Phân biệt giám sát, kiểm tra, thanh tra .3: Các chức năng của Quốc hội .4: Mô tả hoạt ñộng và kết quả thu ñược của hoạt ñộng giám sát .5: Quy trình tổ chức ðoàn giám sát.1: Mô hình tổ chức ðoàn giám sát của UBTVQH .1: Nguyên tắc SMART trong giám sát của Quốc hội.

145 viii DANH MỤC BIỂU ðỒ Biểu ñồ 2.1: ðánh giá sự phù hợp của hoạt ñộng giám sát về chính sách, pháp luật liên quan ñến TðKTNN .2: ðánh giá về tính phù hợp, khả thi của các kiến nghị sau giám sát của Quốc hội ñối với Tập ñoàn kinh tế nhà nước .3: ðánh giá việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát (hiệu lực giám sát) của Quốc hội ñối với Tập ñoàn kinh tế nhà nước .4: ðánh giá nội dung giám sát của Quốc hội nên tập trung vào việc xem xét hệ thống văn bản pháp luật liên quan ñến TðKTNN.5: ðánh giá nội dung giám sát của Quốc hội nên tập trung vào việc xem xét các ngành, lĩnh vực hoạt ñộng của tập ñoàn.6: ðánh giá nội dung giám sát của Quốc hội nên tập trung vào việc xem xét hiệu quả và kết quả hoạt ñộng sản xuất, kinh doanh của tập ñoàn .7: ðánh giá về tính kịp thời trong hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước .8: ðánh giá về mục tiêu của hoạt ñộng giám sát của Quốc hội ñối với tập ñoàn kinh tế nhà nước .9: ðánh giá về hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan ñến tập ñoàn kinh tế nhà nước sau giám sát .10: Những ảnh hưởng từ hoạt ñộng giám sát sau khi Quốc hội tiến hành giám sát các tập ñoàn kinh tế nhà nước.11: ðánh giá về phương thức giám sát của Quốc hội ñối với TðKTNN (giám sát tối cao; giám sát chuyên ñề; chất vấn và trả lời chất vấn).12: ðánh giá tăng cường nguồn lực cho hoạt ñộng giám sát .13: ðánh giá về vai trò của của các tập ñoàn kinh tế nhà nước.