Luận án tiến sĩ: Vai trò các tổ chức phi chính phủ Việt Nam trong phát triển cộng đồng - Đỗ Thị Kim Anh (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh)

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐỖ THỊ KIM ANH VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG HIỆN NAY (Nghiên cứu trường hợp Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC HÀ NỘI - 2021 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐỖ THỊ KIM ANH VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG HIỆN NAY (Nghiên cứu trường hợp Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH : XÃ HỘI HỌC Mã số : 931 03 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Đặng Thị Ánh Tuyết 2.TS Vũ Mạnh Lợi HÀ NỘI - 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu trong đề tài luận án là một phần số liệu trong do TSKH Nghiêm Vũ Khải làm chủ nhiệm đề tài, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam là cơ quan chủ trì đề tài. Kết quả đề tài này là thành quả nghiên cứu của tập thể mà tôi là thành viên chính. Tôi được Chủ nhiệm đề tài và toàn bộ các thành viên trong nhóm nghiên cứu cho phép sử dụng số liệu của đề tài này vào trong luận án để bảo vệ lấy bằng tiến sĩ. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định Tác giả Đỗ Thị Kim Anh luan an LỜI CẢM ƠN Luận án này là một công trình khoa học, kết quả sau nhiều năm học tập, nghiên cứu, phấn đấu, nỗ lực của bản thân và sự giúp đỡ của các quý thầy cô, các anh, chị, em đồng nghiệp.

Lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS.TS Đặng Thị Ánh Tuyết và PGS.TS Vũ Mạnh Lợi là hai giáo viên hướng dẫn của tôi, người cô và người thầy luôn tận tình dạy bảo, dìu dắt tôi về chuyên môn, học thuật, động viên cho tôi vượt qua khó khăn trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban Giám đốc, Vụ Đào tạo sau đại học, Viện Xã hội học và phát triển - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đã tạo môi trường truyền bá những kiến thức khoa học mới và tốt nhất cho tôi, tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập, nghiên cứu và thực hiện Luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới Quý lãnh đạo, đồng nghiệp của tôi tại Viện Nghiên cứu Phát triển bền vững Vùng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Viện Nghiên cứu Truyền thống và Phát triển đã tạo điều kiện cho tôi về thời gian nghiên cứu, giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập thông tin, số liệu phục vụ đề tài nghiên cứu. Tôi xin đặc biệt cảm ơn TSKH Nghiêm Vũ Khải và ban chủ nhiệm đề tài khoa học cấp Nhà nước KX.01/16-20 đã cho tôi cơ hội là thành viên chính tham gia nghiên cứu đề tài và được phép sử dụng một phần số liệu điều tra, khảo sát đề tài phục vụ việc phân tích và viết luận án.

Cuối cùng, tôi xin biết ơn những tình cảm thương yêu của những người thân trong gia đình, luôn sát cánh, động viên, chia sẻ, khích lệ tôi, kiến tạo động lực mạnh mẽ để tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Đỗ Thị Kim Anh luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.13 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở VIỆT NAM .20 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1: .37 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG.

CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI. MỘT SỐ QUAN ĐIỂM LÝ THUYẾT. CÁC QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG, CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT NHÀ NƯỚC LIÊN QUAN TỚI HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGO TRONG PTCĐ. MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGO THUỘC LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT VIỆT NAM.

59 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2: .63 THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG. ĐẶC ĐIỂM VỊ THẾ VÀ VAI TRÒ XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN TỔ CHỨC CỦA CÁC VNGO THUỘC LIÊN HIỆP HỘI VIỆT NAM. VAI TRÒ NGHIÊN CỨU, TRIỂN KHAI DỰ ÁN PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG. VAI TRÒ TỔ CHỨC ĐÀO TẠO, TẬP HUẤN, TRUYỀN THÔNG, PHỔ BIẾN KIẾN THỨC NÂNG CAO NĂNG LỰC CỘNG ĐỒNG.

VAI TRÒ KẾT NỐI, HỢP TÁC VÀ HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÃ HỘI 101 3. VAI TRÒ TƯ VẤN, PHẢN BIỆN, GIÁM ĐỊNH XÃ HỘI VÀ VẬN ĐỘNG CHÍNH SÁCH. MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VAI TRÒ TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG. Yếu tố khách quan.

Yếu tố chủ quan về tổ chức. 124 luan an TIỂU KẾT CHƯƠNG 3: .128 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁC VNGO TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG. QUAN ĐIỂM PHÁT HUY VAI TRÒ CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG. Sự hình thành và phát triển của các tổ chức phi chính phủ Việt Nam là một sự tất yếu và khách quan trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Phát huy vai trò của các tổ chức phi chính phủ Việt Nam trên cơ sở nhận thức đúng chức năng, nhiệm vụ, lĩnh vực hoạt động của tổ chức phi chính phủ Việt Nam. Tạo môi trường dân chủ, bình đẳng giữa các các tổ chức phi chính phủ các tổ chức công lập trong việc tiếp cận các chương trình/đề tài/dự án quốc gia và các dịch vụ công. Tạo môi trường, không gian thuận lợi để các tổ chức phi chính phủ Việt Nam thực hiện có hiệu quả mục tiêu phát triển cộng đồng bền vững. GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG.

Giải pháp về cơ chế chính sách. Giải pháp về giáo dục, đào tạo và nâng cao năng lực. Giải pháp về thông tin, truyền thông làm thay đổi nhận thức cộng đồng. Giải pháp về huy động tổng thể các nguồn lực.

Giải pháp về hợp tác quốc tế. 143 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4: .145 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .148 TÀI LIỆU THAM KHẢO .168 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Bộ KHCN Bộ Khoa học và Công nghệ CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH Chủ nghĩa xã hội DNKHCN Doanh nghiệp Khoa học và công nghệ GS Giáo sư INGO Tổ chức phi chính phủ nước ngoài KH&CN Khoa học và công nghệ KHTN Khoa học tự nhiên KHXH&NV Khoa học xã hội và nhân văn KT-XH Kinh tế - xã hội NGO Tổ chức phi chính phủ N Tổng số người trả lời trong mẫu điều tra Nxb Nhà xuất bản PTCĐ Phát triển cộng đồng PGS Phó giáo sư QLNN Quản lý nhà nước R&D Nghiên cứu và phát triển TS Tiến sĩ VASS Viện Hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam VAST Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam VNGO Tổ chức phi chính phủ Việt Nam VUFO Liên hiệp các Tổ chức hữu nghị VUSTA Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam VULA Liên hiệp các Hội Văn học và nghệ thuật Việt Nam XHCN Xã hội chủ nghĩa luan an DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 3.1: Tương quan lĩnh vực hoạt động và thời gian thành lập 65 Bảng 3.2: Tỷ lệ cán bộ chính nhiệm; có hợp đồng; có bảo hiểm xã hội trên 67 tổng số cán bộ đang làm việc tại tổ chức Bảng 3.3: Phân bố trình độ học vấn trong nhân lực các tổ chức 69 Bảng 3.4: Tỷ lệ giáo sư/phó giáo sư; tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân/kỹ sư trên tổng số 70 cán bộ đang làm việc tại tổ chức Bảng 3.5: Kinh phí hoạt động của tổ chức 71 Bảng 3.6: Nguồn kinh phí hoạt động của tổ chức 72 Bảng 3.7: Loại hình đề tài/ dự án của các tổ chức 74 Bảng 3. Năng lực chủ trì, thực hiện đề tài/dự án 75 Bảng 3.9: Tương quan lĩnh vực của các đề tài/dự án đã thực hiện và lĩnh vực 77 hoạt động của tổ chức Bảng 3.10: Lĩnh vực thuộc 3 đề tài/dự án đã thực hiện tiêu biểu của tổ chức 79 trong 3 năm gần nhất Bảng 3.11: Mô tả chính về 3 đề tài dự án tiêu biểu đã thực hiện của tổ chức 81 Bảng 3.12: Các mô hình đang làm tốt vai trò tổ chức trong nghiên cứu, phát 85 triển cộng đồng Bảng 3.13: Tương quan đánh giá điểm mạnh, thuận lợi trong thực hiện nghiên 86 cứu, phát triển cộng đồng với năm thành lập tổ chức Bảng 3.14: Hạn chế, khó khăn các tổ chức trong việc thực hiện vai trò nghiên cứu, 89 phát triển cộng đồng Bảng 3.15: Tương quan hiệu quả truyền thông và thay đổi nhận thức lãnh đạo, 100 cộng đồng trước và sau dự án Bảng 3.16: Mức độ liên kết, phối hợp giữa các tổ chức (% tổ chức) 102 Bảng 3.17: Nội dung phối hợp, huy động nguồn lực chuyên môn của tổ chức 104 phi chính phủ với các đơn vị khác luan an Bảng 3.18: Nội dung phối hợp, huy động nguồn lực tài chính của tổ chức phi 107 chính phủ với các đơn vị khác Bảng 3. Hiệu quả phối hợp giữa các tổ chức phi chính phủ Việt Nam và các 110 loại hình tổ chức khác Bảng 3.20: Đánh giá hiệu quả của huy động và sử dụng kinh phí 111 Bảng 3.21: Thực trạng về hoạt động tư vấn, phản biện, vận động chính sách 113 Bảng 3.

Các lĩnh vực mà các tổ chức trực thuộc của VUSTA tham gia tư 118 vấn, vận động chính sách Bảng 3. Đánh giá về khó khăn, thuận lợi của tổ chức phi chính phủ 125 luan an DANH MỤC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3.1: Phân bố tổ chức theo năm thành lập 63 Biểu đồ 3.2: Năm thành lập của tổ chức 64 Biểu đồ 3.3: Loại hình hoạt động của tổ chức 64 Biểu đồ 3.4: Tổng số nhân lực đang làm việc tại tổ chức 66 Biểu đồ 3.5: Tương quan vị trí công tác và độ tuổi 68 Biểu đồ 3.6: Tương quan chủ trì dự án và số tiến sĩ trở lên trong tổ chức 76 Biểu đồ 3.7: Vai trò các tổ chức trong nghiên cứu, phát triển cộng đồng 83 Biểu đồ 3.8: Đánh giá về tính hiệu quả việc thực hiện vai trò tổ chức trong 84 nghiên cứu, phát triển Biểu đồ 3. Đào tạo, tập huấn, phổ biến kiến thức của tổ chức 91 Biểu đồ 3.10: Chuyên môn báo, tạp chí, trang tin thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam 97 Biểu đồ 3.