Chính sách phát triển ngành hóa chất cơ bản Việt Nam - Luận án TS Nguyễn Chí Thanh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN CHÍ THANH CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP HÓA CHẤT CƠ BẢN TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ KINH TẾ HÀ NỘI - 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN CHÍ THANH CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP HÓA CHẤT CƠ BẢN TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: KHOA HỌC QUẢN LÝ Mã số: 9310110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. MAI VĂN BƯU HÀ NỘI - 2024 i LỜI CAM KẾT Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng Luận án này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2024 Nghiên cứu sinh Nguyễn Chí Thanh ii MỤC LỤC LỜI CAM KẾT.

ii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. viii PHẦN MỞ ĐẦU.

9 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHỦ ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. Công trình nghiên cứu về công nghiệp hoá chất và công nghiệp hoá chất cơ bản. Công trình nghiên cứu về công nghiệp hoá chất. Nghiên cứu về công nghiệp hoá chất cơ bản.

Nghiên cứu về chính sách phát triển công nghiệp, công nghiệp hoá chất và công nghiệp hoá chất cơ bản. Nghiên cứu về chính sách phát triển công nghiệp hóa chất. Nghiên cứu về chính sách phát triển công nghiệp hóa chất cơ bản. Nhận xét từ các công trình nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu 37 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1.

39 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP HOÁ CHẤT CƠ BẢN. Khái niệm, đặc điểm, vai trò, nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Khái niệm về hóa chất, hóa chất cơ bản, ngành công nghiệp hóa chất và ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Đặc điểm về hóa chất cơ bản và ngành công nghiệp hóa chất cơ bản 45 2.

Vai trò của ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Nhân tố ảnh hưởng đến phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Nội dung chính sách phát triển ngành công nghiệp hoá chất cơ bản. Khái niệm chính sách phát triển ngành công nghiệp hoá chất cơ bản 55 2.

Căn cứ, quan điểm, mục tiêu chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Tiêu chí cơ bản để đánh giá việc thực thi chính sách. Các chính sách bộ phận phát triển ngành công nghiệp hóa cơ bản. Những nhân tố ảnh hưởng đến chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản.

Những nhân tố ngoài nước. Những nhân tố trong nước. Kinh nghiệm quốc tế và bài học rút ra cho Việt Nam. Kinh nghiệm quốc tế.

Những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 84 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. 85 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP HÓA CHẤT CƠ BẢN TẠI VIỆT NAM. Thực trạng sản xuất, kinh doanh hóa chất cơ bản tại Việt Nam giai đoạn 2016-2022.

Số lượng, cơ cấu doanh nghiệp. Tình hình thương mại và thị trường hóa chất cơ bản. Năng lực sản xuất - kinh doanh của các nhóm hóa chất cơ bản. Đánh giá chung về tình hình sản xuất, kinh doanh hoá chất cơ bản tại Việt Nam.

Phân tích thực trạng chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản tại Việt Nam. Căn cứ, quan điểm, mục tiêu của chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Các chính sách bộ phận phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản102 iv 3. Đánh giá chung chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản tại Việt Nam.

Đánh giá theo các tiêu chí chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản tại Việt Nam. Đánh giá chung chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. 129 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 133 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP HÓA CHẤT CƠ BẢN TẠI VIỆT NAM.

Bối cảnh trong và ngoài nước ảnh hưởng đến chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản tại Việt Nam. Bối cảnh quốc tế. Bối cảnh trong nước. Quan điểm, định hướng chính sách phát triển ngành công nghiệp hoá chất cơ bản tại Việt Nam.

Quan điểm về hoàn thiện chính sách phát triển ngành công nghiệp hoá chất cơ bản tại Việt Nam. Định hướng hoàn thiện chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản tại Việt Nam. Chính sách phát triển sản phẩm chủ lực cho ngành công nghiệp hóa chất cơ bản.

Chính sách đầu tư cho phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản138 4. Chính sách thương mại và phát triển thị trường cho ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Chính sách khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cho ngành công nghiệp hóa chất cơ bản. Chính sách phát triển nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp hóa chất cơ bản.

Các chính sách đột phá phát triển ngành công nghiệp hóa chất cơ bản140 4. Kiến nghị với Quốc hội và Chính phủ. Kiến nghị với các Bộ, ngành, địa phương. 142 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4.

144 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 145 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 146 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT CN Công nghiệp CNH, HĐH: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNHC: Công nghiệp hóa chất CHHCCB Công nghiệp hóa chất cơ bản CSPT Chính sách phát triển DN Doanh nghiệp DNNN: DNNN DNTN: Doanh nghiệp tư nhân ĐTNN: Đầu tư nước ngoài GDP: Tổng sản phẩm quốc dân HCCB: Hóa chất cơ bản HCCN: Hóa chất công nghiệp KHCN: Khoa học công nghệ KTQD: Kinh tế quốc dân KTXH: Kinh tế xã hội NNL: Nguồn nhân lực NNLCLC: Nguồn nhân lực chất lượng cao SX: Sản xuất SXCN: Sản xuất công nghiệp SXKD: Sản xuất kinh doanh TCCS: Tiêu chuẩn cơ sở TCVN: Tiêu chuẩn Việt Nam TNHH: Trách nhiệm hữu hạn TW: Trung ương UNIDO: Tổ chức phát triển công nghiệp Liên Hợp quốc XHCN: Xã hội chủ nghĩa XNK: Xuất nhập khẩu vii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các ngành ưu tiên cho từng giai đoạn .1: Số lượng các doanh nghiệp ngành công nghiệp hóa chất và hóa chất cơ bản tính đến hết năm 2022 .2: Nhóm HCCB chủ lực theo CLHC-207 .3: Nhóm HCCB chủ lực theo QH-676 .4: Đầu tư phát triển ngành CNHCCB theo CLHC-207.5: Nhóm sản phẩm HCCB đầu tư giai đến năm 2025 theo QH-676. Nhu cầu vốn đầu tư cho HCCB theo các giai đoạn .7: Kết quả thực hiện các dự án đầu tư HCCB giai đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035 .8: Một số Tổ hợp hóa chất cơ bản theo QH-676 .9: Kết quả một số Tổ hợp hóa chất cơ bản giai đoạn đến năm 2025. 120 viii DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Chuỗi giá trị ngành công nghiệp hóa chất cơ bản .2: Mô hình năng lực canh tranh ngành công nghiệp hóa chất cơ bản .1: Cơ cấu sản xuất các nhóm sản phẩm hóa chất cơ bản .2: Cơ cấu loại hình doanh nghiệp sản xuất hóa chất cơ bản .3: Quy mô sản xuất hóa chất cơ bản theo các địa phương.4: Cơ cấu doanh nghiệp sản xuất theo vùng miền .5: Cán cân thương mại xuất nhập khẩu hóa chất cơ bản Việt Nam giai đoạn 2016-2022 .6: Tỷ trọng sản xuất một số sản phẩm hóa chất cơ bản chủ lực.

91 9 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết nghiên cứu Ngày nay, ngành công nghiệp hóa chất (CNHC) đã và đang có những đóng góp lớn đến sự phát triển của mỗi quốc gia. Đến năm 2023, trên thế giới đã biết đến và sử dụng hơn 4 triệu các loại hóa chất khác nhau, có hơn 80.000 hóa chất được sử dụng rộng rãi. Mỗi năm trung bình có khoảng 30.000 hóa chất mới được tìm thêm lớn hơn bất kỳ ngành công nghiệp (CN) khác.

Những lợi ích mang lại đối với nền kinh tế xã hội (KT-XH) và đời sống con người là vấn đề không phải bàn cãi. Nhưng bên cạnh đó, nguy cơ và mức độ phát thải và ô nhiễm môi trường tác hại rất lớn đến sức khỏe của hệ sinh thái, con người của hóa chất đã trở thành mối quan ngại cần phải giải quyết của các quốc gia. Hóa chất cơ bản (HCCB) là nhóm sản phẩm đóng vai trò hạt nhân quan trọng nhất trong tập hợp các sản phẩm hóa chất, từ các HCCB sẽ được biến đổi bằng nhiều phương pháp như phản ứng hóa học, hóa lý, phối trộn. để tạo thành các hóa chất khác nhau phục vụ sản xuất công nghiệp (SXCN) hoặc nhu cầu tiêu dùng.

Theo thống kê của một số tạp chí về hoá học và các tạp chí chuyên ngành khác, một chiếc áo từ bông nguyên liệu có sự tham gia của 12-30 loại hoá chất cơ bản; một chiếc xe ôtô du lịch có từ 150-200kg của hàng trăm loại hoá chất cơ bản; để trở thành thành phẩm đồ gỗ cần đến hàng chục loại hoá chất từ hoá chất cơ bản để xử lý mọt, mối, chống cong vênh, keo dính, xử lý bề mặt… cho đến việc sơn trang trí, hoàn thiện. Hoá chất cơ bản không thể thiếu trong quá trình luyện kim để đảm bảo các đặc tính cơ lý của thép, tôi tăng cứng các vật liệu đòi hỏi độ cứng cao; không thể thiếu trong xử lý bề mặt và gia công cơ khí, trong sơn phủ hoàn tất sản phẩm và chống ăn mòn. Trong công nghiệp điện, hoá chất cơ bản là thành phần chính tạo ra các chất cách điện như gốm, xứ siêu cao áp, hoá chất hữu cơ bản (PE, PVC, PP cao su kỹ thuật. Một số HCCB được sử dụng với khối lượng lớn để xử lý nước cấp, xử lý môi trường,…), sản xuất nhựa, bao bì và sản phẩm dân dụng.

Trên thế giới, mặc dù ngành công nghiệp hóa chất cơ bản (CNHCCB) hình thành sớm từ thế kỷ 18 tại Châu Âu và tiếp theo tại Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc nhưng không phát triển theo chiều ngang, chiều rộng như một số ngành công nghiệp dân dụng khác do tính đặc thù do các nước có công nghệ nguồn hạn chế chuyển giao, mặt khác cần phải đầu tư ban đầu rất lớn mà 10 hầu hết phải có sự hỗ trợ từ các Chính phủ trong giai đoạn đầu. Do vậy, cho đến nay CNHCCB vẫn tập trung chính tại các nước phát triển nêu trên, sản xuất và cung ứng khoảng 80% sản lượng HCCB của thế giới.