Luận án Tiến sĩ: Chính sách nhà nước thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ tại Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ----------------*********---------------- NGUYỄN HỮU XUYÊN CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY DOANH NGHIỆP ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÁC DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI Chuyên ngành: Quản lý kinh tế (Khoa học quản lý) Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Quang Tuấn 2. Đỗ Thị Hải Hà HÀ NỘI, NĂM 2013 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các thông tin, số liệu, dữ liệu trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, cụ thể.

Kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Nguyễn Hữu Xuyên ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình và tạo điều kiện thuận lợi của giáo viên hướng dẫn, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè. Xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Quang Tuấn và PGS.

Đỗ Thị Hải Hà về sự hướng dẫn nhiệt tình và đầy tâm huyết trong suốt quá trình làm luận án. Xin gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô giáo trong khoa Khoa học quản lý - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã giúp đỡ và có những góp ý để luận án được hoàn thành tốt hơn, đặc biệt là sự góp ý chân thành của PGS. Nguyễn Thị Ngọc Huyền và PGS. Đoàn Thị Thu Hà.

Xin gửi lời cảm ơn tới các cán bộ thuộc Viện Đào tạo sau đại học - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục hành chính, hướng dẫn qui trình thực hiện trong suốt quá trình nghiên cứu. Xin được cảm ơn tác giả của những công trình nghiên cứu khoa học liên quan tới luận án, các doanh nghiệp, các chuyên gia đã giúp tôi có những thông tin cần thiết để phục vụ cho việc phân tích, đánh giá và hoàn thiện luận án. Cám ơn bố mẹ và gia đình đã động viên, giúp đỡ trong suốt thời gian qua. Nghiên cứu sinh Nguyễn Hữu Xuyên iii MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN i ii LỜI CẢM ƠN DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Vii DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ Viii MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP 8 NGHIÊN CỨU VỂ CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY DOANH NGHIỆP ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ 1.

Tổng quan nghiên cứu về chính sách nhà nước nhằm thúc 8 đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài 8 1. Các công trình nghiên cứu trong nước 13 1. Kết luận rút ra từ tổng quan nghiên cứu 20 1.

Phương pháp nghiên cứu 21 1. Khung lý thuyết nghiên cứu 21 1. Quy trình nghiên cứu 22 1. Phương pháp xử lý dữ liệu 23 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 25 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC 26 NHẰM THÚC ĐẨY DOANH NGHIỆP ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ 2.

Công nghệ và đổi mới công nghệ 26 2. Khái niệm công nghệ và đổi mới công nghệ 26 2. Vai trò của công nghệ và đổi mới công nghệ đối với phát triển 32 kinh tế, xã hội và doanh nghiệp 2. Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến đổi mới công nghệ của doanh nghiệp 34 2.

Chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới 37 công nghệ iv 2. Khái niệm và vai trò của chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy 37 doanh nghiệp đổi mới công nghệ 2. Mục tiêu của chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiệp 41 đổi mới công nghệ 2. Nguyên tắc của chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh 43 nghiệp đổi mới công nghệ 2.

Các chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới 44 công nghệ 2. Các tiêu chí đánh giá chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh 51 nghiệp đổi mới công nghệ 2. Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng tới chính sách nhà nước nhằm thúc 56 đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 59 CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH NHÀ 61 NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY DOANH NGHIỆP ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ 3. Kinh nghiệm về chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh 61 nghiệp đổi mới công nghệ của một số quốc gia trên thế giới 3.

Kinh nghiệm của Mỹ 61 3. Kinh nghiệm của một số nước Châu Âu 63 3. Kinh nghiệm của một số nước Châu Á 64 3.2 Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam 75 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 77 CHƯƠNG 4 : PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH NHÀ 78 NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY DOANH NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ 4. Tổng quan thực trạng đổi mới công nghệ của các doanh 78 nghiệp Việt Nam và các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội từ năm 2000 đến 2012 v 4.

Thực trạng đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam 78 từ năm 2000 đến 2012 4. Thực trạng đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp trên địa 81 bàn Hà Nội từ năm 2000 đến 2012 4. Thực trạng chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh 92 nghiệp đổi mới công nghệ từ năm 2000 đến 2012 4. Mục tiêu chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiêp đổi 92 mới công nghệ từ năm 2000 đến 2012 4.

Các chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiêp trên địa 93 bàn Hà Nội đổi mới công nghệ từ năm 2000 đến 2012 4. Đánh giá chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiệp 108 đổi mới công nghệ từ năm 2000 đến 2012 4. Đánh giá chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiệp trên 108 địa bàn Hà Nội đổi mới công nghệ theo các nhóm tiêu chí 4. Đánh giá ưu, nhược điểm của chính sách nhà nước nhằm thúc 120 đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 126 CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC 127 NHẰM THÚC ĐẨY DOANH NGHIỆP ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ 5.

Bối cảnh quốc tế và trong nước đối với việc hoàn thiện chính sách 127 nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ 5. Bối cảnh quốc tế 127 5. Bối cảnh trong nước 128 5. Quan điểm của Nhà nước nhằm hoàn thiện chính sách thúc 129 đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ đến năm 2020 5.

Giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy 131 doanh nghiệp đổi mới công nghệ 5. Nhóm giải pháp hoàn thiện môi trường thể chế nhằm thúc đẩy 131 doanh nghiệp đổi mới công nghệ vi 5. Nhóm giải pháp kinh tế nhằm thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới 135 công nghệ 5. Nhóm giải pháp về đào tạo, thông tin, tuyên truyền nhằm thúc 143 đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ 5.

Các giải pháp khác 145 5. Điều kiện thực hiện các giải pháp 146 5. Đối với Nhà nước 146 5. Đối với doanh nghiệp 148 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 149 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ 152 DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 153 PHỤ LỤC 164 vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT APCTT : Trung tâm Chuyển giao công nghệ Châu Á - Thái Bình Dương CGCN : Chuyển giao công nghệ CIEM : Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương CN : Công nghệ CTG : Các tác giả CSNN : Chính sách nhà nước ĐMCN : Đổi mới công nghệ DN : Doanh nghiệp ĐHKTQD : Đại học Kinh tế Quốc dân ESCAP : Uỷ ban kinh tế và xã hội khu vực Châu á Thái Bình Dương FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP : Tổng sản phẩm quốc nội GTGT : Giá trị gia tăng GSO : Tổng cục thống kế HASMEA : Hiệp hội doanh nghiệp vừa và nhỏ thành phố Hà Nội KH&CN : Khoa học và công nghệ NISTPASS : Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học và Công nghệ OECD : Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế QLNN : Quản lý nhà nước R&D : Nghiên cứu và triển khai VCCI : Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam UNDP : Chương trình phát triển Liên hợp quốc WEF : Diễn đàn kinh tế thế giới viii DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ BẢNG Bảng 4.1: Thực trạng tiến hành các hoạt động đầu tư ĐMCN của các doanh 84 nghiệp trên địa bàn Hà Nội Bảng 4.2: Lý do ĐMCN của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 88 Bảng 4.3: Năng lực công nghệ của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 89 Bảng 4.4: Đánh giá của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về việc ban hành 94 các chính sách liên quan tới ĐMCN Bảng 4.5: Đánh giá của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về bộ máy 97 QLNN nhằm thúc đẩy doanh nghiệp ĐMCN Bảng 4.6: So sánh lợi ích giữa các hình thức ưu đãi của chính sách kinh tế 104 Bảng 4.7: Khả năng nhận biết chính sách của các doanh nghiệp trên địa bàn 109 Hà Nội khi chính sách ĐMCN ban hành Bảng 4.8: Mức độ nhận biết của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về 109 nội dung chính sách liên quan tới ĐMCN Bảng 4.9: Nhận thức của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về mức độ cần 112 thiết phải tiến hành các hoạt động ĐMCN Bảng 4.10: Đánh giá của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về các qui định 116 để được hưởng ưu đãi HÌNH VẼ Hình 1.1: Khung lý thuyết nghiên cứu về chính sách nhà nước nhằm thúc 21 đẩy doanh nghiệp ĐMCN Hình 1.2: Quy trình nghiên cứu về CSNN nhằm thúc đẩy DN ĐMCN 22 Hình 2.1: Các thành phần cấu thành công nghệ 29 Hình 2.2: Các hoạt động đổi mới công nghệ 31 Hình 2.3: Mối quan hệ giữa hệ thống công nghệ với hệ thống KT-XH 33 Hình 2.4: Nội dung phân tích CSNN nhằm thúc đẩy doanh nghiệp ĐMCN 38 Hình 2.5: Các yếu tố của một chính sách theo cách tiếp cận khung logic 39 ix Hình 2.6: Cây mục tiêu CSNN nhằm thúc đẩy doanh nghiệp ĐMCN 41 Hình 4.1: Các hoạt động ĐMCN của các doanh nghiệp Việt Nam 80 Hình 4.2: Trình độ công nghệ của doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội 83 Hình 4.3: Tỷ lệ đầu tư ĐMCN/doanh thu của các doanh nghiệp trên địa bàn 85 Hà Nội Hình 4.4: Nhu cầu hiện tại của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội đối 87 với các hoạt động ĐMCN Hình 4.5: Mức độ khó khăn về vốn và huy động vốn cho ĐMCN của các 91 doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội Hình 4.6: Đánh giá của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về chính 95 sách nhà nước buộc doanh nghiệp phải tiến hành ĐMCN Hình 4.7: Mức độ nhận biết của các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội về 110 nội dung ưu đãi thuế cho ĐMCN Hình 4.