Nghiên cứu tỷ lệ Lysine tiêu hóa và phương thức cho ăn phù hợp cho lợn nái F1 Landrace x Yorkshire

Khẩu phần lợn hậu bị yêu cầu mức năng lượng trao đổi từ 13,0 đến 13,2 MJ/kg. Mức protein thô duy trì ở ngưỡng 15% đến 16%. Hàm lượng SID Lysine cho lợn nái hậu bị dao động từ 0,75% đến 0,85%. Mức này đảm bảo tốc độ tăng trọng từ 650 đến 750 g/ngày. Tỷ lệ khoáng canxi và phospho hữu dụng phải giữ mức 1,3:1. Sự cân đối này giúp phát triển hệ cơ xương vững chắc. Chân móng chắc khỏe giúp lợn chịu tải trọng tốt khi mang thai. Hạn chế sử dụng thức ăn có hàm lượng xơ thô quá cao. Bổ sung đầy đủ vitamin E, Biotin và acid folic. Các vi chất này kích thích buồng trứng phát triển hoàn thiện. Khẩu phần chuẩn giúp lợn đạt thể trọng phối giống ở 220 đến 240 ngày tuổi.

Tỷ lệ Lysine trên năng lượng thuần (SID Lys:NE) duy trì sự cân bằng giữa tích lũy nạc và mỡ. Với lợn hậu bị lai Landrace x Yorkshire, tỷ lệ Lys tiêu hóa trên ME khuyến nghị đạt 0,55 đến 0,60 g/MJ ME. Tỷ lệ này tương đương khoảng 2,3 đến 2,5 g SID Lys/Mcal NE. Mức tỷ lệ chuẩn kiểm soát tốc độ tăng trưởng cơ thể không bị quá nhanh. Tốc độ lớn quá nhanh khiến xương khớp không kịp thích nghi. Khẩu phần thừa năng lượng nhưng thiếu Lysine sẽ khiến lợn tích mỡ sớm. Ngược lại, mức Lysine quá cao làm tăng tỷ lệ nạc nhưng giảm độ dày mỡ lưng. Tỷ lệ SID Lys:NE chính xác giúp nái đạt độ dày mỡ lưng tối ưu trước khi phối. Quản lý tốt tỷ lệ này tạo nền tảng vững chắc cho các lứa đẻ tiếp theo.

Tuyến vú của lợn hậu bị phát triển mạnh mẽ nhất từ 90 ngày tuổi đến khi phối giống. Hàm lượng Lysine tiêu hóa quyết định sự phát triển các mô tuyến tạo sữa. Cung cấp đủ Lysine giúp tăng sinh tế bào nhu mô tuyến vú. Thiếu Lysine làm suy giảm khả năng tiết sữa trong các lứa đẻ sau. Tăng trọng hàng ngày cần được kiểm soát chặt chẽ ở mức 700 g/ngày. Lượng ăn vào quá mức gây tích tụ mỡ trong mô tuyến vú. Mỡ xâm lấn mô vú sẽ làm giảm vĩnh viễn năng suất tiết sữa. Do đó, chế độ dinh dưỡng lợn nái F1 hậu bị phải phối hợp giữa kiểm soát năng lượng và tối ưu hóa acid amin. Kiểm tra định kỳ khối lượng và ngoại hình giúp điều chỉnh lượng thức ăn kịp thời.

Nhu cầu Lysine trong 84 ngày đầu mang thai ở mức tương đối thấp. Giai đoạn này bào thai phát triển chậm, chủ yếu hoàn thiện các cơ quan nội tạng. Nhu cầu SID Lysine của nái dao động từ 11 đến 13 g/ngày. Từ ngày 85 đến 110 của thai kỳ, bào thai phát triển nhanh chóng. Hơn 60% trọng lượng thai nhi được hình thành trong giai đoạn cuối này. Nhu cầu Lysine nái mang thai tăng lên 18 đến 22 g/ngày. Khẩu phần cần điều chỉnh tỷ lệ Lys TH/ME lên mức 0,58 đến 0,62 g/MJ ME. Việc tăng Lysine giúp tăng trọng lượng sơ sinh của lợn con. Đồng thời, dưỡng chất đầy đủ giúp lợn con sinh ra đồng đều và nâng cao sức sống đầu đời.

Lợn nái nuôi con cần lượng lớn acid amin để sản xuất sữa mẹ mỗi ngày. SID Lysine cho lợn nái nuôi con cần đạt từ 45 đến 60 g/ngày. Hàm lượng Lysine tiêu hóa trong thức ăn nên duy trì ở mức 0,85% đến 0,95%. Với nái F1 nuôi từ 11 đến 13 con, nhu cầu Lysine càng khắt khe hơn. Tỷ lệ Lysine trên năng lượng thuần (SID Lys:NE) khuyến nghị đạt từ 0,70 đến 0,78 g/MJ ME. Thiếu hụt Lysine buộc nái phải huy động protein mô cơ để tổng hợp sữa. Điều này dẫn đến tình trạng suy nhược cơ thể nghiêm trọng. Nái bị kiệt quệ sẽ kéo dài thời gian chờ phối và giảm số con ở lứa sau. Bổ sung Lysine chuẩn xác bảo vệ khối nạc và duy trì năng suất sữa đỉnh cao.

Khẩu phần thức ăn cho lợn nái phải dựa trên mô hình protein lý tưởng. Lysine luôn được chọn làm acid amin chuẩn với tỷ lệ 100%. Các acid amin thiết yếu khác được tính toán cân đối theo tỷ lệ của Lysine. Threonine tiêu hóa cần đạt mức 65% đến 70% so với Lysine. Tryptophan tiêu hóa duy trì ở mức 19% đến 22%. Methionine + Cystine đạt tối thiểu 55% đến 60% so với Lysine. Valine là acid amin cực kỳ quan trọng cho quá trình tiết sữa, cần đạt 75% đến 85%. Tỷ lệ acid amin cân đối giúp nâng cao hiệu quả hấp thu thức ăn. Nhờ đó, lượng nito thải ra môi trường giảm đáng kể và giảm bớt gánh nặng trao đổi chất cho lợn nái.

Mô hình cho ăn theo giai đoạn (Phase feeding) chia kỳ mang thai thành ba mốc then chốt. Giai đoạn 1 từ ngày phối đến ngày 30, mức ăn khống chế từ 1,8 đến 2,0 kg/ngày. Lượng thức ăn thấp giúp nồng độ progesterone trong máu ổn định, tăng tỷ lệ phôi sống sót. Giai đoạn 2 từ ngày 31 đến ngày 84, mức ăn điều chỉnh từ 2,0 đến 2,4 kg/ngày tùy thể trạng. Mục tiêu giai đoạn này là đưa nái về điểm thể trạng tiêu chuẩn. Giai đoạn 3 từ ngày 85 đến ngày 110, tăng mạnh lượng thức ăn. Chuyển đổi công thức cám theo từng pha giúp đáp ứng chính xác nhu cầu sinh lý của nái. Cách làm này giảm thiểu tích lũy mỡ thừa và tiết kiệm đáng kể chi phí cám.

Phương thức cho ăn Bump feeding là việc tăng lượng thức ăn từ ngày thứ 85 của thai kỳ. Lượng cám cung cấp hàng ngày tăng thêm từ 0,8 đến 1,2 kg/con/ngày. Tổng mức ăn giai đoạn này đạt từ 2,8 đến 3,5 kg/ngày. Mục đích chính là nuôi dưỡng cơ bắp và hệ xương của thai nhi đang tăng tốc. Đồng thời, kỹ thuật này chuẩn bị nguồn năng lượng dự trữ cho tuyến vú tạo sữa non. Nhu cầu Lysine nái mang thai giai đoạn này tăng vọt. Thiếu thức ăn ở giai đoạn cuối khiến lợn con nhẹ cân và suy giảm đề kháng. Tuy nhiên, việc tăng cám phải theo dõi sát sao thể trạng từng cá thể nái. Nái quá béo cần duy trì mức tăng vừa phải để tránh khó đẻ.

Từ ngày mang thai thứ 111 đến khi sinh, cần giảm dần lượng thức ăn hàng ngày. Mỗi ngày giảm từ 0,5 đến 1,0 kg thức ăn để giải tỏa áp lực ruột. Vào ngày đẻ, chỉ cho nái ăn nhẹ hoặc uống nước ấm bổ sung điện giải. Nái quá béo khi lên chuồng đẻ thường gặp nhiều biến chứng nguy hiểm. Mỡ thừa tích tụ quanh ống đẻ làm hẹp đường ra của lợn con, kéo dài thời gian sinh. Thời gian đẻ kéo dài làm tăng tỷ lệ thai chết ngạt và gây viêm tử cung. Nái béo cũng ăn rất ít sau sinh, dẫn đến thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng. Kiểm soát khẩu phần nghiêm ngặt giúp nái vượt cạn an toàn, tỉnh táo và nhanh chóng tiết sữa tốt.

Thang điểm thể trạng nái (BCS) chia từ 1 đến 5 điểm dựa trên độ phủ mỡ ở xương sườn, hông và gốc đuôi. Điểm 1 là quá gầy, trơ xương; điểm 5 là quá béo, nhiều ngấn mỡ. Điểm thể trạng tối ưu của nái F1 cần duy trì ở mức 3,0 đến 3,5 điểm. Đánh giá BCS cần thực hiện tại 4 thời điểm: lúc phối giống, ngày 30, ngày 85 thai kỳ và lúc cai sữa. Nái gầy ở thang điểm 2 cần được cấp thêm 0,5 kg cám mỗi ngày trong giai đoạn giữa thai kỳ. Nái béo ở thang điểm 4 cần cắt giảm 0,3 kg cám mỗi ngày. Kỹ thuật viên cần rèn luyện kỹ năng quan sát và sờ nắn chuẩn xác. Đánh giá đúng giúp can thiệp khẩu phần kịp thời và chuẩn xác.

Độ dày mỡ lưng P2 lợn nái là chỉ số khách quan phản ánh chính xác nguồn dự trữ năng lượng. Vị trí đo P2 nằm ở xương sườn cuối cùng, cách đường sống lưng 6,5 cm. Thiết bị siêu âm giúp đo độ dày mỡ lưng nhanh chóng và không gây đau. Khi phối giống, độ dày mỡ lưng P2 lý tưởng đạt từ 14 đến 16 mm. Khi chuyển vào chuồng đẻ ở ngày 110, mỡ lưng P2 nên đạt từ 17 đến 19 mm. Khi cai sữa, mức mỡ lưng không được tụt xuống dưới 12 mm. Độ dày mỡ lưng dưới 10 mm khiến nái mất chu kỳ động dục và chậm lên giống. Ngược lại, mỡ lưng trên 21 mm gây hiện tượng biếng ăn và giảm tiết sữa nghiêm trọng sau sinh.

Điều chỉnh lượng ăn dựa trên điểm thể trạng thực tế giúp chuẩn hóa độ béo của đàn nái. Trong giai đoạn 30 đến 84 ngày thai kỳ, nái được chia thành các nhóm dinh dưỡng riêng. Nhóm nái gầy (mỡ lưng P2 dưới 13 mm) được tăng khẩu phần lên 2,6 đến 2,8 kg/ngày. Khẩu phần bổ sung thêm SID Lysine cho lợn nái để tái tạo mô nạc. Nhóm nái đạt chuẩn (P2 từ 14 đến 16 mm) duy trì mức ăn 2,0 đến 2,2 kg/ngày. Nhóm nái thừa mỡ (P2 trên 17 mm) bị ép mức ăn xuống 1,8 kg/ngày. Sự phân loại này đưa toàn đàn về cùng một thể trạng chuẩn trước khi bước vào giai đoạn nuôi con đầy áp lực.

Kỹ thuật cho ăn tự do nái nuôi con (Ad-libitum) cần lộ trình tăng cám hợp lý từ sau khi đẻ. Ngày đầu tiên sau sinh cho ăn 1,5 kg, sau đó tăng dần 0,5 đến 1,0 kg mỗi ngày. Đến ngày thứ 5 đến ngày thứ 7 sau đẻ, nái được chuyển sang chế độ ăn tự do hoàn toàn. Máng ăn tự động cần luôn có thức ăn tươi mới và sạch sẽ. Lượng thức ăn ăn vào hàng ngày của nái F1 nuôi 12 con cần đạt từ 6,0 đến 7,5 kg. Cho ăn tự do kích thích tuyến sữa hoạt động hết công suất. Lợn con nhận đủ sữa mẹ sẽ tăng trọng vượt trội từ 230 đến 260 g/ngày. Sức đề kháng của đàn con nâng cao, giảm tỷ lệ tiêu chảy phân trắng.

Hao mòn thể trạng nái sau cai sữa vượt quá 10% khối lượng cơ thể là dấu hiệu báo động đỏ. Mất quá nhiều mỡ lưng P2 (giảm trên 4 mm) làm suy giảm nồng độ hormone sinh sản. Lợn nái rơi vào trạng thái ngừng động dục hoặc động dục ẩn sau khi tách con. Khoảng thời gian từ cai sữa đến khi phối lại (WOI) bị kéo dài trên 7 ngày. Tỷ lệ đậu thai ở chu kỳ kế tiếp có thể sụt giảm từ 15% đến 20%. Đảm bảo hàm lượng SID Lysine cho lợn nái nuôi con đạt mức chuẩn giúp giữ vững khối nạc. Kết hợp cho ăn tự do hạn chế việc phân giải mô cơ để tạo sữa. Nái giữ được thể trạng tốt sẽ lên giống đồng loạt từ 4 đến 5 ngày sau cai sữa.

Môi trường nhiệt đới nóng ẩm làm giảm rõ rệt tính thèm ăn của lợn nái nuôi con. Chia nhỏ khẩu phần thành 3 đến 4 bữa mỗi ngày giúp kích thích tiêu hóa tốt hơn. Cho ăn vào các thời điểm mát mẻ trong ngày như sáng sớm (6 giờ) và chiều tối (18 đến 21 giờ). Áp dụng phương thức cho ăn dạng ướt (tỷ lệ nước:cám là 2:1 hoặc 3:1) giúp tăng lượng ăn vào thêm 10% đến 15%. Thức ăn ướt làm giảm nhiệt sinh ra trong quá trình nhai và tiêu hóa. Đồng thời, cung cấp đủ nước uống mát với lưu lượng núm uống từ 2,0 đến 2,5 lít/phút. Cung cấp đủ nước là điều kiện tiên quyết để nái tiêu thụ lượng cám lớn và duy trì bài tiết sữa tối đa.