Nghiên cứu Hình thái và Chức năng Thất trái Vận động viên bằng Siêu âm Đánh dấu Mô

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC VĂNG KIẾN ĐƯỢC NGHIÊN CỨU HÌNH THÁI VÀ CHỨC NĂNG THẤT TRÁI BẰNG KỸ THUẬT SIÊU ÂM ĐÁNH DẤU MÔ CƠ TIM TRÊN VẬN ĐỘNG VIÊN Ngành: NỘI KHOA Mã số: 9 72 01 07 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HUẾ - 2021 Công trình được hoàn thành tại: TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC, ĐẠI HỌC HUẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN ANH VŨ TS. NGUYỄN CỬU LONG Phản biện 1:. Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế họp tại.

năm 2021 Có thể tìm hiểu luận án tại: 1. Thư viện Trường Đại học Y Dược, Đại học Huế 2. Thư viện Quốc gia Việt Nam 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Vận động là một hình thức hoạt động để cải thiện sức khỏe một cách tốt nhất và mang lại lợi ích rất lớn là làm giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch như rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, tình trạng đề kháng Insulin và thừa cân.

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học ghi nhận vận động ở mức độ vừa sức không chỉ góp phần làm giảm yếu tố nguy cơ bệnh mạch vành, tử vong và đồng thời vận động cường độ vừa phải cũng làm giảm rõ các yếu tố nguy cơ tim mạch so với những người có lối sống tĩnh tại. Tuy nhiên các biến đổi sinh lý trên tim do tập luyện đôi khi có những biểu hiện giống kiểu bệnh lý thực thể. Hội chứng tim vận động viên “Athletic Heart Syndrome” được định nghĩa là tập hợp tình trạng biến đổi cấu trúc, chức năng và hoạt động điện học của tim nhằm thích nghi với quá trình vận động thể lực thường xuyên. Ngày nay, hình ảnh học tim mạch rất phát triển, đặc biệt là kỹ thuật siêu âm tim đã có những bước tiến rất lớn như siêu âm tim 2D, siêu âm tim Doppler, siêu âm Doppler mô và gần đây nhất là kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô (Speckle Tracking Echocardiogarphy) với những tính năng ưu việt giúp chúng ta có thể giúp phát hiện các bất thường trên tim vận động viên ở giai đoạn sớm.

Hiện nay, trên thế giới có nhiều nghiên cứu về khảo sát chức năng tim trên vận động viên bằng kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô và đã cho thấy một số ứng dụng quan trọng như phát hiện những bất thường của tim ở giai đoạn sớm và góp phần giúp phân biệt sự biến đổi cấu trúc tim sinh lý trên vận động viên với các bất thường bệnh lý. Trong nước chưa có nghiên cứu về khảo sát hình thái và chức năng tim trên vận động viên bằng kỹ thuật siêu âm đánh dấu mô cơ tim, nên chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu hình thái và chức năng thất trái bằng kỹ thuật siêu âm đánh dấu mô cơ tim trên vận động viên”. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2. Đánh giá hình thái và chức năng thất trái của vận động viên tại tỉnh Kiên Giang bằng siêu âm đánh dấu mô cơ tim có so sánh với siêu âm tim quy ước.

Xác định sự tương quan giữa các thông số siêu âm tim đánh dấu mô với các thông số trên siêu âm tim qui ước trong mẫu nghiên cứu. Đánh giá sự thay đổi về hình thái và chức năng thất trái ở đối tượng có biểu hiện hội chứng tim vận động viên sau 6 tháng giảm cường độ luyện tập. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN Ý nghĩa khoa học - Nghiên cứu cung cấp những thông tin về hình thái và chức năng tim trên các đối tượng VĐV và người bình thường qua các thông số về siêu âm M-mode, 2D, Doppler và siêu âm tim đánh dấu mô. - Nghiên cứu cho thấy những thay đổi hình thái và chức năng tim trên các đối tượng VĐV, người luyện tập thể thao thường xuyên và người không luyện tập, giúp chúng ta thấy được sự thay đổi thích nghi của tim về hình thái và chức năng với vận động.

Ý nghĩa thực tiễn - Giúp tầm soát phát hiện vấn đề về tim VĐV trong các đội tuyển thể thao của tỉnh để có kế hoạch hướng dẫn phòng ngừa biến cố tim mạch cho các VĐV nếu có bất thường. - Cung cấp thêm những thông số về siêu âm đánh dấu mô trên các đối tượng VĐV và người bình thường giúp làm cơ sở tham chiếu các giá trị bình thường trên người khỏe mạnh, là tiền đề ứng dụng tầm soát các bất thường trên đối tượng VĐV sau này. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI - Đây là nghiên cứu đầu tiên trong nước ứng dụng siêu âm tim đánh dấu mô vào khảo sát hình thái và chức năng thất trái trên VĐV. Nghiên cứu cung cấp thông tin về các giá trị biến dạng cơ tim theo trục dọc, chu vi, trục ngắn, xoắn và tháo xoắn thất trái trên đối tượng các VĐV khỏe mạnh.

- Nghiên cứu cho thấy các biến đổi về hình thái và chức năng thất trái trên VĐV giống như nhiều nghiên cứu trước. Siêu âm tim đánh dấu mô ghi nhận biến dạng theo trục dọc thất trái không khác biệt giữa các nhóm VĐV với nhóm chứng và giữa các nhóm VĐV. Tuy nhiên ghi nhận có sự khác biệt biến dạng cơ tim theo chu vi, trục ngắn thất trái giữa các nhóm VĐV. Khi giảm cường độ tập luyện tim VĐV có khuynh hướng tái cấu trúc trở về bình thường và các giá trị biến dạng cơ tim không thay đổi.

3 CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN Luận án dài 127 trang. Đặt vấn đề: 3 trang, tổng quan: 35 trang, đối tượng và phương pháp nghiên cứu: 22 trang, kết quả nghiên cứu: 32 trang, bàn luận 31 trang, kết luận: 2 trang, hạn chế và kiến nghị 2 trang. Trong luận án có 47 bảng, 14 biểu đồ, 26 hình và 1 sơ đồ. Tài liệu tham khảo có 131, trong đó có 16 tài liệu tiếng Việt 115 tài liệu tiếng Anh.

Có 58 tài liệu tham khảo trong 5 năm gần đây chiếm tỷ lệ 44,27%. Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. HỘI CHỨNG TIM VẬN ĐỘNG VIÊN “Tim vận động viên” là thuật ngữ đề cập đến sự thích nghi bình thường của tim về cấu trúc và chức năng sinh lý của tim nhằm thích nghi với quá trình tập luyện. Những biểu hiện lâm sàng của hội chứng “tim vận động viên” bao gồm các thay đổi hoạt động điện như: nhịp chậm xoang lúc nghỉ (thường thấy), rối loạn nhịp xoang, chậm dẫn truyền nhĩ thất; thay đổi đường kính buồng tim và tăng khối cơ tim; chức năng tim bình thường hay trên mức bình thường.

F, sự biến đổi này xuất hiên có liên quan đến cường độ và thời gian vận động kéo dài như:  Tập luyện kéo dài trên 6 tháng.  Ít nhất 6 - 8 giờ hàng tuần.  Mức độ vận động tăng 70 - 80% nhịp tim dự đoán theo tuổi. THÍCH NGHI CỦA TIM VỚI QUÁ TRÌNH VẬN ĐỘNG Những thay đổi căn bản về sinh lý trên hệ tim mạch được hình thành nhằm đáp ứng với tình trạng tăng cung lượng tim cho hoạt động thể lực gắng sức được lặp lại thường xuyên.

Những thay đổi căn bản này được tạo ra nhằm đảm bảo cung lượng tim cho nhu cầu tập luyện thể thao thường xuyên và lặp lại nhiều lần. Ở nhóm VĐV sức bền vận động làm tăng cung lương tim và giảm kháng lực mạch máu ngoại biên gây tăng gánh thể tích trên tim. VĐV sức mạnh tăng cung lượng tim và tăng kháng lực mạch máu ngoại biên gây tăng tải áp lực lên tim. Tái cấu trúc tim trên VĐV chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi, giới, kích thước cơ thể, chủng tộc, gen và hình thức tập luyện.

Theo EAPC/EACVI (2018) các môn thể thao được đặc trưng bằng nhiều hình thức vận động khác 4 nhau và đưa ra phân nhóm bốn hình thức vận động chính cho các môn thể thao nói chung: môn kỹ năng, môn sức mạnh, môn hỗn hợp và môn sức bền. Các nhóm này sẽ có tái cấu trúc tim khác nhau. Khi giảm cường độ tập luyện hay trở về mức luyện tập căn bản, tim trên VĐV sẽ có khuynh hướng tái cấu trúc ngược lại và hình thái tim và hoạt động điện sẽ trở lại trạng thái bình thường theo thời gian. SIÊU ÂM TIM TRÊN VẬN ĐỘNG VIÊN Khảo sát siêu âm tim thường quy thực sự được xem như “cửa sổ” trong đánh giá cấu trúc và chức năng tim.

Vai trò siêu âm tim được xem như thăm dò đầu tiên “primary investigation” trong tầm soát bất thường tim VĐV. Trước đây “khoảng xám” giữa tiêu chuẩn thích nghi sinh lý và bất thường bệnh lý rất lớn, độ nhạy và độ chuyên còn thấp. Tuy nhiên, ngày nay với những tiến bộ của kỹ thuật siêu âm tim đã giúp cải thiện khả năng chẩn đoán, giúp hiểu rõ hơn thế nào là “tim VĐV” bình thường và thu hẹp tối đa “vùng xám”, giúp chúng ta tự tin hơn trong chẩn đoán tim VĐV. Siêu âm tim quy ước Thực hiện các Mode siêu âm đánh giá hình thái và chức năng tim như siêu âm M-mode, 2D, Doppler quy ước và Doppler mô.

Siêu âm tim quy ước có vai trò rất quan trong trong đánh giá hình thái và chức năng tim thông qua đánh giá đường kính các buồng tim, các thông số đánh giá chức năng tâm thu và tâm trương thất trái. Siêu âm tim đánh dấu mô Siêu âm tim đánh dấu mô 2D là kỹ thuật siêu âm tim mới, sử dụng B- mode chuẩn để phân tích mô đánh dấu. Mỗi một mẫu mô đánh dấu tương ứng với mỗi vùng cơ tim và tương đối ổn định trong suốt chu chuyển của cơ tim, khi có sự dịch chuyển vị trí mô đánh dấu thể hiện có biến dạng cơ tim. Khi chọn một vùng để phân tích thì phần mềm sẽ tính toán theo biến đổi hình học của vùng đã chọn theo từng hình một và ghi sự dịch chuyển, tốc độ dịch chuyển, sự biến dạng và tốc độ biến dạng của vùng cơ tim đó.

Biến dạng cơ tim theo trục dọc  Biến dạng theo trục dọc được định nghĩa là biến dạng của sợi cơ tim theo hướng song song với nội mạc cơ tim. Biến dạng theo trục dọc điển hình có giá trị từ khoảng -15.1%, được tính từ điểm ngang vòng van hai lá hay từ đáy tim đến mỏm tim. 5  Biến dạng trục dọc tăng dần từ đáy đến mỏm tim và được biểu thị bằng phần trăm của sự co bóp cơ tim. Sự biến dạng này không hằng định và tùy thuộc vào tình trạng cơ tim.

Biến dạng trục dọc thay đổi sớm nhất trong trường hợp cơ tim bị thiếu máu. Dấu hiệu này có độ nhạy rất cao trong đánh giá tình trạng thiếu máu cơ tim ở giai đoạn sớm do bất thường sự co bóp của lớp nội mạc.