Luận án TS: An sinh xã hội cho nông dân VN trong kinh tế thị trường - Mai Ngọc Anh

0 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n ------------------------------------------ Mai Ngäc Anh AN SINH X· HéI §èI VíI N¤NG D¢N TRONG §IÒU KIÖN KINH TÕ THÞ TR¦êNG ë VIÖT NAM Chuyªn ngµnh : QU¶N Lý KINH TÕ M· sè : 62.01 LuËn ¸n tiÕn sü kinh tÕ Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: H−íng dÉn 1: PGS.TS Mai V¨n B−u H−íng dÉn 2: TS. NguyÔn H¶i H÷u Hµ Néi, 2009 i Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, kÕt qu¶ nghiªn cøu trong luËn ¸n lµ trung thùc vµ ch−a tõng ®−îc c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh khoa häc nµo kh¸c. T¸c gi¶ luËn ¸n Mai Ngäc Anh ii MỤC LỤC LỜI CAM ðOAN.ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.iii DANH MỤC CÁC BẢNG.iv DANH MỤC CÁC HÌNH.vi MỞ ðẦU.1 CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN TRONG ðIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.

AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN TRONG ðIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG: BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ. NỘI DUNG, ðIỀU KIỆN XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN TRONG ðIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG. KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC TRONG XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN .47 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .68 CHƯƠNG II: ðÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM. KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM.

ðÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY. NGUYÊN NHÂN HẠN CHẾ CỦA HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM HIỆN NAY .121 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .134 CHƯƠNG III: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM TỚI. BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - Xà HỘI VÀ NHỮNG VẤN ðỀ ðẶT RA TRONG XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM TỚI. ðỊNH HƯỚNG XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN HỆ THỐNG AN SINH Xà HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM TỚI.

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ðỐI VỚI NÔNG DÂN VIỆT NAM NHỮNG NĂM TỚI .173 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .187 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .188 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ .190 TÀI LIỆU THAM KHẢO .199 iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT KH&CN: Khoa học và Công nghệ ADB: Ngân hàng Phát triển Châu Á KTTT: Kinh tế thị trường ASXH: An sinh xã hội MTQG: Mục tiêu quốc gia BHTN: Bảo hiểm thất nghiệp NDT: Nhân dân tệ BHYT & BHXH: Bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội NSNN: Ngân sách Nhà nước BHYTBBNN: Bảo hiểm y tế bắt buộc NS&VSMT: Nước sạch và vệ sinh môi trường người nghèo NXB: Nhà xuất bản LðTBXH: Lao ñộng Thương binh và Xã hội PCT: Phi chính thức NN&PTNT: Nông nghiệp và Phát triển PT Askes: Bảo hiểm y tế cho công chức nông thôn viên chức, người nghỉ hưu cựu chiến binh BTC: Bộ Tài chính và thân nhân BYT: Bộ Y tế PT Jamsostek: An sinh xã hội cho người lao ñộng CHLB ðức: Cộng hòa liên bang ðức PT Jasa Rahaja: Bảo hiểm tai nạn giao thông CHNL: Chiếm hữu nô lệ PT Taspen: BHXH dành cho công chức CNXH: Chủ nghĩa xã hội viên chức CSHT: Cơ sở hạ tầng TECHCð: Trẻ em có hoàn cảnh ñặc biệt CXNT: Công xã nguyên thuỷ TGBHYTTN: Số người tham gia DNNN: Doanh nghiệp nhà nước TGLVNT: Thời gian làm việc trong khu DVXHCB: Dịch vụ xã hội cơ bản vực nông thôn ESCAP: Ủy ban Kinh tế - Xã hội khu vực TGðX: Trợ giúp ñột xuất châu Á - Thái Bình Dương TGTX: Trợ giúp thường xuyên GDP: Tổng sản phẩm quốc nội TGXH: Trợ giúp xã hội HGð: Hộ gia ñình TLHGN: Tỷ lệ hộ giảm nghèo HTX: Hợp tác xã TNND: Thu nhập người nông dân HSSV: Học sinh sinh viên TNNND: Thu nhập hộ nông dân ILO: Tổ chức lao ñộng quốc tế WHO: Tổ chức y tế thế giới IPP: Chương trình Bảo hiểm cá nhân XðGN: Xóa ñói giảm nghèo KCB: Khám chữa bệnh UNDP: Chương trình phát triển liên hợp quốc KCN: Khu công nghiệp ƯðXH: Ưu ñãi xã hội KCX: Khu chế xuất iv DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Phân biệt giữa ASXH và hệ thống ASXH .2: So sánh BHYT thuộc BHXH và BHYT kinh doanh.3: Bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm tuổi già cho nông dân ðức.4: Mức phải chi phí và tài trợ của bảo hiểm tai nạn nông nghiệp .5: Mô hình hệ thống an sinh xã hội của ESCAP .1: Tổng hợp số người tham gia BHYT tự nguyện.2: So sánh BHXH nông dân Nghệ An với BHXH tự nguyện quốc gia năm 2008.3: Tỷ lệ hộ gia ñình nông thôn có nhà tiêu hợp vệ sinh theo khu vực (năm 2005).4: Số lượng và cơ cấu hộ nông thôn phân theo vùng (năm 2006).5: Chi tiêu bình quân cho cuộc sống của HGð nông dân trong năm .6: Tham gia BHXH 2003- 2005 của khu vực nông thôn .7: Số học sinh bỏ học ở bậc tiểu học ở Việt Nam giai ñoạn 2003 – 2007 .8: Tỷ lệ suy dinh dưỡng và tỷ suất chế trẻ em dưới 1 tuổi ở Việt Nam (năm 2004) .9: Tổng hợp thu, chi của BHYT TN của Việt Nam giai ñoạn 2000-2006 .10: Số lượng và tỷ lệ của NSNN chi cho các chương trình ASXH ñối với khu vực nông thôn giai ñoạn 2000 - 2007 (tỷ VNð).11: Giá ñầu vào của một số mặt hàng thiết yếu cho sản xuất của người nông dân.12: Tỷ lệ hộ gia ñình ngoài khu vực chính thức ñược hỗ trợ tài chính từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước .13: Thu nhập bình quân 1 nhân khẩu (năm 2007).1: Khả năng ñóng góp và nhu cầu hỗ trợ từ Nhà nước cho lao ñộng ngoài khu vực chính thức khi tham gia BHXH .2: Ma trận SWOT (mặt mạnh, mặt yếu, cơ hội, thách thức) .3: Khả năng ñể người dân ñược hưởng lợi từ hệ thống an sinh xã hội ñối với nông dân trong ñiều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay .4: Khả năng ñể người dân chủ ñộng tham gia vào hệ thống ASXH nông dân.5: Phụ nữ tham gia hoạt ñộng việc làm tự tạo trong nông nghiệp.6: Tăng ñầu tư cho lao ñộng và chuyển ñổi ngành nghề ở khu vực nông thôn sẽ tạo ñiều kiện tăng thu nhập cho các hộ gia ñình nông dân.7: Mục tiêu dn sinh xã hội ñối với nông dân giai ñoạn 2011 - 2015.8: Mục tiêu an sinh xã hội ñối với nông dân giai ñoạn 2015 - 2020 .9: Mức hỗ trợ Nhà nước cho việc thực hiện BHYT toàn dân và mở rộng mạng lưới bao phủ của BHXH tự nguyện ñến 40% lao ñộng nông nghiệp .10: Dự báo chi NSNN cho việc mua thẻ BHYT phát cho các ñối tượng thuộc diện tham gia bị ñộng vào hệ thống BHYT và BHXH.11: Dự báo chi NSNN cho các ñối tượng nông dân thuộc diện trợ giúp của hệ thống ASXH giai ñoạn 2011-2020 .12: Ước tính tổng kinh phí thực hiện ASXH ñối với người nông dân Việt Nam giai ñoạn 2011 – 2020.180 vi DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1.1: Sự phát triển của xã hội và vấn ñề an sinh xã hội qua các giai ñoạn.2: Vòng ñời và những rủi ro trong cuộc sống của con người .3: Sử dụng nguồn vốn ñể ñối phó với những ñột biến về sức khỏe của con người.4: Những hình thức và hệ thống quản lý sự tham gia vào hệ thống an sinh xã hội ñối với nông dân trong ñiều kiện kinh tế thị trường .5: Nghèo là nguyên nhân sâu xa của ñói. Mối quan hệ giữa nghèo ñói, thất nghiệp, tách biệt xã hội và ASXH .1: Phân bổ người tàn tật là nông dân sống ở 8 vùng lãnh thổ Việt Nam (năm 2006) .2: Số ñối tượng ñược hưởng trợ cấp thường xuyên (2000-2008) .3: Tình hình thiệt hại do bão lụt, hạn hán (2000 – 2007) .4: Nguồn lực trợ giúp nạn nhân bị thiên tai giai ñoạn 2000-2007 .5: Tỷ lệ giảm hộ nghèo của Việt Nam theo chuẩn nghèo quốc tế .6: Số lượng và tỷ lệ các xã có trường học phổ thông trên cả nước (năm 2006) .7: Số xã có trạm y tế và cơ sở khám chữa bệnh tư nhân trên cả nước (năm 2006) .8: Số xã có công trình cấp nước sinh hoạt tập trung và thực hiện các hoạt ñộng về vệ sinh môi trường trên cả nước năm 2006.9: Sự phát triển của hệ thống DVXHCB ở nông thôn Việt Nam (năm 2006) .10: Cơ cấu chuyển dịch lao ñộng khu vực nông thôn từ nông, lâm nghiệp, thủy sản sang dịch vụ.12: Thu nhập và chi tiêu bình quân hàng tháng của người nông dân Việt Nam trong giai ñoạn 1999 - 2007.13: Giá trị trung bình sản lượng nông lâm ngư nghiệp giai ñoạn 1992 - 2005.15: Tỷ lệ người nghèo ñược nhận thẻ BHYT bắt buộc giai ñoạn 2001 - 2006 .17: Thực trạng trợ cấp xã hội cộng ñồng giai ñoạn 2000 -2007.18: Tỷ lệ hộ nghèo ở Việt Nam giai ñoạn 1998 - 2007.19: Tỷ lệ hộ nghèo của người kinh và người dân tộc thiểu số trong tổng số hộ nghèo ở Việt Nam giai ñoạn 1992 - 2005.20: Tỷ lệ lượt ñiều trị ngoại trú ñược tiếp xúc với bác sĩ ở nông thôn năm 2002 .21: Kết quả cấp nước sạch cho khu vực nông thôn tính theo vùng (năm 2005).22: Các hình thức tham gia vào hệ thống an sinh xã hội ñối với nông dân ở Việt Nam.23: Sự lựa chọn cách sống khi về già của người lao ñộng (%).24: Các ñiều kiện ñể người nông dân tham gia vào hệ thống an sinh xã hội quốc gia nói chung và an sinh xã hội ñối với nông dân nói riêng .25: Tỷ lệ lao ñộng chưa qua ñào tạo ở 8 vùng của Việt Nam năm 2004.26: Tỷ lệ thôn bản có bác sĩ .1: Mô hình an sinh xã hội ñối với nông dân Việt Nam của tác giả .2: Cơ chế, chính sách về BHYT & BHXH tự nguyện nhằm vận ñộng nông dân Việt Nam tích cực tham gia giai ñoạn tới .3: Mô hình phương hướng xây dựng luật pháp, cơ chế, chính sách giúp người nông dân có thể hòa nhập tốt hơn vào hệ thống ASXH ñối với nông dân ở Việt Nam trong thời gian tới.4: Mô hình tạo việc làm ñể tăng thu nhập từ ñó khuyến khích người nông dân trong ñộ tuổi lao ñộng tham gia tốt vào hệ thống an sinh xã hội ñối với nông dân.5: Mô hình tăng thu nhập ñể những người ngoài ñộ tuổi lao ñộng ở nông thôn có thể tham gia tốt vào hệ thống an sinh xã hội ñối với nông dân.6: Hỗ trợ học tập và ñịnh hướng nghề nghiệp trong tương lai cho trẻ em khu vực nông thôn .