Đặc san Văn hóa Nghệ An Số 11 (Tháng 11/2023): Bảo tồn và Phát huy Giá trị Di sản Văn hóa

Đặc san SỐ 11 (THÁNG 11/2023) NGHỆ AN TRONG SỐ NÀY VĂN HÓA VÀ ĐỜI SỐNG MẠCH QUANG THẮNG Văn hóa là nền tảng của xã hội (Nhìn từ sự lan tỏa quan điểm về văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay).4 ĐẶNG CÔNG THÀNH Giữ gìn bản sắc và xây dựng nền văn hóa của dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế.9 THIÊN TRANG Để văn hóa trở thành nguồn lực quan trọng trong quá trình phát triển.13 Chịu trách nhiệm nội dung: ĐẤT & NGƯỜI XỨ NGHỆ ThS. TRẦN THỊ MỸ HẠNH Giám đốc Sở Văn hóa & Thể thao LÊ THỊ HẠNH LIÊN Cầu đường sắt Yên Xuân.18 PHẠM THỊ KIM LOAN Khí chất người xứ Nghệ qua phong cách Biên tập: ứng xử của La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp.21 QUÁCH THỊ CƯỜNG VƯƠNG LONG Tiến sĩ Nguyễn Nguyên Thành.26 CHU THỊ XUYẾN HỒ MẠNH HÀ TRỊNH HỒNG LỰU Nhạc sĩ Mai Cường: Những nốt giáng thăng trong trẻo.28 Trình bày: QUANG MINH NHỮNG GÓC NHÌN VĂN HÓA BÙI HÀO Vài suy nghĩ về số hóa di sản văn hóa.31 LÊ VĂN HÀ, TRẦN THỊ HỢI Phát huy giá trị di sản văn hóa Chủ tịch Hồ Chí Minh trong hoạt động du lịch và bảo tồn văn hóa truyền thống ở Thừa Thiên Huế hiện nay.35 Địa chỉ: BÙI TÙNG ẢNH Thơ Văn Cao: Nhìn từ di sản văn hóa. Nguyễn Thị Minh Khai, TP. Vinh, tỉnh Nghệ An HỒ BẤT KHUẤT Chỉ ngăn ngừa bạo lực với phụ nữ và trẻ em Điện thoại: gái là chưa đủ, họ cần được nâng niu.3844511 - 0902121415 DIỄN ĐÀN VĂN HÓA Email: vanhoanghean2021@gmail.com TRẦN MẠNH CƯỜNG Có phải Vinh là lỵ sở của Nghệ An từ năm 1804?.46 CỬA SỔ VĂN HÓA NGUYÊN HỒ Bảo tồn di sản văn hóa: Chiến công vĩ đại của người Nga.50 VĂN HÓA HỌC ĐƯỜNG MAI GIANG Phát triển trò chơi dân gian trong trường học ở Diễn Châu.53 XỨ NGHỆ NGÀY NAY LÂM THY - TUỆ LINH Hệ thống di tích ở Nghệ An: Nỗ lực thích nghi với phát triển du lịch.55 HỮU VINH Đưa Ví, Giặm về với đời sống hôm nay.58 NGÂN THƯ Những âm thanh vang vọng núi rừng Tương Dương.61 TRANG TUỆ Gian nan giữ nghề truyền thống.64  Bìa 1: Nghi môn đền Cả, xã Hoa Thành, huyện Yên Thành.

Ảnh: HỒ CÁC  Bìa 2: Ảnh: PHONG HỒ - NGUYỄN ĐẠO  Bìa 3: Ảnh: MẠNH HÙNG - XUÂN THUỶ  Bìa 4: Ảnh: NGUYỄN ĐẠO In 500 cuốn, khổ 19 x 27cm tại Công ty TNHH In Hòa Nhơn - Số 6/6 Lê Khôi, TP. Vinh, tỉnh Nghệ An Giấy phép xuất bản số: 44/GP-XBĐS do Cục Báo chí - Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 23/03/2023 In và nộp lưu chiểu tháng 11/2023 Bảo tồn và phát huy giá trị di sản là trách nhiệm không của riêng ai! D i sản và vai trò quan trọng của di sản đối với đời sống là điều đã được thế giới khẳng định và đề cập đến rất nhiều trong thời gian qua. Không khó để chúng ta nhận thức được rằng, di sản là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, hồn cốt của mỗi dân tộc, của nhân loại; góp phần giáo dục, vun đắp đạo đức, tư tưởng, lối sống cho các thế hệ; đồng thời có thể thúc đẩy phát triển kinh tế và trở thành sức mạnh mềm của quốc gia nếu biết phát huy giá trị đúng cách. Để làm được điều đó cần rất nhiều nỗ lực, trách nhiệm, tâm huyết từ không chỉ những người lãnh đạo, người trực tiếp làm công tác văn hóa mà còn từ mỗi người dân, những người chung sống cùng di sản.

Nghệ An là một vùng đất có lịch sử định cư lâu đời với nhiều trầm tích văn hóa và hệ thống di sản phong phú đa dạng với hơn 2.600 di tích - danh thắng. Chính những giá trị văn hóa ấy đã góp phần tạo nên hình ảnh một Nghệ An rất riêng, không thể trộn lẫn. Các di sản không chỉ có ý nghĩa về mặt văn hóa, lịch sử mà còn có thể chuyển hóa thành những sản phẩm, dịch vụ độc đáo, mang lại nguồn lợi về kinh tế cũng như góp phần tạo dựng hình ảnh, thương hiệu cho tỉnh Nghệ An. Chính vì vậy, bảo tồn hệ thống di sản và phát huy giá trị của chúng chính là bảo tồn, gìn giữ những nét riêng của con người xứ Nghệ; là gìn giữ và xây dựng hình ảnh Nghệ An và đồng thời đưa Nghệ An phát triển bền vững.

Nhiều năm qua, tỉnh Nghệ An đã chú trọng hơn trong công tác bảo tồn, khai thác, phát huy giá trị di sản và có những kết quả đáng ghi nhận. Nhiều di tích trên địa bàn được phát huy giá trị tốt, trở thành điểm đến yêu thích của du khách trong và ngoài nước; nhiều giá trị văn hóa phi vật thể, đặc biệt là dân ca Ví, Giặm ngày càng được lan tỏa và có sức sống mạnh mẽ trong cộng đồng. Đầu tư cho công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản trên địa bàn ngày càng được quan tâm. Tuy nhiên, đây đó vẫn còn những bất cập, vẫn còn những di tích xuống cấp chưa được tu bổ kịp thời và câu chuyện phát huy giá trị di sản vẫn luôn là một bài toán khó tìm được được lời giải thấu đáo.

Thực trạng này không chỉ của riêng Nghệ An mà là vấn đề nan giải chung của cả nước, khi dường như chúng ta vẫn chưa đánh giá và phát huy hết vai trò của di sản trong đời sống hiện đại, chưa quan tâm và đầu tư đủ cho di sản cũng như chưa lan tỏa được tình yêu, trách nhiệm đối với di sản trong mỗi công dân. Thời gian tới, để giải quyết những bất cập hiện nay, thiết nghĩ cần đặc biệt chú trọng công tác bảo tồn, phải luôn đặt bảo tồn di sản lên hàng đầu. Chỉ khi gìn giữ được các di sản chúng ta mới có thể nghĩ đến chuyện phát huy giá trị của chúng. Đã đến lúc cần có sự quan tâm, đầu tư xứng đáng và kịp thời hơn cho các di sản, không để chúng bị lãng quên, bị xuống cấp, hư hại,.

Trong quá trình phát huy giá trị các di tích, chính quyền phải có những có chính sách, đề án quy hoạch không gian và các hoạt động kinh doanh dịch vụ phù hợp, làm sao để không phá vỡ không gian di tích, không làm ảnh hưởng đến các giá trị văn hóa truyền thống; có những quy định để đảm bảo các hoạt động diễn ra không làm méo mó giá trị văn hóa, lịch sử, ảnh hưởng đến hình ảnh của di sản. Quan trọng nhất là chúng ta không thể vì lợi ích kinh tế mà vội vàng trong khai thác hay tìm cách tận thu, bất chấp những ảnh hưởng tới di sản. Bên cạnh việc ban hành các chính sách, chú trọng đầu tư tu bổ, tôn tạo, chúng ta cần đẩy mạnh quảng bá di sản theo hướng sáng tạo, hiệu quả hơn và tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức cho người dân về vai trò của di sản, về trách nhiệm bảo vệ di sản. Để di sản thực sự sống cùng thời gian, thiết nghĩ cần phát huy sức dân, làm sống lại giá trị của nó trong cộng đồng.

Nói cách khác, đó là câu chuyện chung sống cùng di sản, là để người dân trở thành chủ sở hữu thực sự, được hưởng lợi từ di sản. Phải làm sao để người ta thấy được đó không phải là một di tích “chết” mà là nơi có thể chứng kiến nhịp sống thường ngày của người dân, thấy được sự tiếp nối dòng chảy văn hóa từ xưa đến hiện tại. Khi di sản gắn với cuộc sống, sự sinh tồn của người dân thì họ sẽ có ý thức giữ gìn. Bảo tồn các di sản đã khó, phát huy nó để trở thành sức mạnh của tỉnh nhà càng khó hơn gấp bội.

Muốn làm được điều đó, chúng ta không chỉ cần nguồn lực đủ mạnh, chính sách hợp lý, tài năng và hiểu biết của những người làm nghề mà trên hết còn cần tình yêu. Chỉ khi thực sự yêu các di sản, tự hào với những giá trị văn hóa của mình thì chúng ta mới đau đáu tìm hướng đi cho nó, mới thực sự có trách nhiệm với những việc mình làm. Chúng ta phải làm sao để lan tỏa tình yêu, niềm tự hào ấy trong trái tim mỗi người con xứ Nghệ. Chúng ta phải để mỗi người dân hiểu rằng: Bảo tồn và phát huy giá trị di sản là trách nhiệm không của riêng ai! VĂN HÓA THỂ THAO NGHỆ AN Số 11 - Tháng 11 năm 2023  3 VĂN HÓA VÀ ĐỜI SỐNG Vui hội cồng chiêng, khắc luống, nhảy sạp tại Lễ hội đền Chín gian, huyện Quế Phong, Nghệ An.

Ảnh: Ngọc Mai VĂN HÓA là nền tảng của xã hội (Nhìn từ sự lan tỏa quan điểm về văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn hiện nay) MẠCH QUANG THẮNG Một quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa Gác sang một bên chuyện có khoảng 200 định nghĩa khác nhau về Văn hóa là gì? (khác nhau bởi vì bản thân văn hóa là những giá trị lung linh đầy sắc màu cho nên người ta tiếp cận bằng nhiều góc độ khác nhau), tôi thấy ghi chép của Hồ Chí Minh ở trang cuối tập Ngục trung nhật ký (1943)1: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng 4  Số 11 - Tháng 11 năm 2023 VĂN HÓA VÀ ĐỜI SỐNG ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ nhận một cách trang trọng. những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là UNESCO, tại Khóa họp Đại Hội sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu đồng lần thứ 24 năm 1987 ở Paris hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng (Pháp), ra Nghị quyết số 24C.5, những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.

tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh Năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc. nhân dịp tiến tới Kỷ niệm 100 1. Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường. năm Ngày sinh của Người vào năm 1990, trong đó viết rằng, Chủ 2.

Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần tịch Hồ Chí Minh là “Nhà văn hóa chúng.éminent homme de 3. Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc culture” - tiếng Pháp; “.great man lợi của Nhân dân trong xã hội. of culture” - tiếng Anh)2. Xây dựng chính trị: dân quyền.

chất “kiệt xuất” đó mới là cấp độ 5. Xây dựng kinh tế”.