Nghệ thuật hình thể trên sân khấu kịch nói việt nam luận án tiến sĩ nghệ thuật

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÂN KHẤU VÀ ĐIỆN ẢNH HÀ NỘI BÙI NGỌC THẮNG NGHỆ THUẬT HÌNH THỂ TRÊN SÂN KHẤU KỊCH NÓI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGHỆ THUẬT Hà Nội - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÂN KHẤU VÀ ĐIỆN ẢNH HÀ NỘI BÙI NGỌC THẮNG NGHỆ THUẬT HÌNH THỂ TRÊN SÂN KHẤU KỊCH NÓI VIỆT NAM Chuyên ngành : LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ SÂN KHẤU Mã số: 9210221 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phạm Duy Khuê Hà Nội – 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những vấn đề nêu trong luận án này là do tôi nghiên cứu, không sao chép của người khác. Những ý kiến tham khảo, tư liệu của các tác giả đều có chú thích nguồn gốc đầy đủ. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về những nội dung trong luận án.

Hà Nội, ngày 01 tháng 08 năm 2022 Tác giả luận án Bùi Ngọc Thắng MỤC LỤC I. PHẦN MỞ ĐẦU…. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU…………………………………. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGHỆ THUẬT HÌNH THỂ…………….

Nghệ thuật hình thể………………………………………………………. Khái niệm cơ bản về nghệ thuật hình thể. Nội dung cơ bản của nghệ thuật hình thể …………………. Nghệ thuật hình thể trong thực hành sáng tạo xây dựng vở diễn…….

Hiện trạng nghệ thuật hình thể trên sân khấu kịch nói Việt Nam…………30 1. Nghệ thuật hình thể trong nghệ thuật biểu diễn của diễn viên.36 Tiểu kết chương 1. NGHỆ SĨ KHAI THÁC SỬ DỤNG NGHỆ THUẬT HÌNH THỂ TRÊN SÂN KHẤU KỊCH NÓI VIỆT NAM…………………. Nghệ sĩ khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể làm thủ pháp nghệ thuật thực hành sáng tạo xây dựng vở diễn.

Nghệ sĩ khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể của diễn viên để xử lý không gian vở diễn. Nghệ sĩ khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể của diễn viên để thể hiện điểm nhấn ấn tượng cho vở diễn. Nghệ sĩ khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể của diễn viên để thể hiện lời ngầm, kể câu chuyện kịch ………………………………………………………69 2. Nghệ sĩ khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể của diễn viên để quản lý - xử lý tình huống xung đột kịch.

Nghệ sĩ khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể của diễn viên để lột tả giá trị cốt lõi mang tính bản chất của nhân vật………………………………………. Nghệ sĩ khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể của diễn viên làm phương tiện sáng tạo lột tả đời sống tâm lý nhân vật ……………………………………82 2. Nghệ sĩ khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể của diễn viên để làm nổi bật tích cách của nhân vật…………………………………………………………. Nghệ sĩ khai thác, sử dụng nghệ thuật hình thể tạo nên phương pháp nghệ thuật để thực hiện dàn dựng, biểu diễn ……………………………….

Kế thừa việc khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể của kịch hát dân tộc truyền thống Việt Nam………………………………………………………. Tiếp thu việc khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể tinh hoa của nghệ thuật kịch các nước…………………………………………………………. Nhiều xu hướng khai thác, sử dụng nghệ thuật hình thể ………………97 2. Nghệ sĩ khai thác, sử dụng nghệ thuật hình thể theo nhiều xu hướng khác nhau tạo nên sự đa dạng.

Khai thác sử dụng nghệ thuật hình thể xác lập nên thể loại kịch………101 Tiểu kết chương 2…………………………………………………………….107 Chương 3: LUẬN BÀN VÀ XU HƯỚNG…………………………………. Cách tiếp cận mới về nghệ thuật hình thể ………………………………108 3. Cách kể chuyện bằng ngôn ngữ hình thể, ý tưởng và giải pháp. Xu hướng khai thác, sử dụng nghệ thuật hình thể hiệu quả.

Phản ánh hiện thực cuộc sống là nhiệm vụ của vở diễn. Xây dựng hệ thống nghệ thuật hình thể hoàn chỉnh……………………. Xu hướng mở rộng phát triển nghệ thuật hình thể.132 Tiểu kết chương 3……………………………………………………………. KẾT LUẬN………………………………………………………………139 Danh mục công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài luận án…141 Danh mục tài liệu tham khảo ……………………………………………….149 CHỮ VIẾT TẮT CNXH………… Chủ nghĩa xã hội ĐH SKĐA………Đại học sân khấu điện ảnh.

NCS…………… Nghiên cứu sinh NXB……………Nhà xuất bản NSND…………. Nghệ sĩ nhân dân NSUT ………… Nghệ sĩ ưu tú PGS ……………Phó giáo sư GS………………Giáo sư TS………………Tiến sĩ VNT ………….Viện nghệ thuật 1 I. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài.

Hiện thực cuộc sống vẫn diễn ra theo vận động của đất trời; vạn vật cứ âm thầm chuyển dịch, lúc thì sôi động, khi thì chậm rãi; tất thảy đều liên quan mật thiết với hoạt động hình thể của con người. Con người sử dụng hoạt động hình thể để sinh hoạt sống: ăn ngủ, vui chơi, giải trí, hoạt động thể thao, lao động, học tập… Hoạt động hình thể gắn liền với con người; bao trùm cuộc sống trong mọi lĩnh vực, mọi lúc, mọi nơi, mọi hoàn cảnh, đúc liền với sự hình thành, tồn tại và phát triển cuộc sống của con người từ khi sinh ra, đến lúc mất đi. Thuở chưa có tiếng nói, bằng hành vi, cử chỉ, thái độ con người bày tỏ mọi thông điệp. Sự xuất hiện của ngôn ngữ nói là bước đột phá làm thay đổi cuộc sống của loài người; chỉ có con người mới có tiếng nói; tiếng nói phủ kín mọi hoạt động, tham gia mọi lĩnh vực và đem lại nhiều lợi ích to lớn cho cuộc sống của con người.

Con người sử dụng hoạt động hình thể: cơ bụng, thanh, phế quản, cơ miệng, lưỡi, môi, cổ họng để thực hành nói, hoạt động nói luôn có sự hiện diện của hoạt động hình thể. Con người khẳng định: nội dung lời nói chỉ thể hiện rõ, đúng khi thấy được thái độ của người nói. Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ hình thể là hai dạng thức ngôn ngữ đi song hành tương hỗ - bổ trợ lẫn nhau, phản ánh tương đối đầy đủ hiện thực cuộc sống, nên con người sử dụng làm phương tiện thực hành truyền tải thông điệp trong nghệ thuật sân khấu để phản ánh hiện thực cuộc sống. Trong vở diễn kịch nói, ngôn ngữ tiếng nói và ngôn ngữ cơ thể luôn hiện hữu; tuy nhiên, lý thuyết sân khấu học luôn khẳng định ngôn ngữ của nghệ thuật sân khấu là hành động.

Nghệ sĩ, cần nâng cao chất lượng hành động bằng quá trình: nghệ thuật hóa, thẩm mỹ hóa, sân khấu hóa, kịch nói hóa hoạt động hình thể thành nghệ thuật hình thể làm công cụ hoàn hảo thực hiện hành động nghệ thuật sân khấu tổng hợp. Mọi hành động trên sân khấu là giả nhưng diễn viên phải tin là thật để thực hiện cho người xem thấy là thật. Diễn viên song hành với nhân vật – luôn đi cùng giữa thật và giả, nên sử dụng nghệ thuật hình thể để thực hành sáng tạo là phù hợp cho diễn xuất xây dựng hình tượng nghệ thuật cho vở diễn kịch nói Việt Nam. 2 Hoạt động nghệ thuật diễn xuất trực tiếp của diễn viên trên sân khấu là linh hồn của nghệ thuật sân khấu; trong đó hoạt động nghệ thuật hình thể của diễn viên là công cụ thực hiện mọi hoạt động của sự vật hiện tượng và luôn giữ vai trò trung tâm của hoạt động nghệ thuật diễn xuất; mọi hoạt động nghệ thuật khác đều liên kết xung quanh nhằm phục vụ cho hoạt động nghệ thuật biểu diễn của diễn viên; Từ thực tế biểu diễn trên sân khấu, cho ta thấy hoạt động nghệ thuật hình thể giữ những vai trò quan trọng trong vở diễn sân khấu: (1) Hoạt động nghệ thuật hình thể của diễn viên cũng là của nhân vật là đối tượng cần được phản ánh mọi hoạt động của nhân vật trong tình huống đã định, để khán giả trực tiếp thấy được giá trị cốt lõi của sự vật hiện tượng; ngôn ngữ chính cho người xem tân mắt nhìn thấy rõ được hình ảnh, hình tượng nghệ thuật của vở diễn kịch nói Việt Nam.

(2) Hoạt động nghệ thuật hình thể của diễn viên là công cụ có chất lượng hoàn hảo – linh hoạt, phù hợp với mọi hoạt động sáng tạo; Kịch nói là bộ môn nghệ thuật tổng hợp; cần kết nối các hoạt động nghệ thuật với nhau không có gì tốt hơn là sử dụng nghệ thuật hình thể; phù hợp cho nghệ sĩ thực hiện mọi hoạt động nghệ thuật sân khấu tổng hợp, trong đó có việc thực hiện hoạt động nghệ thuật nói – ngôn ngữ đặc trưng của thể loại kịch nói. (3) Hoạt động nghệ thuật hình thể của diễn viên là ngôn ngữ cơ bản lột tả được chi tiết giá trị cốt lõi của sự vật hiện tượng; là phương tiện tinh hoa diễn viên dùng để truyền tải thông điệp bản chất hữu hiệu. Diễn viên sử dụng nghệ thuật hình thể với vai trò trung tâm để thực hiện việc kết nối các dạng thức ngôn ngữ với nhau thành ngôn ngữ nghệ thuật sân khấu tổng hợp làm công cụ thực hành sáng tạo mọi hoạt động nghệ thuật đạt hiệu quả tốt nhất để thực hành diễn xuất. Nhận thấy được tầm quan trọng của nghệ thuật hình thể trong thực hành sáng tạo nghệ thuật sân khấu kịch nói Việt Nam và muốn nâng cao khả năng khai thác, tích lũy và sử dụng nghệ thuật hình thể trên sân khấu kịch nói Việt Nam nên NCS thực hiện nghiên cứu chuyên sâu, chọn nội dung: Nghệ thuật hình thể trên sân khấu kịch nói Việt Nam làm đề tài để nghiên cứu luận án tiến sĩ nghệ thuật học.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Nghiên cứu, toàn diện, tổng thể sự phát triển hoạt động hình thể của con người để hiểu rõ vai trò tầm quan trọng của hoạt động hình thể trong hiện thực cuộc sống và quá trình phát triển thành nghệ thuật hình thể, sử dụng hiệu quả giải quyết nhiều vấn đề của cuộc sống; đặc biệt là trong hoạt động sáng tạo; phương tiện cơ bản cho nghệ sĩ kịch nói Việt Nam xây dựng hình tượng nghệ thuật. Nhiệm vụ nghiên cứu Đưa ra khái niệm nghệ thuật hình thể, làm rõ tiêu chí, sự hình thành, đặc trưng, chức năng… và khả năng phản ánh hiện thực cuộc sống của nghệ thuật hình thể; năng lực tiếp nhận và thực hành sáng tạo nghệ thuật hình thể của con người - nghệ sĩ, diễn viên.

Từ đó khẳng định vai trò, tầm quan trọng, giá trị của nghệ thuật hình thể trong đời sống và trong hoạt động sáng tạo nghệ thuật. Khảo sát, phân tích, tổng hợp và tổng kết những hoạt động khai thác, sử dụng (hiệu quả và thiếu sót) hoạt động nghệ thuật hình thể của một số nghệ sĩ, đạo diễn, diễn viên trong một số vở diễn kịch nói Việt Nam.