Luận án: Hành vi tiết kiệm năng lượng - Yếu tố ảnh hưởng Hà Nội

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỆN LỰC NGUYỄN THANH TÙNG NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HÀNH VI TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG CỦA CƯ DÂN ĐÔ THỊ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ NĂNG LƯỢNG Hà Nội - 2023 BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỆN LỰC NGUYỄN THANH TÙNG NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HÀNH VI TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG CỦA CƯ DÂN ĐÔ THỊ HÀ NỘI Ngành : Quản lý năng lượng Mã số : 9510602 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ NĂNG LƯỢNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. DƯƠNG TRUNG KIÊN Hà Nội – 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án này do tôi thực hiện. Kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, các tài liệu tham khảo được trích dẫn đầy đủ. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tập thể người hướng dẫn Tác giả luận án PGS.

Đỗ Anh Tuấn Nguyễn Thanh Tùng TS. Dương Trung Kiên iii LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian dài học tập, nghiên cứu và làm việc nghiêm túc, NCS đã hoàn thành luận án với tên đề tài: “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi tiết kiệm năng lượng của cư dân đô thị Hà Nội”. Để hoàn thành luận án này, NCS xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến PGS. Đỗ Anh Tuấn và TS.

Dương Trung Kiên đã hỗ trợ và hướng dẫn trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu. NCS xin trân trọng cảm ơn tập thể lãnh đạo, thầy cô và các nhà khoa học của Trường Đại học Điện lực, đặc biệt là Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học, các thầy/cô giảng viên Khoa Quản lý Công nghiệp và Năng lượng đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho NCS hoàn thành luận án đúng tiến độ. Cuối cùng, NCS xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội nơi NCS đang công tác, những người đồng nghiệp, gia đình và bạn bè đã luôn bên cạnh giúp đỡ và động viên để NCS hoàn thành luận án. Do hạn chế về thời gian, nguồn lực và số liệu nên luận án có thể còn những thiếu sót, NCS kính mong tiếp tục nhận được sự đóng góp của các nhà khoa học, thầy cô giáo và đồng nghiệp để có thể hoàn thiện luận án một cách hoàn chỉnh hơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Thanh Tùng iv MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. VIII DANH MỤC BẢNG BIỂU. IX DANH MỤC HÌNH VẼ. XI MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án.10 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN. Các nghiên cứu liên quan đến biến nhân khẩu học và HVTKNL. Mức thu nhập.

Trình độ học vấn. Quy mô hộ gia đình. Các nghiên cứu liên quan đến yếu tố tác động bên ngoài và HVTKNL. Yếu tố chính sách.

Giá năng lượng. Chuẩn mực xã hội. Các nghiên cứu liên quan đến yếu tố tâm lý cá nhân và HVTKNL. Nhận thức kiểm soát hành vi.

Chuẩn chủ quan. Ý định hành vi. Khoảng trống trong nghiên cứu .26 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI .26 HÀNH VI TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG. Các khái niệm liên quan đến hành vi tiết kiệm năng lượng.

Khái niệm tiết kiệm năng lượng. Hành vi tiết kiệm năng lượng. Lý thuyết nghiên cứu liên quan tới hành vi tiết kiệm năng lượng. Lý thuyết lựa chọn của người tiêu dùng.

Lý thuyết tâm lý xã hội. Lý thuyết kinh tế học hành vi. Chính sách công. Các mô hình lý thuyết liên quan đến hành vi tiết kiệm năng lượng.

Mô hình lý thuyết kích hoạt tiêu chuẩn (The Norm Activation Model - NAM). Mô hình lý thuyết hành động hợp lý (Theory of Reasoned Action - TRA). Mô hình lý thuyết hành vi có kế hoạch (Theory of Planned Behavior - TPB). Mô hình lý thuyết chấp nhận công nghệ (The Theory of Technology Acceptant Model - TAM) .45 Kết luận chương 2 .48 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG CỦA THÀNH PHỐ VÀ HÀ NỘI VÀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HÀNH VI TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG.

Thực trạng tiêu thụ năng lượng trên địa bàn thành phố Hà Nội .2 Tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong dân cư và hộ gia đình của thành phố Hà Nội .3 Các quy định pháp luật về TKNL và chương trình kế hoạch thực hiện TKNL của thành phố Hà Nội .1 Các quy định pháp luật về TKNL và SDNLTK&HQ .2 Các chương trình, kế hoạch triển khai liên quan tới sử dụng tiết kiệm năng lượng của thành phố Hà Nội .3 Rào cản ảnh hưởng trong triển khai sử dụng tiết kiệm năng lượng của thành phố Hà Nội .4 Một số kết quả đạt được trong triển khai các chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trên địa bàn thành phố Hà Nội .5 Sàng lọc các yếu tố ảnh hưởng tới HVTKNL .6 Định nghĩa các biến nghiên cứu .7 Xây dựng mô hình nghiên cứu về HVTKNL của dân cư đô thị.8 Thiết kế nghiên cứu .9 Thiết kế thang đo .10 Chọn mẫu nghiên cứu điều tra khảo sát .11 Thu thập dữ liệu .12 Phương pháp phân tích dữ liệu. 84 Kết luận chương 3 .91 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI HÀNH VI TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG CỦA DÂN CƯ ĐÔ THỊ HÀ NỘI. Thống kê mô tả. Kết quả kiểm định sự tin cậy thang đo.

Phân tích nhân tố khám phá (EFA). Kết quả kiểm định giá trị hội tụ. Kết quả kiểm định giá trị phân biệt. Kết quả kiểm định giá trị tin cậy.

Kết quả phân tích mô hình cấu trúc (SEM). Kiểm định đa cộng tuyến. Đánh giá mức ý nghĩa và sự liên quan của các mối quan hệ trong mô hình cấu trúc. Xác định hệ số R2.

Kết quả kiểm định các giả thuyết. So sánh sự khác biệt giữa các đối tượng khảo sát về HVTKNL. Phân tích đa nhóm theo giới tính. Kiểm định sự khác biệt trung bình.

Phân tích ANOVA cho nhóm trình độ học vấn. Phân tích ANOVA cho mức thu nhập. Phân tích đa nhóm theo độ tuổi. Thảo luận kết quả nghiên cứu .10 Kiến nghị, đề xuất các biện pháp thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trên địa bàn thành phố Hà Nội .127 Kết luận chương 4 .134 KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐỀ TÀI.

Hướng nghiên cứu tiếp theo .139 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KHOA HỌC. 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO .1 viii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Cụm từ viết Diễn giải tiếng Anh Diễn giải tiếng Việt tắt GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa TOE Tonne of Oil Equivalent Tấn dầu tương đương HVTKNL Energy-saving behavior Hành vi tiết kiệm năng lượng Sử dụng năng lượng tiết kiệm SDNLTK&HQ và hiệu quả TKNL Energy-saving Tiết kiệm năng lượng TPB Theory of Planned behavior Lý thuyết hành vi có kế hoạch The Theory of Technology Mô hình lý thuyết chấp nhận TAM Acceptant Model công nghệ NAM The Norm Activation Model Mô hình kích hoạt tiêu chuẩn TRA Theory of Reasoned Action Lý thuyết hành động hợp lý IEA International Energy Agency Cơ quan Năng lượng Quốc tế Phương trình cấu trúc tuyến SEM Structural Equation Modelling tính Phương trình cấu trúc dựa trên Partial Least Squares PLS-SEM bình phương tối thiểu riêng Structuralal Equation Modeling phần EFA Exploratory Factor Analysis Phân tích nhân tố khám phá ix DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. 1 Các yếu tố tác động đến hành vi tiết kiệm năng lượng. 1 Các quan điểm về "tiết kiệm năng lượng".

2 Tổng hợp các mô hình lý thuyết và các yếu tố tác động HVTKNL. 1 Sản lượng điện thương phẩm của TP Hà Nội giai đoạn 2016-2020 [11]. 2 Lấy ý kiến chuyên gia và phỏng vấn sâu. 3 Tổng hợp các giả thuyết nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới HVTKNL.

4 Thiết kế thang đo. 5 Mức đánh giá hệ số Cronbach’s Alpha. 6 Mức đánh giá hệ số tải nhân tố. 7 Các tiêu chí đánh giá mô hình cấu trúc SEM.

1 Thống kê mô tả đặc điểm đối tượng khảo sát. 2 Kết quả kiểm định sự tin cậy thang đo. 3 Kết quả phân tích nhân tố. 4 Kết quả phân tích tính hội tụ.

5 Kết quả phân tích giá trị phân biệt. 6 Kết quả phân tích độ tin cậy qua hệ số tin cậy tổng hợp. 7 Kiểm định đa cộng tuyến. 8 Kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu.

9 Phân tích hệ số tác động trực tiếp, gián tiếp của các yếu tố trong mô hình. 10 Hệ số xác định. 11 Hệ số tác động. 12 Kết quả phân tích đa nhóm.

13 Kết quả phân tích sự khác biệt. 14 Kết quả kiểm định Levene. 15 Kết quả phân tích ANOVA cho nhóm học vấn. 16 Kết quả kiểm định Levene cho nhóm mức thu nhập.

17 Kết quả phân tích ANOVA cho nhóm thu nhập. 18 Kiểm định hậu định. 19 Kết quả kiểm định Levene cho nhóm tuổi. 20 Kết quả phân tích ANOVA cho nhóm tuổi.

21 Kiểm định hậu định sự khác biệt giữa các nhóm tuổi. 22 Các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới HVTKNL .116 xi DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2. 1 Mô hình kích hoạt tiêu chuẩn (NAM). 2 Mô hình lý thuyết hành động hợp lý (TRA).

3 Mô hình hành vi có kế hoạch (TPB). 4 Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM). 1 Cơ cấu tiêu thụ NLSC giai đoạn 2016-2020 theo ngành kinh tế [16] 50 Hình 3. 2 Thống kê tiêu thụ điện năng trong dân cư và hộ gia đình của TPHN.

3 Quy trình nghiên cứu nền tảng lý thuyết. 4 Đề xuất mô hình các yếu tố ảnh hưởng tới HVTKNL tại đô thị Hà Nội. 5 Quy trình nghiên cứu. 6 Quy trình thiết kế bảng hỏi.

7 Quá trình nghiên cứu và phát triển thang đo. Tính cấp thiết của nghiên cứu Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đã có những tác động tổng thể và quyết định đến việc thúc đẩy phát triển nền công nghiệp toàn cầu, tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, năng lượng là cơ sở cho mọi hoạt động của con người.