Nghiên cứu Tác động Biện pháp Phi thuế quan Việt Nam đến Hàng Nông sản Nhập khẩu - Luận án TS

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN -------- -------- NGUYỄN BÍCH NGỌC NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN CỦA VIỆT NAM ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN NHẬP KHẨU LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ QUỐC TẾ HÀ NỘI, NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN -------- -------- NGUYỄN BÍCH NGỌC NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN CỦA VIỆT NAM ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN NHẬP KHẨU Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9310106 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGÔ THỊ TUYẾT MAI HÀ NỘI, NĂM 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả Nguyễn Bích Ngọc ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ .x PHẦN MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN ĐẾN HÀNG NÔNG SẢN NHẬP KHẨU. Các nghiên cứu lý thuyết về tác động của Biện pháp phi thuế quan. Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về tác động của biện pháp phi thuế quan.

Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về tác động của biện pháp phi thuế quan theo nhóm nước. Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về tác động của biện pháp phi thuế quan theo loại hình biện pháp. Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về tác động của biện pháp phi thuế quan theo phương pháp áp dụng. Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về tác động của biện pháp phi thuế quan đối với hàng nông sản nhập khẩu.

Các nghiên cứu trong nước về Biện pháp phi thuế quan .5 Khoảng trống nghiên cứu .28 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 .30 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN ĐẾN HÀNG NÔNG SẢN NHẬP KHẨU. Khái luận về biện pháp phi thuế quan. Quan niệm về biện pháp phi thuế quan. Phân loại các biện pháp phi thuế quan .3 Phương pháp đo lường mức ảnh hưởng và tác động của biện pháp phi thuế quan .2 Một số vấn đề cơ bản của tác động biện pháp phi thuế quan đối với hàng nông sản nhập khẩu .1 Quan niệm về hàng nông sản .2 Các nhân tố tác động đến nhập khẩu hàng nông sản .3 Tác động của các biện pháp phi thuế quan đến hàng nông sản nhập khẩu .3 Kinh nghiệm áp dụng biện pháp phi thuế quan đối với hàng nông sản của Trung Quốc.1 Cơ sở điều chỉnh biện pháp phi thuế quan của Trung Quốc trong quản lý hàng nông sản nhập khẩu .2 Những điều chỉnh chính trong hệ thống luật pháp của Trung Quốc về biện pháp SPS và TBT .3 Cơ sở áp dụng kinh nghiệm của Trung Quốc và bài học rút ra cho Việt Nam .67 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 .70 CHƯƠNG 3: KHUNG NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Khung nghiên cứu tác động của biện pháp phi thuế quan đối với hàng nông sản nhập khẩu. Cách tiếp cận từ mô hình trọng lực hấp dẫn cấu trúc. Mô hình trọng lực hấp dẫn cấu trúc theo ngành. Phương pháp kiểm định hai bước Heckman (two-stage Heckman).

Phương trình thực nghiệm kiểm định tác động của biện pháp phi thuế quan đối với hàng nông sản nhập khẩu. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu nghiên cứu .84 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 .87 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN CỦA VIỆT NAM ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN NHẬP KHẨU .1 Phân tích thực trạng nhập khẩu nông sản của Việt Nam .1 Kim ngạch nhập khẩu trong thương mại hàng nông sản của Việt Nam. Cơ cấu mặt hàng nông sản nhập khẩu Việt Nam .3 Cơ cấu thị trường mặt hàng nông sản nhập khẩu Việt Nam .4 Phân tích thực trạng nhập khẩu một số mặt hàng nông sản điển hình .2 Phân tích thực trạng áp dụng các biện pháp phi thuế quan Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu. Các biện pháp phi thuế quan được cam kết trong WTO và hiệp định thương mại tự do điển hình (CPTPP).

Thực trạng áp dụng các biện pháp phi thuế quan của Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu theo loại hình biện pháp .3 Thực trạng áp dụng các biện pháp phi thuế quan của Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu so với các nước .4 Thực trạng áp dụng các biện pháp phi thuế quan của Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu theo nhóm mặt hàng .3 Kết quả phân tích định lượng tác động của biện pháp phi thuế quan Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu.1 Kết quả tác động tổng thể của biện pháp phi thuế quan Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu .2 Kết quả tác động của BPPTQ Việt Nam đến các nhóm hàng nông sản nhập khẩu .4 Đánh giá chung về tác động của biện pháp phi thuế quan Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu. Tác động tích cực. Tác động tiêu cực. 145 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4.

151 CHƯƠNG 5: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TẬN DỤNG TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC CỦA CÁC BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN NHẬP KHẨU NHẰM GÓP PHẦN QUẢN LÝ NHẬP KHẨU HIỆU QUẢ HƠN .1 Bối cảnh trong và ngoài nước có ảnh hưởng đến biện pháp phi thuế quan và hàng nông sản nhập khẩu .1 Bối cảnh quốc tế .2 Bối cảnh trong nước. Quan điểm, định hướng và mục tiêu của việc quản lý hàng nông sản nhập khẩu bằng biện pháp phi thuế quan của Việt Nam. Định hướng quản lý hàng nông sản nhập khẩu bằng biện pháp phi thuế quan. Giải pháp tận dụng tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của các biện pháp phi thuế quan Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu nhằm góp phần quản lý nhập khẩu hiệu quả hơn .1 Giải pháp tận dụng tác động tích cực của các biện pháp phi thuế quan Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu .2 Giải pháp hạn chế tác động tiêu cực của các biện pháp phi thuế quan Việt Nam đối với hàng nông sản nhập khẩu .3 Các giải pháp khác .4 Một số kiến nghị .1 Từ phía Hiệp hội ngành hàng .2 Từ phía doanh nghiệp nhập khẩu .5 Những hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu trong tương lai.

169 TIỂU KẾT CHƯƠNG 5. 172 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 175 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 187 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Giải thích tiếng anh Giải thích tiếng việt AEC 1 ASEAN Association of Hiệp hội các nước Đông Nam Southeast Asian Á Nations 2 ATIGA ASEAN Trade in Hiệp định thương mại hàng goods agreement hoá ASEAN 3 AQSIQ 4 AVE Ad-Valorem Tỉ lệ quy đổi giá trị tương Equivalent đương 5 BPPTQ - Biện pháp phi thuế quan 6 CFDA 7 CIF Cost, Insurance and Giá thành, bảo hiểm và cước Freight 8 CIQ - Cục thanh tra và kiểm dịch Trung Quốc 9 CIQA - Hiệp hội Kiểm dịch và Nhập cảnh Trung Quốc 10 CODEX Codex Alimentarius Uỷ ban tiêu chuẩn thực phẩm international food quốc tế standards 11 CNCA - Cơ quan Chứng nhận và Kiểm định Trung Quốc 12 CPTPP Comprehensive and Hiệp định đối tác toàn diện progressive Trans- Xuyên Thái Bình Duơng Pacific Partnership 13 CR Coverage ratio Chỉ số bao phủ 14 ERIA Economic Research Viện Nghiên cứu kinh tế Institute for ASEAN ASEAN và Đông Á and East Asia 15 FAO Food and Agriculture Tổ chức Lương thực và Nông Organization nghiệp thế giới Liên hợp Quốc 16 FOB Free on board Giao hàng lên tàu vii 17 FR Frequency ratio Chỉ số tần suất xuất hiện 18 FTA VN – EAEU Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do Vietnam and Eurasian Việt Nam – Kinh tế Á – Âu Economic Union 19 FTA Free trade agreement Hiệp định thương mại tự do 20 GAP Good Agricultural Tiêu chuẩn thực hành nông Practice nghiệp tốt 21 GATT General Agreement on Hiệp ước chung về thuế quan Tariffs and Trade và mậu dịch 22 GSIM Generic Statistical Mô hình mô phỏng toàn cầu Information Model phân tích chính sách thương mại cấp độ ngành 23 GTAP Global Trade Analysis Dự án phân tích thương mại Project toàn cầu 24 HS2012 Harmonized System Mô tả hài hoà chi tiết sản 2012 phẩm 25 ITC International Trade Trung tâm thương mại thế Centre giới 26 ISO International Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc Organization for tế Standardization 27 OECD Organization for Tổ chức hợp tác và phát triển Economic cooperation kinh tế and development 28 OTRI Overall Trade Chỉ số hạn chế khả năng tiếp Restrictiveness Index cận thị trường 29 MRL Maximum Residue Giới hạn dư lượng tối đa Level 30 PE Partial Equilibrium Mô hình bán cân bằng 31 PR Prevalence ratio Chỉ số phạm vi ảnh hưởng 32 QCVN - Quy chuẩn Việt Nam 33 QCĐP - Quy chuẩn địa phương 34 RCPTQ - Rào cản phi thuế quan 35 RVC Regional Value Giá trị hàm lượng khu vực Content viii 36 SITC Standard International Danh mục phân loại thương Trade Classification mại quốc tế tiêu chuẩn 37 SPS Sanitary and Biện pháp kiểm dịch vệ sinh Phytosanitary động thực vật 38 TBT Technical barriers to Hàng rào kỹ thuật trong trade thương mại 39 TCVN - Tiêu chuẩn Việt Nam 40 TCCS - Tiêu chuẩn cơ sở 41 TRAINS Trade Analysis Hệ thống thông tin và phân Information System tích thương mại UNCTAD 42 TPP Trans-Pacific Hiệp định đối tác xuyên Thái Partnership Bình Dương 43 VKFTA Free trade agreement Hiệp định thương mại tự do Vietnam - Korea Việt Nam – Hàn Quốc 44 UBND - Uỷ ban nhân dân 45 WB World Bank Ngân hàng thế giới 46 WITS World Integrated Giải pháp thương mại tích Trade Solution hợp thế giới 47 WTO World Trade Tổ chức thương mại thế giới Organization 48 UNCTAD United Nations Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Conference on Trade Thương mại và Phát triển and Development 49 UN United Nations Liên hợp quốc ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Hệ thống phân loại BPPTQ của UNCTAD (TRAINS) năm 2009 .2: Hệ thống BPPTQ đang thực thi tại Việt Nam (Luật quản lý ngoại thương năm 2017) .1 Mô tả thống kê bộ dữ liệu .2 Tổng hợp nguồn dữ liệu thu thập.

Thị phần nhập khẩu nông sản của một số đối tác chính của Việt Nam trong giai đoạn từ 2007 – 2017 .2: Hệ thống luật và các văn bản hướng dẫn liên quan đến quản lý ngoại thương đối với hàng nông sản của Việt Nam .