Luận án: FDI và Tăng trưởng Kinh tế Việt Nam - Mô hình Phân tích (Nghiên cứu sinh Hồ Đắc Nghĩa)

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án với tên đề tài: “ Mô hình phân tích mối quan hệ của FDI và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam” là một công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi, do chính bản thân tôi thực hiện trong suốt quá trình làm Nghiên cứu sinh tại trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Các tài liệu tham khảo, số liệu thống kê, dữ liệu trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Kết quả của Luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Hồ Đắc Nghĩa ii LỜI CÁM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin trân trọng cám ơn PGS.TS Ngô Văn Thứ đã tận tâm, nhiệt tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình làm Nghiên cứu sinh và bảo vệ luận án.

Tôi xin chân thành cám ơn Ban lãnh đạo, các Thầy Cô – Giảng viên Khoa Toán kinh tế – Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện thuận lợi về thời gian và truyền đạt kiến thức chuyên ngành nâng cao để tôi hoàn thành tốt luận án. Tôi xin bày tỏ lời cám ơn đến Ban lãnh đạo, các Cán bộ của Viện Đào tạo sau đại học – Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện về các thủ tục hành chính và hướng dẫn các quy trình thực hiện trong thời gian tôi làm nghiên cứu sinh tại trường. Tôi xin gửi tấm lòng biết ơn sâu sắc đến Ba Mẹ và gia đình đã chia sẻ, động viên và tạo điều kiện hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Cuối cùng, tôi xin cám ơn bạn bè, đồng nghiệp đã luôn ủng hộ tôi hoàn thành tốt luận án.

Hồ Đắc Nghĩa ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG BIỂU. viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.

viii PHẦN MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1 : LÝ LUẬN CHUNG VỀ FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Lý luận chung về tăng trưởng kinh tế. Khái niệm về tăng trưởng kinh tế.

Một số quan điểm về tăng trưởng kinh tế. Các nhân tố tác động tới tăng trưởng kinh tế. Đo lường tác động và chất lượng tăng trưởng kinh tế. Lý luận cơ bản về vốn và FDI.

Vốn sản xuất. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Một số lý thuyết kinh tế về FDI. Đặc điểm của FDI.

Các hình thức của FDI. Vai trò của FDI đối với nền kinh tế. Lợi ích của FDI. Những tác động tiêu cực của FDI.

44 Tóm tắt chương 1. 45 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ MỐI QUAN HỆ CỦA FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ. Tổng quan các mô hình lý thuyết về mối quan hệ của FDI và tăng trưởng kinh tế. Mô hình VAR.

Phương pháp bán tham số của Levinsohn-Petrin, ước lượng mô hình với biến không quan sát được. Mô hình hồi quy số liệu mảng. Mô hình nhiều phương trình. Phương pháp hồi qui mô men tổng quát (GMM).

Tổng quan về các nghiên cứu thực nghiệm. Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam. 78 Tóm tắt chương 2.

81 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1990 - 2012. Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam giai đoạn 1990 - 2012. Khối lượng vốn đầu tư. Hình thức đầu tư.

Địa bàn đầu tư. Lĩnh vực đầu tư. Tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 1990 – 2012. Những biến động về nhịp tăng trưởng GDP.

Những biến động về GDP bình quân (USD). Tốc độ tăng trưởng của các nhóm ngành kinh tế Việt Nam. Quan hệ giữa tăng trưởng vốn đầu tư và tăng GDP. Yếu tố lao động.

Tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị. Kim ngạch xuất nhập khẩu, nhập siêu và tỷ lệ nhập siêu. Nguồn nhân lực có khả năng đào tạo (HK). Tích lũy vốn trong nước (KAP).

Độ mở của nền kinh tế (OPEN). Quan hệ GDP và FDI của Việt Nam giai đoạn 1990 – 2012. Tác động của FDI đối với nền kinh tế Việt Nam. Tác động tích cực.

108 Tóm tắt chương 3. 112 CHƯƠNG 4 : KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG THỰC NGHIỆM. Mô hình đo lường quan hệ của FDI và tăng trưởng kinh tế – Cách tiếp cận theo mô hình VAR. Mô hình đánh giá ảnh hưởng của FDI đến các doanh nghiệp trong nước – Cách tiếp cận phương pháp bán tham số Levinsohn - Petrin 128 4.

Mô hình đánh giá tác động của FDI đến sản lượng đầu ra của doanh nghiệp- Cách tiếp cận hồi quy số liệu mảng. Hàm ý chính sách từ kết quả ước lượng được. 143 Tóm tắt chương 4. 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Nghĩa tiếng ANH Nghĩa tiếng VIỆT The Asean Free Trade Khu vực Mậu dịch tự do 1 AFTA Area ASEAN.

Asia Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế 2 APEC Co-operation Châu Á–Thái Bình Dương. The Association of South Hiệp hội các Quốc gia 3 ASEAN East Asian Nations Đông Nam Á. 4 ASEM Asia – Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á - Âu. Hiệp định thương mại Việt 5 BTA Bilateral Trade Agreement Nam - Hoa Kỳ.

6 CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng. 7 EU European Union Liên minh Châu Âu. Đầu tư trực tiếp nước 8 FDI Foreign Direct Investment ngoài. 9 FTA Free Trade Area Khu vực thương mại tự do.

10 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội. 11 GNI Gross National Income Tổng thu nhập quốc dân. 12 GNP Gross National Product Tổng sản phẩm quốc dân. 13 GO Gross Output Tổng giá trị sản xuất.

Intrenational Investment 14 IIA Hiệp định đầu tư quốc tế. Agreements Incremantal Capital – Tỷ lệ gia tăng vốn trên sản 15 ICOR Output Ratio lượng. 16 IMF International Monetary Quỹ tiền tệ Quốc tế. vi Fund 17 I–O Input - Output Bảng cân đối liên ngành.

North America Free Trade Khu vực mậu dịch tự do 18 NAFTA Agreement Bắc Mỹ. 19 NICs Các nước công nghiệp mới. Organization for Tổ chức hợp tác và phát 20 OECD Economic Cooperation triển kinh tế. and Development Thu nhập ròng /tổng tài 21 ROA Return On total Assets sản.

Thu nhập ròng /vốn chủ sở 22 ROE Return On Equity hữu. Năng suất nhân tố tổng 23 TFP Total Factory Productivity hợp. Transnational 24 TNCs Công ty xuyên quốc gia Corporations United Nations Diễn đàn Thương mại và 25 UNCTAD Conference on Trade and Phát triển Liên Hợp quốc. Development Untied Nations Tổ chức Giáo dục, khoa 26 UNESCO Educational Scientific and học và Văn hoá của Liên Cultural Organization Hợp quốc.

Untied Nations Chương trình phát triển 27 UNDP Development Programe Liên Hợp quốc. 28 USD Untied States dollar Đồng Đô la Mỹ. 29 WB World Bank Ngân hàng thế giới. vii Tổ chức thương mại thế 30 WTO World Trade Organization giới viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Mô tả dữ liệu mảng cân bằng hồi quy Y theo X .1: Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài giai đoạn 1990 – 2012.2: Các địa phương thu hút vốn đầu tư nước ngoài nhiều nhất giai đoạn 1990 – 2012 .3: Thống kê xuất- nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam giai đoạn 1990-2012 .1: Hệ số tương quan tuyến tính của các biến .2: Hệ số tương quan tuyến tính của logarit của các biến .3: Kiểm định nghiệm đơn vị (unit root test) .4: Xác định độ trễ tối ưu .5: Kết quả ước lượng mô hình VAR bằng phương pháp Bayes .6: Giá trị hàm phản ứng của mô hình.7: Kết quả phân rã phương sai .8: Dự báo giá trị các biến trong năm 2013 .9: Phân bố của các doanh nghiệp thuộc loại hình sở hữu khác nhau giai đoạn 2000-2011 .10: Phân phối của các doanh nghiệp theo nhóm ngành kinh tế giai đoạn 2000 – 2011 .11: Tóm tắt giá trị trung bình của các biến chính của toàn bộ mẫu trong giai đoạn 2000 – 2011 .12: Tóm tắt giá trị trung bình của các biến được tính dựa trên cơ sở bảng I-O của năm 2000-2005 .13: Hệ số tương quan nhịp tăng của FDI, lao động và lợi nhuận của các nhóm ngành trong ngành công nghiệp chế tác giai đoạn 2001-2011 .14: Kết quả ước lượng theo phương pháp Levinsohn Petrin .15: Kết quả ước lượng theo phương pháp số liệu hổn hợp .16: Kết quả hiệu chỉnh mô hình theo phương pháp GMM.

141 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam giai đoạn 1990 – 2012.2: Các ngành lớn nhất về FDI tại Việt Nam giai đoạn 1990 – 2012 .3: Các đối tác lớn nhất về FDI tại Việt Nam giai đoạn 1990-2012 .4: Biến động GDP và nhịp tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 1990-2012 .5: Biến động GDP/người của Việt Nam giai đoạn 1990-2012 (giá so sánh 2005).6: Nhịp tăng GDP theo các ngành của Việt Nam giai đoạn 1990- 2012 .7: Tỷ trọng đóng góp của các ngành vào GDP giai đoạn 2005- 2012.8: Nhịp tăng trưởng của GDP và vốn đầu tư giai đoạn 1996-2012 .9: Số lượng lao động và nhịp tăng trưởng lao động của Việt Nam giai đoạn 1990-2012 .10: Tỷ lệ thất nghiệp khu vực thành thị và nhịp tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 1990 – 2012 .11: Biến động của HK và nhịp tăng HK giai đoạn 1990 – 2012.12: Biến động của tích luỹ vốn trong nước và nhịp tăng trưởng tích luỹ vốn trong nước giai đoạn 1990 – 2012.13: Biến động Độ mở của nền kinh tế giai đoạn 1990 – 2012 .14: Biến động GDP và FDI của Việt Nam giai đoạn 1990-2012 .15: Tỷ phần các khu vực kinh tế trong GDP giai đoạn 1995-2012 .16: Tỷ trọng đầu tư phân chia theo khu vực sở hữu vốn giai đoạn 1995 - 2012 .17: Nhịp tăng trưởng vốn đầu tư phân chia theo khu vực sở hữu vốn giai đoạn 1995 - 2012 .18: Tỷ trọng GDP theo đóng góp của các khu vực sử hữu vốn giai đoạn 1995 - 2012 .19: Hệ số tỷ trọng đóng góp vào tổng sản phẩm trong nước phân chia theo khu vực sở hữu vốn giai đoạn 1995 - 2012 .20: Tỷ lệ lao động hàng năm của các doanh nghiệp chế tác phân chia theo khu vực sở hữu vốn giai đoạn 2000 - 2011 .21: Tỷ trọng giá trị sản xuất ngành công nghiệp chế tác phân chia theo khu vực sở hữu vốn giai đoạn 2000 – 2011 .22: Giá trị gia tăng của ngành công nghiệp chế tác phân chia theo khu vực sở hữu vốn giai đoạn 2000 – 2011 .