Luận án TS: Yếu tố ảnh hưởng xuất khẩu Việt Nam sang ASEAN - Trần Lan Hương

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
TRẦN LAN HƯƠNG NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG CÁC NƯỚC ASEAN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ HỌC HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
TRẦN LAN HƯƠNG NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG CÁC NƯỚC ASEAN Chuyên ngành: KINH TẾ HỌC (LỊCH SỬ KINH TẾ) Mã số: 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. LÊ QUỐC HỘI 2. LÊ TỐ HOA HÀ NỘI - 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Người hướng dẫn khoa học Tác giả luận án PGS. Lê Quốc Hội Trần Lan Hương ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện và hoàn thành tại Bộ môn Lịch sử kinh tế, Khoa Kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế quốc dân. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS. Lê Quốc Hội và TS Lê Tố Hoa – những người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ và định hướng để tôi hoàn thiện Luận án.

Trong quá trình học tập và nghiên cứu, tôi cũng đã nhận được sự hỗ trợ và giúp đỡ tận tình từ Ban Giám hiệu, Lãnh đạo Khoa Kinh tế học và Bộ môn Lịch sử kinh tế cùng toàn thể các thầy cô giáo tại Trường Đại học Kinh tế quốc dân, tôi xin ghi nhận và chân thành cảm ơn. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã luôn kịp thời động viên, chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất giúp tôi hoàn thành luận án của mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Trần Lan Hương iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC BẢNG.

vi PHẦN MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tổng quan các công trình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của các quốc gia. Tổng quan khung lý thuyết.

Tổng quan các phương pháp nghiên cứu được áp dụng để nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu. Tổng quan kết quả nghiên cứu chính của các công trình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu. Một số kết luận rút ra từ tổng quan tài liệu nghiên cứu. Một số kết luận từ tổng quan tài liệu nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu.

Một số kết luận từ tổng quan tài liệu nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam sang các nước/khu vực. 34 Tóm tắt chương 1. 35 CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XUẤT KHẨU. Những vấn đề lý luận về xuất khẩu.

Khái niệm về xuất khẩu và các hình thức xuất khẩu trong nền kinh tế. Vai trò của xuất khẩu trong nền kinh tế. Hệ thống các tiêu chí đánh giá xuất khẩu của một quốc gia. Những vấn đề lý luận về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của quốc gia.

Nhóm các yếu tố ảnh hưởng đến cung. Nhóm các yếu tố ảnh hưởng đến cầu. Các yếu tố cản trở, hấp dẫn. 47 iv Tóm tắt chương 2.

51 CHƯƠNG 3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG CÁC NƯỚC ASEAN. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN giai đoạn 1997-2003. Thực trạng xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực ASEAN giai đoạn 1997-2003 52 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN giai đoạn 1997-2003.

Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN giai đoạn 2003-2015. Thực trạng xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực ASEAN giai đoạn 2003-2015. Các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN giai đoạn 2003-2015. Phân tích định lượng một số yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN.

Tóm tắt các biến có sử dụng trong mô hình. Kết quả ước lượng và phân tích. Đánh giá chung về các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN. 134 Tóm tắt chương 3.

136 CHƯƠNG 4 137GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM SANG CÁC NƯỚC ASEAN. Bối cảnh hội nhập mới của khu vực và những vấn đề đặt ra với hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang ASEAN. Bối cảnh mới của thế giới và khu vực. Triển vọng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến năm 2025.

Quan điểm của Đảng và Nhà nước hiện nay trong hội nhập AEC. Triển vọng đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực ASEAN và những cơ hội và thách thức trong giai đoạn tới. Quan điểm, định hướng đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang khu vực ASEAN. Quan điểm đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường ASEAN.

Định hướng chiến lược xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang ASEAN. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập AEC trên cơ sở nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng. Nhóm giải pháp thúc đẩy từ phía cung và cầu hàng hóa. Nhóm giải pháp phát huy ảnh hưởng của yếu tố tích cực và hạn chế ảnh hưởng của yếu tố cản trở xuất khẩu.

Một số kiến nghị. Đối với các Bộ, ngành liên quan. Đối với các tổ chức xúc tiến thương mại, các Hiệp hội ngành hàng và Hiệp hội doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp.

175 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Sự phát triển của các học thuyết thương mại quốc tế.2: Tóm lược các yếu tố tác động đến xuất khẩu từ các nghiên cứu trước đây. Kim ngạch xuất khẩu và tỷ trọng của một số thị trường lớn giai đoạn (1997-2003). Cơ cấu thị trường xuất khẩu của Việt Nam trong nội khối ASEAN giai đoạn (1997-2007) .3: Điều tra phòng vệ thương mại đối với các sản phẩm của Việt Nam của các nước ASEAN giai đoạn 1997-2003. Kim ngạch xuất khẩu và tỷ trọng của một số thị trường lớn giai đoạn (2003-2015).

Cơ cấu thị trường xuất khẩu của Việt Nam trong nội khối ASEAN. Chỉ số tập trung thương mại giữa Việt Nam với các đối tác thương mại trên thế giới và trong khu vực. Chỉ số RCA của Việt Nam, 2000-2015. Tổng hợp lợi thế so sánh của một số nền kinh tế ASEAN.

Sự tương đồng xuất khẩu giữa Việt Nam và một số nước ASEAN.10: Tỷ lệ xóa bỏ thuế quan của các nước ASEAN theo ATIGA .11: Bảng so sánh tỷ lệ tận dụng ưu đãi FTA của Việt Nam ở thị trường ASEAN và một số thị trường khác năm 2015 .12: Điều tra phòng vệ thương mại đối với các sản phẩm của Việt Nam của các nước ASEAN giai đoạn 2003-2015.13: Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang ASEAN .14: Đóng góp của các yếu tố cho tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN .15: Đóng góp của các yếu tố cho tăng trƣởng xuất khẩu các nhóm ngành của Việt Nam sang ASEAN. Mô tả các biến được sử dụng trong mô hình ước lượng. Kết quả ước lượng tác động của các yếu tố đến kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường ASEAN .18 : Kết quả ước lượng tác động của các yếu tố đến KNXK nhóm hàng hóa theo SITC của Việt Nam sang ASEAN bằng phương pháp GLS. 130 vii DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ Hình 1.

“Mô hình kim cương” về các yếu tố xác định lợi thế cạnh tranh quốc gia .1: Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN. Cơ cấu nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN giai đoạn 1997-2003 (%). Cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN theo phân loại SITC (%) .3: Tỷ giá thực và Cán cân thương mại Việt Nam theo quý giai đoạn 1999 –Q1 2010. Cơ cấu nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam sang các nước ASEAN giai đoạn 2008-2015 (%).

Cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN theo phân loại SITC giai đoạn (2003-2015) (%). Tác động của các yếu tố đến KNXK của Việt Nam sang ASEAN. 127 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Xuất khẩu đóng vai trò quan trọng cho sự phát triển kinh tế của nhiều nước đang phát triển trong những năm gần đây.

Trên thế giới có rất nhiều ví dụ điển hình về các quốc gia đang phát triển phát triển các ngành công nghiệp xuất khẩu có khả năng cạnh tranh và đã tạo ra được tăng trưởng kinh tế ấn tượng dựa vào xuất khẩu như Hàn Quốc và Đài Loan trong năm 1960; Các nước Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia và Singapore trong năm 1970; Trung Quốc trong những năm 1980; và các nước ở Trung và Nam Mỹ trong năm 1990 như Chile. Do vậy, thúc đẩy xuất khẩu luôn là trọng tâm chính sách của rất nhiều quốc gia trong tiến trình phát triển nền kinh tế. Thực tế, để đẩy mạnh xuất khẩu, các quốc gia cần nắm bắt và tận dụng những yếu tố tác động tới hoạt động này, với ý nghĩa ấy, đã có nhiều công trình nghiên cứu đánh giá tác động của những yếu tố đến xuất khẩu của một quốc gia như Rahman, M. (2012), Tang (2003)… nhìn chung các nghiên cứu này đều chỉ ra những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới xuất khẩu của một quốc gia bao gồm GDP, GDP bình quân đầu người, dân số, khoảng cách địa lý, CPI, FDI, tỷ giá hối đoái.

Đó được coi là những yếu tố bên trong nền kinh tế đã được chứng minh thông qua những nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chúng đều có tác động tới hoạt động xuất khẩu của một quốc gia. Tuy nhiên, xuất khẩu của một quốc gia hiện nay không chỉ đơn giản chịu tác động của những yếu tố bên trong nền kinh tế, có những ngoại ứng cũng tác động mạnh tới quá trình này trong đó phải kể đến xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại hiện nay.