Luận án: Các nhân tố tác động tới cầu du lịch khách quốc tế đến Việt Nam - ĐH Kinh tế Quốc dân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- PHẠM THỊ THANH HUYỀN CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CẦU DU LỊCH KHÁCH QUỐC TẾ ĐẾN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ HỌC HÀ NỘI - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- PHẠM THỊ THANH HUYỀN CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CẦU DU LỊCH KHÁCH QUỐC TẾ ĐẾN VIỆT NAM Chuyên ngành: KINH TẾ HỌC Mã số: 9310101_KTH LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN VIỆT HÙNG HÀ NỘI - 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Phạm Thị Thanh Huyền ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .v DANH MỤC BẢNG .vi DANH MỤC HÌNH. vii MỞ ĐẦU. Lý do lựa chọn vấn đề nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng, phạm vi và câu hỏi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập dữ liệu. Phương pháp phân tích dữ liệu.

Cấu trúc nghiên cứu .5 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN. Du lịch và phân loại du lịch. Khách du lịch. Cầu du lịch.

Lý thuyết nền tảng. Lý thuyết Mô hình lực hấp dẫn. Lý thuyết tâm lý - xã hội. Tổng quan nghiên cứu.

Quan điểm nghiên cứu vi mô và vĩ mô. Các nhân tố tác động tới cầu du lịch theo mô hình lực hấp dẫn. Các nhân tố tác động tới độ dài thời gian lưu trú theo lý thuyết tâm lý xã hội. Khoảng trống nghiên cứu.

Khung phân tích. Khung phân tích các nhân tố tác động tới lượt khách đến ở cấp độ vĩ mô. Khung phân tích các nhân tố tác động tới thời gian lưu trú ở cấp độ vi mô .39 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 .41 iii CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu.

Phương pháp phân tích theo mô hình lực hấp dẫn. Phương pháp nghiên cứu để kiểm định lượt khách đến. Kiểm định lựa chọn kỹ thuật phù hợp. Xây dựng các biến.

Chỉ định mô hình thực nghiệm đánh giá các nhân tố tác động đến cầu du lịch theo mô hình lực hấp dẫn. Phương pháp phân tích theo mô hình tâm lý xã hội. Phương pháp nghiên cứu để kiểm định thời gian lưu trú. Xây dựng các biến.

Chỉ định mô hình thực nghiệm đánh giá các nhân tố tác động đến thời gian lưu trú theo lý thuyết tâm lý - xã hội .66 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 .67 CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CẦU DU LỊCH KHÁCH QUỐC TẾ ĐẾN VIỆT NAM. Phân tích thực trạng du lịch và khách du lịch quốc tế đến Việt Nam. Thực trạng khách quốc tế đến Việt Nam ở cấp độ vĩ mô. Đặc điểm khách quốc tế đến Việt Nam ở cấp độ vi mô.

Phân tích các nhân tố tác động tới lượt khách quốc tế đến Việt Nam ở cấp độ vĩ mô. Thống kê mô tả số liệu các nhân tố tác động tới lượt khách quốc tế đến Việt Nam. Kết quả ước lượng mô hình các nhân tố tác động tới lượt khách quốc tế đến Việt Nam. Thảo luận kết quả các nhân tố tác động tới lượt khách quốc tế đến Việt Nam.

Phân tích các nhân tố tác động tới thời gian lưu trú của khách. Kiểm định tính hợp lệ và độ tin cậy. Điều chỉnh giả thuyết nghiên cứu. Kết quả hồi quy nhân tố tác động tới thời gian lưu trú của khách quốc tế đến Việt Nam.

Phân tích các nhân tố tác động tới thời gian lưu trú của khách quốc tế đến Việt Nam.99 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 .108 CHƯƠNG 4: KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN. Kết quả nghiên cứu chính của luận án. Về ảnh hưởng tới lượt khách quốc tế đến. Về ảnh hưởng tới thời gian lưu trú của khách.

Định hướng phát triển của du lịch Việt Nam. Đề xuất chính sách. Thu hút khách quốc tế tới Việt Nam. Tăng thời gian lưu trú của khách tại Việt Nam.

Đóng góp của luận án. Một số hạn chế và đề xuất nghiên cứu trong tương lai .120 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4 .123 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .125 TÀI LIỆU THAM KHẢO.139 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Association of Southeast Asian ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Nations FE Fixed Effects Mô hình tác động cố định GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Gross investment spending GISI Tổng chi tiêu đầu tư vào cơ sở hạ tầng in infrastructure IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế Institute for Tourism iTDR Viện nghiên cứu phát triển du lịch Development Research NCS Nghiên cứu sinh OLS Ordinary Least Square Bình phương nhỏ nhất thông thường RE Random Effects Mô hình tác động ngẫu nhiên TCDL Tổng Cục Du lịch United National World Tourist UNWTO Tổ chức Du lịch thế giới Organization World Bank’s World Bank’s World Chỉ báo phát triển thế giới của WDI Development Indicators World Bank World Bank’s World Bank’s World Chỉ số quản trị toàn cầu WGI Governance Indicators WTTC World Travel & Tourism Council Hội đồng du lịch và lữ hành thế giới vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tổng hợp các chỉ tiêu được sử dụng trong đo lường cầu du lịch .2: Các nhân tố tác động tới cầu du lịch từ các nghiên cứu tiếp cận theo mô hình lực hấp dẫn .3: Tổng quan các nghiên cứu về độ đài thời gian lưu trú .1: Tổng hợp các biến trong mô hình cầu khách quốc tế đến Việt Nam (cấp độ vĩ mô).2: Từ khóa mô tả tác động tới thời gian lưu trú của khách quốc tế .3: Tổng hợp các biến tác động tới cầu khách quốc tế đến Việt Nam (cấp độ vi mô) .1: Top 10 quốc gia có lượng khách quốc tế đến Việt Nam nhiều nhất .2: 10 quốc gia có mức chi tiêu du lịch nhiều nhất vào năm 2017 .3: Hoạt động xuất nhập khẩu theo châu lục giai đoạn 2008 - 2019.4: Tổng hợp mặt hàng và thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam .5: Đặc điểm nhân khẩu học xã hội của du khách quốc tế đến Việt Nam .6: Đặc điểm chuyến đi của du khách quốc tế tại Việt Nam .7: Các yếu tố đánh giá quan hệ mục tiêu/ rủi ro .8: Đặc điểm điểm đến đối với du khách quốc tế tại Việt Nam .9: Đánh giá điểm tham quan, cơ sở vật chất và dịch vụ .10: Xếp hạng về tổng chi và trải nghiệm du lịch Việt Nam .11: Các nhân tố tác động tới cầu du lịch của khách quốc tế đến Việt Nam .12: Ảnh hưởng của các nhân tố tới lượt khách quốc tế đến Việt Nam .13: Kết quả kiểm định lựa chọn phương pháp hồi quy .14: Kết quả mô hình ước lượng theo GLS.15: Kết quả kiểm định đa cộng tuyến VIF .16: Kết quả ước lượng hệ số các nhân tố tác động tới lượt khách quốc tế đến Việt Nam .17: Kết quả kiểm định các biến độc lập thông qua hệ số KMO và Barlett’s.18: Kết quả tổng phương sai trích .19: Kết quả kiểm định các thành phần Cronbach’s Alpha .20: Kết quả R bình phương của mô hình hồi quy .21: Kết quả ANOVA của mô hình hồi quy .22: Phân tích nhân tố tác động tới thời gian lưu trú của khách quốc tế. 99 vii DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Mô hình quá trình ra quyết định của Schmoll (1977) .2: Co dãn thu nhập và cầu với các loại hình du lịch khác nhau .3: Khung phân tích các nhân tố tác động tới lượt khách đến .4: Khung phân tích các nhân tố tác động tới thời gian lưu trú .1: Sơ đồ quy trình nghiên cứu .2: Lựa chọn mô hình trong hồi quy dữ liệu bảng .1: Thực trạng khách quốc tế đến Việt Nam, giai đoạn 2008 - 2019 .2: Tỷ lệ đóng góp trực tiếp của du lịch Việt Nam vào GDP .3: Tỷ lệ cơ cấu khách du lịch đến Việt Nam theo châu lục năm 2019 .4: Cơ cấu khách du lịch quốc tế đến Việt Nam theo thị phần .5: Tỷ lệ du lịch inbound theo phương tiện năm 2019 .6: Cơ cấu dịch vụ khách inbound đặt mua trực tuyến .7: Thu nhập bình quan đầu người của một số thị trường khách du lịch đến Việt Nam .8: Tình trạng nghề nghiệp của du khách quốc tế tại Việt Nam. Lý do lựa chọn vấn đề nghiên cứu Khoa học về du lịch đã trở nên ngày càng phổ biến trên thế giới, các học giả trên thế giới tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau.

Các nhà khoa học nghiên cứu tâm lý và hành vi tìm hiểu về động cơ của việc đi du lịch, các yếu tố ảnh hưởng tới dự định và quyết định đi du lịch hay sự hài lòng của du khách. Các nhà địa lý học quan tâm tới tài nguyên du lịch, hệ thống lãnh thổ du lịch hay sự phát triển bền vững. Những người nghiên cứu kinh tế trong du lịch thường tập trung vào vai trò của du lịch nội địa hay quốc tế với kinh tế địa phương, đối với sự phát triển kinh tế hay tác động kinh tế đối với các sự kiện xác định, giải thích và dự báo cầu du lịch. Lý thuyết cầu là một trong những lý thuyết đầu tiên được sử dụng để gợi ý các nhân tố ảnh hưởng đến cầu du lịch.

Lý thuyết cầu đã đưa thu nhập, giá cả, tỷ giáo hối đoái vào giải thích và dự báo cầu du lịch. Sau đó, một số học giả đã ứng dụng mô hình lực hấp dẫn bao gồm các nhân tố: khoảng cách địa lý, trao đổi thương mại, quy mô dân số vào giải thích cầu du lịch (Van Doren, 1967; Archer, 1976). Giai đoạn sau, những nhân tố tâm lý học được kiểm định và bổ sung và mô hình, đầy đủ nhất là nghiên cứu của Uysal (1998) với: động cơ, sở thích, quan điểm, quy mô dân số, phân bố tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp và cấu trúc/ vòng đời gia đình. Theo thời gian, các mô hình cầu du lịch kiểm định các nhân tố: chi phí vận chuyển, xu hướng, tính mùa vụ, độ mở thị trưởng, khoảng cách địa lý v.v… xem ảnh hưởng của chúng tới cầu du lịch (Maritn & Witt, 1988; Erygit M., 2010; Morley & cộng sự, 2014; Akter H.