Luận án tiến sĩ: Vai trò nhà nước trong thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh)

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THANH BÌNH VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI (TRƢỜNG HỢP TỈNH BẮC NINH) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2023 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THANH BÌNH VAI TRÒ NHÀ NƢỚC TRONG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI (TRƢỜNG HỢP TỈNH BẮC NINH) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 9 31 01 02 Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGÔ TUẤN NGHĨA HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả luận án Nguyễn Thanh Bình MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 11 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 11 1. Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu và gợi mở hướng nghiên cứu của luận án 24 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ NHÀ NƢỚC (CẤP TỈNH) TRONG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 26 2. Cơ sở lý luận về vai trò nhà nước trong thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội 26 2. Kinh nghiệm thực tiễn về vai trò nhà nước trong thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội 57 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CHÍNH QUYỀN TỈNH BẮC NINH TRONG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 63 3.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của chính quyền tỉnh Bắc Ninh trong thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội 63 3. Phân tích thực trạng vai trò chính quyền tỉnh Bắc Ninh trong thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội 74 3. Đánh giá vai trò chính quyền tỉnh Bắc Ninh trong thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội 95 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CHÍNH QUYỀN TỈNH BẮC NINH TRONG THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 116 4. Bối cảnh mới, mục tiêu, phương hướng liên quan đến thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh 116 4.

Quan điểm phát huy vai trò của chính quyền trong thu hút vốn đầu tư cho phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh 128 4. Giải pháp tiếp tục phát huy vai trò chính quyền cấp tỉnh trong thu hút vốn đầu tư ở tỉnh Bắc Ninh 130 4. Khuyến nghị đối với chính quyền trung ương 154 KẾT LUẬN 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 157 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 158 PHỤ LỤC 175 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt tiếng Việt STT Ký hiệu Nguyên nghĩa 1. CQĐP Chính quyền địa phương 2.

KCN Khu công nghiệp 3. KT-XH Kinh tế - xã hội 4. HĐND Hội đồng nhân dân 5. NLCT Năng lực cạnh tranh 6.

NNL Nguồn nhân lực 7. NSNN Ngân sách nhà nước 8. NXB Nhà xuất bản 9. QLNN Quản lý nhà nước 10.

TNHH Trách nhiệm hữu hạn 11. UBND Ủy ban nhân dân Chữ viết tắt tiếng Anh STT Ký hiệu Nguyên nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt 1. FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài 2. GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm quốc nội Gross Regional Domestic Tổng sản phẩm quốc nội trên 3.

GRDP Product địa bàn Incremental Capital Output Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư 4. R&D Research and Development Nghiên cứu và triển khai Provincial Competitiveness Chỉ số đánh giá và xếp hạng 6. PCI Index chính quyền tỉnh DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3.1: Thống kê tổng sản phẩm tỉnh Bắc Ninh theo giá hiện hành giai đoạn 2019 - 2021 66 Bảng 3. Hoạt động thương mại của tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2019 - 2021 67 Bảng 3.

Đánh giá về tính minh bạch của môi trường đầu tư 95 Bảng 3. Đánh giá về sự đồng thuận trong tạo lập môi trường đầu tư 96 Bảng 3. Đánh giá về chất lượng công vụ 96 Bảng 3. Đánh giá về kết cấu hạ tầng 97 Bảng 3.

Đánh giá về nguồn nhân lực 97 Bảng 3. Đánh giá về năng lực xúc tiến đầu tư của chính quyền tỉnh 98 Bảng 3. Đánh giá về chính sách thu hút vốn đầu tư của tỉnh Bắc Ninh 99 Bảng 3. Tình hình thu hút vốn đầu tư của tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2021 100 Bảng 3.

Tổng vốn đầu tư thực hiện ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2021 101 Bảng 3. Tình hình hoạt động của doanh nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2020 102 Bảng 3. Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đầu tư ở tỉnh Bắc Ninh 103 Bảng 3. Số lượng doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh theo lĩnh vực kinh tế ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2020 104 Bảng 3.

Đánh giá về giải quyết hài hoà các quan hệ lợi ích trong thu hút vốn 109 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Trang Sơ đồ 2. Các bước thể hiện vai trò Nhà nước (cấp tỉnh) trong thu hút vốn đầu tư cho phát triển KT-XH 34 Sơ đồ 3. Sơ đồ tỉnh Bắc Ninh 63 Biểu đồ 3. Quy mô và tăng trưởng kinh tế tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015 - 2020 65 Biểu đồ 3.

Điểm số PCI của tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2006 - 2020 70 Biểu đồ 3. Xếp hạng PCI của tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2006 - 2020 71 Biểu đồ 3. So sánh chỉ số PCI của tỉnh Bắc Ninh với các tỉnh đồng bằng sông Hồng năm 2019 - 2020 71 Biểu đồ 3. So sánh chỉ số PCI của tỉnh Bắc Ninh với các tỉnh đồng bằng sông Hồng năm 2019 - 2020 72 Biểu đồ 3.

Đánh giá một số yếu tố về cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh 94 Biểu đồ 3. Cơ cấu vốn đầu tư của các khu vực kinh tế ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2021 101 Biểu đồ 3. Năng suất lao động tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015- 2020 104 Biểu đồ 3. Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2020 105 Biểu đồ 3.

Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư theo khu vực kinh tế ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2020 105 Biểu đồ 3. Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư theo lĩnh vực ngành nghề ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2017 - 2020 106 Biểu đồ 4. Dòng vốn đầu tư toàn cầu giai đoạn 2007 - 2020 117 Biểu đồ 4. Lượng vốn đầu tư nước ngoài vào 20 quốc gia hàng đầu thế giới 118 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Đầu tư có một vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia cũng như các địa phương. Cùng với lao động, vốn là yếu tố sản xuất không thể thiếu cho các hoạt động kinh tế. Chính vì vậy, đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư là chìa khóa, là điều kiện hàng đầu để thực hiện thành công xóa đói giảm nghèo, tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống của người dân. Tuy nhiên, không phải khi nào các địa phương cũng có đủ nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH).

Đối với mỗi tỉnh, thành trong cả nước nói chung và tỉnh Bắc Ninh nói riêng, việc thu hút vốn đầu tư từ các nguồn khác nhau đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu. Trong nền kinh tế thị trường, sự di chuyển của dòng vốn đầu tư chịu ảnh hưởng của nhiều quy luật khách quan. Xem xét ở cấp độ địa phương, để tránh rủi ro và thu được nhiều lợi nhuận, các nhà đầu tư thường lựa chọn những địa phương có môi trường kinh doanh tốt, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, có sẵn kết cấu hạ tầng kỹ thuật thuận lợi hay các nguồn lực đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh với chi phí thấp… Trong khi đó, bản thân thị trường hay cá nhân, các nhà đầu tư không thể hoặc không có động lực về lợi ích kinh tế để tạo ra những điều kiện như vậy. Chỉ có Nhà nước, với vai trò của mình, cung cấp các hàng hoá công cộng, giải quyết các vấn đề hài hoà lợi ích cộng đồng mới có thể tạo ra môi trường thu hút vốn đầu tư tốt nhằm phát triển KT-XH theo mục tiêu đã đặt ra.

Đứng trước sự khan hiếm của dòng vốn đầu tư và sự lựa chọn khắt khe của các doanh nghiệp, cách tối ưu để các địa phương có thể hấp dẫn sự chú ý đầu tư là chính quyền phải phát huy vai trò của mình trong việc tạo điều kiện, môi trường thông thoáng cho các doanh nghiệp hoạt động và phát triển. Tuy nhiên, việc thu hút vốn đầu tư một cách dàn trải, không có mục tiêu, không tập trung vào các ngành trọng điểm và không có sự quản lý chặt chẽ thì hiệu quả cũng không cao và nảy sinh rất nhiều vấn đề như ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng sức khỏe, đời sống người dân, mức độ giải ngân đồng vốn thấp, doanh nghiệp phá sản… Vì vậy, việc phát huy vai trò nhà nước trong xây dựng thể chế, định hướng dòng đầu tư của các địa phương cần được khẳng định một cách rõ ràng. Đặc biệt hướng tới việc khai thác các lợi thế so sánh của địa phương mới có thể khắc phục được vấn đề trên. 2 Nhận thức được tầm quan trọng như vậy, trong những năm qua, chính quyền tỉnh Bắc Ninh đã rất nỗ lực chủ động thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước để đổi mới mô hình tăng trưởng và thực hiện chiến lược phát triển bền vững, góp phần đưa tỉnh từ một địa phương thuần nông trở thành tỉnh công nghiệp, dịch vụ phát triển theo hướng hiện đại.

Nhờ đó, Bắc Ninh đã rất thành công trong việc thu hút vốn đầu tư của doanh nghiệp đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Trong suốt giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế (2015 - 2019), vốn đầu tư trong và ngoài nước thu hút vào tỉnh Bắc Ninh đều ở mức cao. Năm 2019, vốn đầu tư trong nước là 70,24 nghìn tỷ đồng và FDI ở mức 18,98 tỷ USD. Hai năm chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid là 2020 - 2021, thu hút vốn đầu tư trong nước có sự giảm sút, chỉ còn 58,2 nghìn tỷ (năm 2021) nhưng đầu tư FDI vẫn giữ được sự ổn định với 19,36 tỷ USD [23].