Luận án tiến sĩ: Tác động người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Đà Nẵng

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN NỮ ĐOÀN VY TÁC ĐỘNG CỦA NGƯỜI NHẬP CƯ ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2018 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN NỮ ĐOÀN VY TÁC ĐỘNG CỦA NGƯỜI NHẬP CƯ ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 62 31 01 02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PHẠM VĂN DŨNG HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Nguyễn Nữ Đoàn Vy MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA NGƯỜI NHẬP CƯ ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở ĐÔ THỊ 8 1.

Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài 8 1. Những công trình nghiên cứu ở trong nước 14 1. Đánh giá những kết quả nghiên cứu liên quan đến luận án và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu 30 1. Khung phân tích của luận án 33 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA NGƯỜI NHẬP CƯ ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở ĐÔ THỊ CẤP TỈNH 34 2.

Người nhập cư và nguyên nhân xuất hiện người nhập cư 34 2. Tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội ở đô thị cấp tỉnh 46 2. Các nhân tố ảnh hưởng đến tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội ở đô thị cấp tỉnh 56 2. Kinh nghiệm điều tiết tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội của một số địa phương và bài học đối với thành phố Đà Nẵng 58 Chương 3: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA NGƯỜI NHẬP CƯ ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 72 3.

Các nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng có ảnh hưởng đến tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội 72 3. Tình hình người nhập cư vào thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2010-2017 79 3. Thực trạng tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2010 - 2017 85 3. Đánh giá chung về tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Đà Nẵng 109 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐIỀU TIẾT TÁC ĐỘNG CỦA NGƯỜI NHẬP CƯ ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ĐẾN NĂM 2025 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030 120 4.

Dự báo xu hướng người nhập cư vào thành phố Đà Nẵng và quan điểm điều tiết tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội 120 4. Các giải pháp chủ yếu nhằm điều tiết tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Đà Nẵng 127 KẾT LUẬN 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ 149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 150 PHỤ LỤC 159 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ASXH : An sinh xã hội BHXH : Bảo hiểm xã hội BHYT : Bảo hiểm y tế CLCS : Chất lượng cuộc sống CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa GRDP : Tổng sản phẩm trên địa bàn Tỉnh/Thành phố HĐND : Hội đồng nhân dân KCN : Khu công nghiệp KCX : Khu chế xuất LĐ-TB&XH : Lao động, Thương binh và Xã hội NCS : Nghiên cứu sinh NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn NOXH : Nhà ở xã hội PCI : Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh SKSS : Sức khỏe sinh sản TCTK : Tổng cục Thống kê TĐTDS : Tổng điều tra dân số UBND : Ủy ban nhân dân WTO : Tổ chức Thương mại Thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Điểm số, vị trí xếp hạng PCI Đà Nẵng qua các năm .2: Tỷ suất và số lượng người nhập cư vào thành phố Đà Nẵng qua các năm .3: Lí do nhập cư vào thành phố Đà Nẵng .4: Số lượng công nhân làm việc tại các khu công nghiệp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng năm 2016 .5: Số lượng và tỷ lệ người nhập cư phân theo độ tuổi, giới tính tại thời điểm điều tra.6: Nghề nghiệp hiện tại của người nhập cư vào thành phố Đà Nẵng .7: Trình độ học vấn của người nhập cư phân theo giới tính tại thời điểm điều tra .8: Trình độ chuyên môn của người nhập cư vào Đà Nẵng.9: Tình trạng nhà ở của người lao động nhập cư .103 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Tốc độ tăng trưởng GRDP của Đà Nẵng qua các năm .2: Qui mô GRDP của Đà Nẵng quan các năm .3: GRDP bình quân đầu người .4: Lí do nhập cư vào thành phố Đà Nẵng .5: Cơ cấu ngành kinh tế của Đà Nẵng qua các năm .6: Những khó khăn người nhập cư gặp phải khi đến thành phố Đà Nẵng sinh sống. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Di dân là một qui luật tự nhiên của quá trình phát triển dân số và là một hiện tượng kinh tế - xã hội khách quan, có tác động đến trình độ phát triển của một quốc gia. Di dân là biểu hiện rõ nét nhất của sự phát triển không đồng đều giữa các vùng, miền, lãnh thổ.

Phù hợp với xu thế chung của sự phát triển, ở Việt Nam, lịch sử di dân luôn gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong giai đoạn sau 1975 và trước thời kỳ đổi mới, di dân trong nước chủ yếu theo các chương trình kinh tế mới của Chính phủ (di dân có tổ chức). Từ năm 1986, dưới tác động của quá trình công nghiệp hóa (CNH, HĐH) và đô thị hóa đất nước, di dân tự do có xu hướng gia tăng mạnh mẽ nhất là ở các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, khu vực Tây Nguyên, vùng Đông Nam Bộ. Theo Tổng điều tra dân số (TĐTDS) năm 2009, có khoảng 3,8 triệu người (tương đương khoảng 16% dân số) từ 5 tuổi trở lên là người nhập cư trong giai đoạn 2004 - 2009.

Trong giai đoạn 1999 -2009, tỷ lệ di dân thành thị - nông thôn tăng bình quân 9,2%/năm và dự báo dân số di cư từ nông thôn ra thành thị sẽ đạt 5 triệu người vào năm 2019 [8, tr. Đà Nẵng đã và đang trở thành một thành phố năng động, nhất là trong phát triển kinh tế. Hơn nữa, với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thuận lợi, trong những năm gần đây, một lượng lao động rất lớn từ các tỉnh, thành đã di chuyển vào thành phố mưu sinh. Quá trình này dẫn đến những tác động sâu sắc trong phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng: một mặt, tạo ra sự cân bằng về lực lượng lao động giữa các vùng cũng như giữa các khu vực trên địa bàn thành phố; nguồn lực lao động của thành phố được bổ sung; đời sống văn hóa của thành thị ngày càng phong phú; mặt khác, lại tạo ra sức ép đối với thành phố trong việc cung ứng các dịch vụ công, các dịch vụ xã hội cơ bản như vấn đề học tập, khám chữa bệnh, vui chơi, giải trí; các vấn đề xã hội nảy sinh gây sức ép đối với công tác quản lý hành chính nhà nước của thành phố… 2 Như vậy, bên cạnh những tác động tích cực, có lợi, người nhập cư đã có những tác động nghịch chiều đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, do đó việc nghiên cứu thực trạng tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Đà Nẵng để đánh giá những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, chỉ ra nguyên nhân và đề xuất giải pháp nhằm điều tiết tác động này theo hướng có lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố trong tương lai là rất cần thiết.

Để làm được điều này, luận án phải trả lời các câu hỏi sau: (1) Tình hình người nhập cư vào thành phố Đà Nẵng trong thời gian qua diễn ra như thế nào?; (2) Người nhập cư vào thành phố Đà Nẵng thời gian qua có đặc điểm như thế nào và đã tác động như thế nào đến phát triển kinh tế - xã hội của thành phố?; (3) Chính quyền thành phố cần có những giải pháp, chính sách nào để điều tiết tác động này theo hướng có lợi cho phát triển kinh tế - xã hội? Hơn nữa, ở một khía cạnh khác, chúng ta không thể cấm họ nhập cư vì một mặt vi phạm quyền con người, vi phạm luật cư trú và quan trọng hơn cả, việc di chuyển lao động đến những nơi có điều kiện sống tốt hơn, có nhiều cơ hội tìm việc làm, mức lương cao hơn… là một xu thế khách quan của quá trình phát triển. Xuất phát từ thực tế đó, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội ở thành phố Đà Nẵng” làm luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Luận án được nghiên cứu nhằm mục đích phân tích, đánh giá thực trạng những tác động của người nhập cư đến phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng, từ đó đề xuất những giải pháp điều tiết tác động của người nhập cư nhằm góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố theo hướng bền vững.

Chủ thể để điều tiết tác động này là chính quyền thành phố Đà Nẵng.