Luận án: Phát triển các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội theo hướng hiện đại

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN ANH ĐỨC PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2021 luan an HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN ANH ĐỨC PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 931 01 02 Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN MINH QUANG 2. HỒ THANH THỦY HÀ NỘI - 2021 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo các quy định.

Tác giả luận án Nguyễn Anh Đức luan an MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI 8 1. Các công trình nghiên cứu liên quan tới chủ đề phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại 8 1. Các công trình nghiên cứu liên quan tới những vấn đề chung về phát triển khu công nghiệp, cụm công nghiệp theo hướng hiện đại 14 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến những vấn đề cụ thể: nội dung, vai trò và nguồn lực.

để phát triển khu công nghiệp, cụm công nghiệp theo hướng hiện đại 20 1. Đánh giá kết quả đã đạt được và những khoảng trống, vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 23 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN CẤP THÀNH PHỐ (CẤP TỈNH) THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI 26 2. Lý luận về cụm công nghiệp và phát triển các cụm công nghiệp theo hướng hiện đại 26 2. Vai trò, nội dung, những nhân tố ảnh hưởng và các tiêu chí đánh giá phát triển các cụm công nghiệp theo hướng hiện đại 37 2.

Kinh nghiệm phát triển cụm công nghiệp theo hướng hiện đại của nước ngoài và một số địa phương 57 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI GIAI ĐOẠN 2008 - 2020 76 3. Khái quát về quá trình hình thành và phát triển các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội 76 luan an 3. Thực trạng phát triển các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội theo hướng hiện đại 89 3. Đánh giá thực trạng phát triển các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội theo hướng hiện đại 120 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN CÁC CỤM CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO HƯỚNG HIỆN ĐẠI ĐẾN NĂM 2025-2030 129 4.

Quan điểm và mục tiêu phát triển các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội theo hướng hiện đại 129 4. Những giải pháp cơ bản thúc đẩy phát triển các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội theo hướng hiện đại 140 KẾT LUẬN 163 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 165 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 166 PHỤ LỤC 175 luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CCN : Cụm công nghiệp KCN : Khu công nghiệp KH-CN : Khoa học - công nghệ KT-XH : Kinh tế - xã hội CNH : Công nghiệp hóa CMCN : Cách mạng công nghiệp HĐH : Hiện đại hóa KTTN : Kinh tế tư nhân ĐTH : Đô thị hóa LLSX : Lực lượng sản xuất UNCED : Uỷ ban Liên Hợp quốc về môi trường và phát triển OECD : Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế SIC : Siêu cụm công nghiệp ở Thái Lan TIC : Cụm công nghiệp truyền thống ở Thái Lan SEDC : Công ty Phát triển cụm công nghiệp Malaysia MIDA : Cơ quan Phát triển công nghiệp Malaysia GRDP : Tổng sản phẩm trên địa bàn GDP : Tổng sản phẩm quốc nội luan an DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 2.1: Cụm công nghiệp ở thành phố Hải Phòng 62 Bảng 2.2: Cụm công nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh 70 Bảng 3.1: Diện tích các loại đất tự nhiên ở Hà Nội 79 Bảng 3.2: Cơ cấu giới tính dân số ở thủ đô Hà Nội hiện nay 80 Bảng 3.3: Các CCN Hà Nội trước năm 2008 88 Bảng 3.4: Danh sách các CCN làng nghề truyền thống ở Hà Nội năm 2009 89 Bảng 3.5: Tình hình phát triển CCN ở Hà Nội đến năm 2016 90 Bảng 3.6: Bảng tổng hợp các CCN chưa giải quyết xong công tác giải phóng mặt bằng ở một số CCN các huyện ngoại thành Hà Nội năm 2019 92 Bảng 3.7: Bảng tổng hợp số liệu giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Hoài Đức do các đơn vị thực hiên trong giai đoạn 2012 -2019 92 Bảng 3.8: Mức lương tối thiểu 92 Bảng 3.9: Thay đổi quy hoạch của CCN ở Hà Nội đến năm 2012 96 Bảng 3.10: Số lượng các CCN thủ đô Hà Nội chưa hoạt động tính đến năm 2012 97 Bảng 3.11: Giao thông Hà Nội năm 2019 101 Bảng 3.12: Vốn đầu tư cho hạ tầng bưu chính viễn thông Hà Nội năm 2019 103 Bảng 3.13: Số lượng lao động làm việc trong các CCN ở thành phố Hà Nội tính đến năm 2016 107 Bảng 3.14: Độ tuổi lao động trong các CCN ở Hà Nội đến năm 2017 108 Bảng 3.15: Khảo sát tỉ lệ biết đọc, biết viết của lao động trong CCN Duyên Thái, Trường An và Liên Phương 109 Bảng 3.16: Trình độ học vấn phổ thông của lao động trong 3 CCN Duyên Thái, Trường An và Liên Phương 110 luan an Bảng 3.17: Trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động trong CCN Duyên Thái, Trường An và Liên Phương 110 Bảng 3.18: Tình hình hỗ trợ vốn đầu tư hạ tầng kỹ thuật cho các CCN của thành phố Hà Nội 112 Bảng 3.19: Vốn đầu tư của các doanh nghiệp vào một số CCN trên địa bàn thủ đô Hà Nội tính đến năm 2019 113 Bảng 3.20: Thực trạng đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp trong các CCN ở Hà Nội năm 2019 115 luan an DANH MỤC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ % diện tích của các CCN ở miền trung Thái Lan 60 Biểu đồ 3.1: Tỷ lệ tăng dân số sống ở thành thị Hà Nội giai đoạn 1999 - 2019 78 Biểu đồ 3.2: Cơ cấu kinh tế Hà Nội giai đoạn 2008-2018 80 Biểu đồ 3.3: 10 địa phương thu hút FDI nhiều nhất năm 2019 81 Biểu đồ 3.4: So sánh mức thu nhập trung bình của các lao động trong các CCN Hà Nội giai đoạn 2010 - 2018 91 Biểu đồ 3.5: Khảo sát mức độ hài lòng của người lao động tại một số CCN trên địa bàn thành phố Hà Nội 93 Biểu đồ 3.6: Đánh giá mức độ hài lòng về hạ tầng giao thông trong các CCN Hà Nội 100 Biểu đồ 3.7: Nguyên nhân chất lượng giao thông trong CCN chưa cao 101 Biểu đồ 3.8: Lý do lao động trong một số CCN Hà Nội không nâng cao trình độ 111 Biểu đồ 3.9: Khảo sát nhu cầu học lên cao của lao động trong các CCN Hà Nội 111 Biểu đồ 3.10: Khảo sát nguyên nhân các doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội chưa thực hiện đổi mới công nghệ 116 Biểu đồ 3.11: Khảo sát kinh phí đầu tư phát triển nhân lực đổi mới sáng tạo ở các doanh nghiệp tại các CCN và KCN Hà Nội năm 2019 117 luan an DANH MỤC HÌNH VẼ Trang Hình 2.1: Mô hình phát triển theo hướng hiện đại 31 Hình 2.2: Sự tập trung của các siêu CCN ở Thái Lan 58 Hình 2.3: Sự tập trung của các CCN truyền thống ở Thái Lan 59 Hình 3.1: Bản đồ vị trí địa lý Hà Nội 76 Hình 3.2: So sánh GRDP và GRDP bình quân đầu người ở thủ đô Hà Nội giai đoạn 2008 - 2017 79 Hình 3.3: Các yếu tố tác động tới hoạt động đổi mới KHCN của các doanh nghiệp trong các CCN trên địa bàn Hà Nội 117 Hình 3.4: Mô hình quản lý các CCN trên địa bàn thành phố Hà Nội 118 luan an 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quá trình hội nhập quốc tế và khu vực trong bối cảnh sự phát triển của khoa học - công nghệ (KH-CN), cách mạng công nghiệp 4.0) và nền kinh tế số đang tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước theo hướng nhanh, bền vững và hiện đại cả về kinh tế - xã hội (KT-XH) và môi trường. Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế văn hóa xã hội của cả nước có vai trò đầu tàu quan trọng trong công cuộc CNH, HĐH đất nước.

Cùng với các khu công nghiệp (KCN) việc phát triển các cụm công nghiệp (CCN) là một nội dung quan trọng trong thực hiện chiến lược công nghiệp hóa, đô thị hóa (CNH, ĐTH) của thủ đô Hà Nội. Đặc biệt là khi thành phố mở rộng địa giới hành chính từ năm 2008, nhằm huy động mọi nguồn lực cho phát triển các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển phát triển thành phần kinh tế tư nhân (KTTN), các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các huyện ngoại thành, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, hiện đại, đảm bảo phát triển nhanh và bền vững. Kết quả của quá trình phát triển các CCN trên địa bàn thành phố đến nay thành phố đã có "có 70 CCN đã có quyết định thành lập nằm trên địa bàn của 17 quận, huyện, thị số với tổng diện tích theo quy hoạch là 1.392 ha đã đầu tư xây dựng hạ tầng, hoạt động ổn định, còn lại khoảng 294 ha cần đầu tư bổ sung hạ tầng, hoặc thực hiện Giai đoạn 2" [71, tr. Các CCN đi vào hoạt động đã đạt được nhiều thành tựu trên các phương diện.

Ở cấp thành phố góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, ĐTH; đóng góp thu ngân sách; phát triển kết cấu hạ tầng và tăng cường liên kết kinh tế. Với cấp quận, huyện thu hút được rất nhiều doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, đặc biệt là thành phần KTTN với đa lĩnh vực, ngành nghề sản xuất kinh doanh (SXKD) và dịch vụ. Giải quyết việc làm, thu nhập và năng cao trình độ nghề nghiệp cho lao động địa phương; tập trung làng luan an 2 nghề truyền thống; phát triển ngành nghề mới; ứng dụng tiến bộ KH-CN trong sản xuất và đời sống. Sự phát triển của các CCN trên địa bàn tạo góp phần phát triển thủ đô theo hướng văn minh, hiện đại trên nhiều phương diện.