Luận án tiến sĩ Sinh học: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái loài cá heo Ông Sư (Orcaella brevirostris) vùng biển quần đảo Bà Lụa, Kiên Giang

ĐẠI HỌC QUOC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN CÙ NGUYÊN ĐỊNH NGHIÊN CUU MOT SO DAC DIEM SINH THÁI LOÀI CA HEO ONG SU (Orcaella brevirostris) VUNG BIEN LUAN AN TIEN SI SINH HOC TP. Hồ Chi Minh — 2022 ĐẠI HỌC QUOC GIA TP. HCM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN CÙ NGUYÊN ĐỊNH NGHIÊN CỨU MOT SO ĐẶC DIEM SINH THÁI LOÀI CÁ HEO ONG SU (Orcaella brevirostris) VUNG BIEN QUAN DAO BA LUA, KIEN GIANG Nganh: Sinh thai hoc Mã số ngành: 62420120 Phản biện 1: PGS.

Dinh Minh Quang Phản biện 2: PGS. Đào Thanh Sơn Phản biện 3: TS. Phạm Cử Thiện Phản biện độc lập 1: PGS. Ngô Xuân Quảng Phản biện độc lập 2: TS.

Phạm Cử Thiện NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Thị Nga TP. Hồ Chí Minh - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án tiến sĩ ngành Sinh thái học, với đề tài “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái loài cá heo Ong Sư (Orcaella brevirostris) vùng biển quan đảo Ba Lua, Kiên Giang” là công trình khoa học do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Thị Nga và Có PGS.

Dữ liệu nghiên cứu của luận án được tiễn hành từ 2008 đến 2018, trong đó dữ liệu sơ cấp của luận án được nghiên cứu từ năm 2011 đến 2018. Dữ liệu thứ cấp được khảo sát với sự tham gia của nghiên cứu sinh trong giai đoạn 2008 đến 2011, nằm trong khuôn khổ dự án cấp Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh “Đánh bắt, thuần hoá, huấn luyện cá heo biển Đông Việt Nam phục vụ mục dich nghiên cứu khoa học, kinh tế và báo vệ nguôn lợi" và Đề tài Uy ban phối hợp Việt — Nga "Nghiên cứu hoàn thiện công nghệ đánh bắt, thuần dưỡng, huấn luyện cá heo biển Đông Việt Nam ” do PGS.TS Nguyễn Thị Nga là chủ nhiệm. Cả hai dữ liệu sơ cấp và thứ cấp do nghiên cứu sinh trực tiếp thực hiện, với sự đồng ý chia sẻ dữ liệu bằng văn bản của chủ nhiệm dé tài và tuân theo quy định thời gian thực hiện luận án của cơ sở đảo tạo. Những kết quả nghiên cứu của luận án hoàn toàn trung thực, chính xác và không trùng lắp với các công trình đã công bố trong và ngoài nước.

Nghiên cứu sinh Cù Nguyên Định LOI CAM ON Để hoàn thành luận án này, tôi xin trân trọng cam on: Cố PGS. Bùi Lai và PGS. Nguyễn Thị Nga, những người Thầy luôn hỗ trợ, động viên, khích lệ và hướng dẫn tôi tận tình trong suốt thời gian từ khi tôi bắt đầu nghiên cứu đến khi hoàn thành luận án. Bộ môn Sinh thái - Sinh học tiễn hóa; Khoa Sinh học - Công nghệ Sinh học; Phòng Đào tạo Sau đại học; Ban giám hiệu Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phó Hồ Chí Minh đã luôn tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Dang ủy, Ban Tổng Giám đốc Trung tâm Nhiệt đới Việt — Nga; Đảng ủy, Ban Giám đốc Chi nhánh Phía Nam, TTND Việt — Nga; Phòng Nghiên cứu Sinh thái nước Chi nhánh Phía Nam đã hỗ trợ kinh phí và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án., và các chuyên gia Nga thuộc Viện Sinh thái & Tiến hóa, Viện HLKH LB Nga đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Trịnh Thị Lan Chi, Ths. Nguyễn Tuan Anh, KS. Phan Xuan Thinh, ThS.

Trương Bá Hải, ThS. Lê Thị Hồng Thắm, ThS. Trần Văn Tiến, TS. Nguyễn Thị Bích Nga, em Đào Năng Khiếu, anh Dương Văn Hoàn đã giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Uy ban Nhân dân tỉnh Kiên Giang; Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Kiên Giang; Câu lạc bộ cá heo Âu Lạc, Quảng Ninh; CLB cá heo Đại Nam, Bình Dương; CLB cá heo Vinpearl, Nha Trang đã giúp đỡ. tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Tp.

Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 9 năm 2022 Tác giả luận án Cù Nguyên Định H MỤC LỤC 0909., I DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIET TẮT.------2 VI DANH MỤC CAC BANGwu eesssssssssssssesssssisesssssisccssssscscsssisessssusscesssieecsssiessessseeeeess VIII DANH MỤC CÁC HINH VE, DO THI o.ssssssssssssssssssseseesscssssssseessccsssssveeesscssssssness x MO DAU. Ly do chon dé tai 2. Mục tiêu của dé tài. Mục tiêu tổng quát.

Mục tiêu cụ thể. Nội dung và phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của dé tài nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.------- - 2+2 + ++xzt+xererrkrkrrerrrrxee 2 Chương 1.

tt th HH tr rà 4 1. Khái quát sinh học loài cá heo Ông Sư. VỊ trí phân lOại. Đặc điểm hình thái.

Đặc điểm sinh sản. Đặc điểm dinh dưỡng,.----22:-22222222222+tE22EEE 22211221 EEE. Đặc điểm phân bó. Tình trạng quan thê.

Tình hình nghiên cứu về loài cá heo Ong Sư trong nước và trên thế giới. Tình hình nghiên cứu trên thé giới. Tình hình nghiên cứu trong nưỚC. Huyén Kién Luong 0n.

Quan dd0 Ba LU voececsccssssesssseessssesssssessssessssessssesssssessssesssseessseesessessssesssseeeesvees 30 Chương 2. VAT LIEU VA PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, địa điểm, và thời gian nghiên cứu.--- cc+2cc+cerrxee 32 2. Đối tượng nghiên cứu.---2+:2++22EE+++t22EEE+EEEEEErrEEEExrrrtrrkrrrrrrrrvee 32 2.

Địa điểm nghiên cứu.---2+©22++22EE+++2222YE+2E2EEErtEEExrrrtrrrrrrrrrrrree 32 2. Thời gian nghiên cứu. Phương tiện và thiết bị nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Nghiên cứu đặc điểm môi trường và phân bố của quan thé cá heo Ông Su tại vùng biển quan đảo Bà Lua, Kiên Giang. Nghiên cứu kích thước quan thé cá heo Ông Sư tai vùng biển quan đảo Bà I0 8€ic co nẽ. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, dinh dưỡng, sinh lý, sinh hóa máu và tập tính cá heo Ông Sư trong điều kiện nuôi nhốt. Phương pháp xử lý số liệu.-:-¿--52222v22ct222EEEEEErrirtrrrrrtrrrrrrrrrrrrrree 56 Chương 3.

KET QUA VA BAN LUẬN. Đặc điểm môi trường phân bố va mô hình phân bố của cá heo Ong Sư vùng biển quan đảo Bà Lua, Kiên Giang ,. Đặc điểm môi trường phân bó của cá heo Ông Sư. Mô hình phân bố cá heo Ong Sư vùng biển Tây Nam Bộ,.

Kích thước quần thể cá heo Ông Sư tại vùng biển quần đảo Bà Lụa, Kiên Giang. Một số đặc điểm sinh học, dinh dưỡng, sinh lý, sinh hóa máu và tập tính cá heo Ông Su trong điều kiện nuôi nhỐt. Phân loại cá heo Ông Sư theo đặc điểm hình thái và sinh học phân tử. Một số chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa máu của cá heo Ông Sư trong điều kiện IV 3.

Đặc điểm dinh dưỡng của cá heo Ông Sư trong điều kiện nuôi nhốt. Một số tập tính và đặc điểm hô hấp của cá heo Ông Sư trong điều kiện n uôi 08 3. Đề xuất giải pháp bảo tồn loài cá heo Ông Sư vùng biển quan đảo Ba Lua, 4006. Các nguyên nhân tác động tới quan thé cá heo Ông Sư vùng biển quan dao Bà Lua, Kiên Giang.

Các giải pháp cần thực hiện để bảo tồn loài cá heo Ông Su tại vùng biển quan đảo Bà Lụa, Kiên Giang. KET LUAN VA KIEN NGHI 17 4. Kit nghi nẽ. 18 DANH MỤC CÔNG TRINH CUA TÁC GIA wn ccsssssssssssessssssseccssssececsssiesesssieecess 19 TÀI LIEU THAM KHAO.

35 DANH MỤC CÁC KÝ HIEU, CAC CHU VIET TAT A : Allometric — Tăng trưởng di hình BD : Bình Dương BL : Bà Lụa bp : base pair Cl : Confidence Interval — Khoang tin cay CLB : Câu lạc bộ CR : Critically Endangered — Cực kỳ nguy cấp, có nguy cơ tuyệt chủng CV.% : Coefficient of Variation — Hệ số biến thiên cv : Chevaux Vapeur — Mã lực là đơn vị tính công suất của thuyền CVL : Cao vây lưng DD : Dài đuôi DDT : Dài từ đầu đến vây lưng DLD : Dài từ vây lưng đến đuôi DNA : Deoxyribonucleic acid DVL : Dai vay lung DVN : Dai vay ngực DT : Dai than DTSQ : Dự trữ sinh quyển ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long E. coli : Escherichia coli EN : Endangered — Nguy cấp cao I : Isometric — Tăng trưởng đồng hình IM : Imature — Chưa trưởng thành IUCN : International Union for Conservation of Nature and Natural Resources — Liên minh Bảo tồn thiên nhiên va Tài nguyên thiên nhiên Quốc tế kb : Kio base KL : Khối lượng VỊ : Mature Mean : Trung bình MM : Mùa mưa MK : Mùa khô LN : Lớn nhất NN : Nhỏ nhất NOAA : National Oceanic and Atmospheric Administration, USA — Cơ quan Quan ly Khí quyền va Đại dương Quốc gia Hoa Ky ns : Not significant — Không có ý nghĩa thống kê NTTS : Nuôi trồng thủy sản NT : Nha Trang PCR : Polymerase Chain Reaction — Phan ứng chuỗi polymerase QN : Quảng Ninh RD : Rộng đuôi RHD : Số răng hàm dưới RHT : Số răng hàm trên RVN : Rộng vây ngực SE : Standard error — Sai số chuẩn SSC : Sai số chuẩn TB : Trung bình VB : Vòng bụng VCD : Vòng cuống đuôi VDA : Vòng đầu VN : Vòng ngực WCS : Wildlife Conservation Society — Hiệp hội bảo tồn Động vật hoang dã Vil DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Một số đặc điểm môi trường nơi cá heo Irrawaddy phân bó. Các nghiên cứu sử dụng phương pháp đếm trực tiếp đánh giá kích thước quan thé cá heo Ông Sr.

Các nghiên cứu sử dụng phương pháp đánh dấu — ghi nhận lại đánh giá kích thước quan thé cá heo Ong Sư.----¿--©222+2222++ttEEEv+rtttrrvrrsrrrrrrrrrr 17 Bang 1. Các nghiên cứu sử dụng phương pháp Khoảng cách khảo sát đánh giá kích thước quần thể cá heo Ông Sư. Trữ lượng cá thuộc vùng biển Kiên Giang phân theo độ sâu. Giá trị sản xuất thủy sản giai đoạn 2006-2010 huyện Kiên Lương.

Một số thiết bị sử dụng trong nghiên cứu gen cá heo. Một số hóa chat sử dung trong nghiên cứu gen. Vị trí các điểm thu mẫu môi trường .-----¿-+2+zc++cvsscez 36 Bảng 2. Các thông số của nước biển và phương pháp phân tích.

Các thông số của trầm tích và phương pháp phân tích. Các biến sử dụng xây dựng mô hình phân bồ loài cá heo Ông Sư. Số đợt và thời gian khảo sát cá heo Ông Sư.-----ccc--ccccccccee 42 Bảng 2. Các chỉ tiêu hình thái của cá heo Ông Sư.

Trinh tự các mỗi thu nhận gen cytochrome b. Thành phan và chu trình nhiệt phản ứng PCR. Thành phần hóa chất sử dụng cho biến nạp vào tế bào. Thành phần hóa chất và lượng dùng đề cắt DNA plasmid.

Các chỉ tiêu phân tích mẫu cá thức ăn và phương pháp phân tích. Kết quả phân tích mẫu nước vùng biển quần đảo Bà Lụa. Kết quả phân tích mẫu tram tích day vùng biển quan đảo Bà Lụa. Cac biến quan trọng xây dựng mô hình phân bố của .