Luận án Tiến sĩ: Quản lý xung đột xã hội Tây Nguyên: Thực trạng & giải pháp

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRIỆU VĂN BÌNH QUẢN LÝ XUNG ĐỘT XÃ HỘI Ở TÂY NGUYÊN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI - 2024 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TRIỆU VĂN BÌNH QUẢN LÝ XUNG ĐỘT XÃ HỘI Ở TÂY NGUYÊN HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: CHÍNH TRỊ HỌC Mã số: 931 02 01 Người hướng dẫn khoa học: GS. PHAN XUÂN SƠN HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Với tư cách là thành viên của Đề tài nghiên cứu cấp nhà nước “Quản lý xung đột xã hội và điểm nóng chính trị - xã hội vùng dân tộc thiểu số ở nước ta hiện nay”, Mã số: CTDT.17/16-20, thuộc Chương trình Khoa học và Công nghệ cấp quốc gia giai đoạn 2016-2020 “Những vấn đề cơ bản và cấp bách về dân tộc thiểu số và chính sách dân tộc ở Việt Nam đến năm 2030”, mã số CTDT/16-20, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm, luận án được phép sử dụng các kết quả nghiên cứu và dữ liệu của Đề tài. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

TÁC GIẢ Triệu Văn Bình MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 6 1. Các nghiên cứu liên quan đến xung đột xã hội 6 1. Các nghiên cứu liên quan đến quản lý xung đột xã hội 15 1. Giá trị của các nghiên cứu có liên quan và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 29 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUNG ĐỘT XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ XUNG ĐỘT XÃ HỘI 34 2.

Lý thuyết về xung đột xã hội 34 2. Lý thuyết về quản lý xung đột xã hội 43 2. Quan điểm về quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên 52 Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XUNG ĐỘT XÃ HỘI Ở TÂY NGUYÊN 65 3. Hoạt động của các chủ thể trong quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên 65 3.

Quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên trên một số lĩnh vực 76 3. Nhận xét về quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên 100 Chương 4: BỐI CẢNH, QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ XUNG ĐỘT XÃ HỘI Ở TÂY NGUYÊN 117 4. Bối cảnh và những vấn đề đặt ra đối với quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên 117 4. Quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên 124 KẾT LUẬN 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 162 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á HĐND : Hội đồng nhân dân KT-XH : Kinh tế - xã hội MDA : Hội người Thượng Dega MFI : Hội những người miền núi MHRO : Hội bảo vệ nhân quyền Thượng Dega MTTQ : Mặt trận Tổ quốc NGO : Tổ chức phi chính phủ ODA : Hỗ trợ phát triển chính thức UBND : Ủy ban nhân dân UNESCO : Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hoá Liên hợp quốc XHCN : Xã hội chủ nghĩa 1 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Tây Nguyên bao gồm 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng, có tổng diện tích tự nhiên 54.474 km2, chiếm 16,8% diện tích cả nước. Dân số Tây Nguyên có 5.681 người, gồm 52 thành phần tộc người, trong đó các tộc người thiểu số có 2.784 người, chiếm 37,65% dân số toàn vùng [89]. Tây Nguyên có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về KT- XH, môi trường và quốc phòng - an ninh của cả nước; là vùng có tiềm năng và lợi thế to lớn về nhiều mặt, nhất là phát triển nông - lâm nghiệp, công nghiệp chế biến, năng lượng, khoáng sản và phát triển du lịch gắn với văn hóa truyền thống. Những năm qua, nhất là từ khi Việt Nam thực hiện công cuộc đổi mới, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách lớn về phát triển KT- XH đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có Tây Nguyên.

Việc triển khai thực hiện các chính sách trong thực tiễn đã đạt được những thành tựu quan trọng, đời sống vật chất, tinh thần của người dân từng bước được nâng cao, diện mạo vùng Tây Nguyên đã thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, hiện nay Tây Nguyên vẫn là một trong những vùng có điều kiện khó khăn nhất, chất lượng nguồn nhân lực thấp nhất, KT-XH phát triển chậm nhất, tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản thấp nhất và có tỷ lệ người nghèo cao nhất. Khoảng cách phát triển, mức thu nhập bình quân của người dân, nhất là các tộc người thiểu số khu vực Tây Nguyên so với mặt bằng chung cả nước có sự chênh lệch khá lớn và đang có xu hướng ngày càng xa hơn. Tây Nguyên là vùng “đất nóng”, có lịch sử khá phức tạp, luôn tiềm ẩn nhiều yếu tố gây mất ổn định chính trị - xã hội, nguy cơ những xung đột trở thành điểm nóng, nếu không được nhận diện, giải quyết kịp thời.

Tây Nguyên cũng là địa bàn chiến lược trọng điểm, xung yếu, phức tạp về an ninh, trật tự mà các thế lực thù địch, phản động lợi dụng tấn công, chống phá quyết liệt trong 2 những năm qua bằng chiến lược “diễn biến hòa bình”, nhằm kích động, lôi kéo nhân dân, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Chúng đẩy mạnh các hoạt động chống phá, lợi dụng đồng bào tộc người thiểu số, đồng bào tôn giáo để tạo thành vấn đề “dân tộc”, “tôn giáo” hòng gây mất ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Chúng ra sức xuyên tạc lịch sử, bóp méo, phủ nhận đường lối, chính sách dân tộc, tôn giáo của Đảng và Nhà nước. Nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch dung dưỡng, tài trợ lực lượng phản động tàn quân FULRO lưu vong, gieo rắc tư tưởng sắc tộc hẹp hòi, ly khai, tự trị, đòi thành lập “Nhà nước Dega”.

Kích động, xúi giục các phần tử cực đoan trong đồng bào các tộc người thiểu số và tôn giáo biểu tình, gây rối, kích động gây bạo loạn, nhằm lật đổ chính quyền nhân dân, tạo ra những “điểm nóng”, tạo cớ kêu gọi can thiệp từ bên ngoài. Tây Nguyên cũng là địa bàn trọng điểm phức tạp về an ninh trật tự, do hội tụ nhiều mâu thuẫn, xung đột xã hội rất phức tạp; có sự đan xen giữa mâu thuẫn nội bộ nhân dân và hoạt động lợi dụng của các thế lực thù địch, đỉnh điểm là các vụ bạo loạn năm 2001, 2004, 2008 và mới nhất là vụ tấn công có tính chất khủng bố ngày 11/6/2023 tại huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk, cùng âm mưu bạo loạn, phá rối an ninh khác diễn ra ở nhiều địa phương trong vùng. Đồng thời với hoạt động chống phá của các thế lực thù địch, những mâu thuẫn, xung đột trong nội bộ nhân dân ngày càng nổi lên trở thành nhân tố cản trở sự ổn định, phát triển bền vững của Tây Nguyên với hàng trăm vụ khiếu kiện, tranh chấp liên quan đến đất đai, tôn giáo, tộc người. Nhận thức tầm quan trọng của vấn đề, với gần 10 năm công tác ở Tây Nguyên và hiện nay đang trực tiếp nghiên cứu, tham mưu, đề xuất về chính sách, pháp luật trong lĩnh vực dân tộc; được tham gia là thành viên của Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước “Quản lý xung đột xã hội và điểm nóng chính trị - xã hội vùng dân tộc thiểu số ở nước ta hiện nay”, thuộc Chương trình Khoa học và Công nghệ cấp quốc gia giai đoạn 2016 - 2020 do GS.TSKH Phan Xuân Sơn làm Chủ nhiệm, tác giả đã chọn đề tài: “Quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên hiện nay” làm luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn về quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên; đề xuất quan điểm, giải pháp quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài về xung đột xã hội quản lý xung đột xã hội, quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên làm cơ sở cho việc xác định các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. - Làm rõ cơ sở lý luận, xây dựng khung lý thuyết về xung đột xã hội, quản lý xung đột xã hội, quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên.

- Khảo sát, phân tích thực trạng xung đột xã hội, quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên; đánh giá những ưu điểm, hạn chế, chỉ rõ nguyên nhân của hạn chế, yếu kém. - Làm rõ các yếu tố tác động, từ đó kiến nghị, đề xuất các giải pháp quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên trong giai đoạn tiếp theo. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu xung đột xã hội và quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên.

Phạm vi nghiên cứu - Về không gian: Luận án nghiên cứu xung đột xã hội và quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên (tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng). - Về thời gian: Luận án nghiên cứu xung đột xã hội và quản lý xung đột xã hội ở Tây Nguyên từ năm 2000 đến năm 2023. Phương pháp nghiên cứu 4. Phương pháp luận Luận án nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê Nin, nhất là phép biện chứng duy vật; các quan điểm, chủ trương, đường lối của 4 Đảng cộng sản Việt Nam về vấn đề dân tộc, công tác dân tộc, chính sách phát triển bền vững Tây Nguyên.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể - Phương pháp lịch sử, logic: Dựa trên những tư liệu lịch sử để nghiên cứu, phân tích nguồn gốc, quá trình xung đột xã hội ở Tây Nguyên; sử dụng logic của sự phát triển, qua đó chỉ ra tính quy luật của sự xuất hiện, vận động và phát triển xung đột xã hội ở Tây Nguyên. - Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu: Trên cơ sở tài liệu sưu tầm, thu thập được, thực hiện phân loại, kiểm tra, sàng lọc, xử lý, phân tích, tổng hợp để sử dụng cho mỗi nội dung nghiên cứu của luận án.