Luận án phó tiến sĩ về cải cách bộ máy hành pháp cấp trung ương Việt Nam

ae —_ ee BO (1A0 DUC VA DAO TẠO HỌC VIÊN CHINH TRI QUOC GLA HO CHI MINH LE SI DUOC. CAI CACH BO MAY HANH PHAP CAP TRUNG UONG TRONG CONG CUOC DOI MỚI HIEN NAY Ở NƯỚC TA CHUYỂN NGANH: LÝ LUAN NHÀ NƯỚC VÀ PHAP QUYỀN MA SỐ: 3.01 LUẬN AN PHO TIẾN SI KHOA HỌC LUAT HỌC Ti “hd TRUONG tA \ ẤT Tele | PHONG BOC A ity. ị Người hướng dẫn khoa học: GS. HOÀNG VĂN HẢO HA NỘI - 1996 LỜI CAM ĐOAN Toi xin cam doan day là cong trừnh nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết qua trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bát kỳ công trinh nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN LE SĨ DUOC MỤC LỤC Trang MG ĐẦU un CHUONG 1. BO MAY HANH PHÁP CAP TRUNG ƯƠNG TRONG CƠ CẤU BO MAY NHÀ NƯỚC 1. Quan niệm về quyền hành pháp trong hệ thống quyền lực nhà nước 1.1 Quyền hành pháp trong lịch sử các nhà nước 1.3 Quyền hành pháp trong Nhà nước xã hội chủ nghĩa 4.

Chính phu là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, và là chủ thể cơ bản thực hiện quyền hành pháp 1. Một số khái niệm liên quan đến thành phần của Chính phủ của Chính phủ 1. Bộ là thành phần quan trọng trong cơ cấu tổ chức của Chính phủ 47 CBUONG 2. QUA TRÌNH TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CUA BO MAY HANH PHÁP CAP TRUNG ƯƠNG tna — 2 1.

Tổ chức và hoạt động của bộ máy hành pháp Việt Nam qua các thời kỳ phát triển từ 1945 đến nay. Bộ máy hành pháp của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa theo Hiến pháp 1946 a G2 (5 il 2, Bộ máy hành pháp của nước Việt Nam dan chủ =) cong hòa theo Hiến pháp 1959 Un CO 2. Bộ máy hành pháp của nước Cong hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo Hiến pháp 1980 64 2. Thực trạng tô chức và hoạt động của bộ máy hành pháp Việt Nam hiện nay 2.

Xem xét dưới góc độ các chế định theo Hiến pháp 1992 80 2. Xem xét dưới góc độ quản lý. điều hành cu thé 90 HUONG 3. PHƯƠNG HƯỚNG ĐỔI MOI TỔ CHỨC VA HOAT DONG CUA BỘ MAY HANH PHAP CẬP TRUNG ƯƠNG 106 5) =".

Sự cần thiết phải đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy hành pháp 106 tà) lo. Những quan điểm co ban chỉ dao đổi mới tổ chức va hoạt động của bộ máy hành pháp trong điều kiện hiện nay 3 3. Những kiến nghị đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy hành pháp cấp trung ương 3. Hoàn thiện thiết chế Nguyên thủ quốc gia theo "hướng tang thêm thâm quyền về mặt hành pháp 3.

Hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Chính phủ 3. Tổ chức một nền hành chính tập trung, thống nhất, thông suốt và có hiệu lực 3. Hoàn thiện phương thức quản lý của Chính phủ 3. Xây dung một đội ngũ cóng chức nhà nước có năng lực TT LAN VLỤC 167 NH MỤC TẠI LIỆU THAM KHẢO 185 MO DAU 1.

Tinh cấp thiết của đề tai Đại hội đại biéu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã dé a đường lối đôi mới, tạo ra một bước ngoặt cơ bản trong quá trình đi lên chinghia xã hội của đất nước [79]. Dé đáp ứng véu cầu đổi mới toàn điện nền Kim tế - xã hoi, một trong những nhiệm vu cấp bach của dat nước hiện nay là pha tiếp tục đôi mới và tăng cường hiệu lực quan lý của bộ máy nhà nước. Các Hội nghị Trung ương khóa VỊ, nhất là Hội nghị Trung ương hai đã cụ hé hóa và phát triển đường lối đồi mới bộ máy nhà nước của Dai hội VI, trorg đó có đường lỏi đồi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy hành pháp. Tháng 4 năm 1992, tại kỳ họp thứ L1, Quốc hội đã thông qua Hiến pháp 192, đánh đấu một sự thay đổi quan trong trong đời sống kinh tế - xã hội, dap ứng yêu cầu của tình hình và nhiệm vụ trong giai đoạn hiện tại của đất nước, trorg đó cớ yêu cầu cải cách bộ máy nhà nước theo tinh thần Nghị quyết Trung ương hai.

Tuy vậy, phải nhận thức rằng, việc ban hành Hiến pháp 1992 mớ chỉ là một bước, song rất quan trọng trong quá trình đổi mới. Chắc chắn Hiên pháp 1992 vẫn còn những vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thien, hoặc cần được thể nghiệm qua thực tế cuộc sống để kết luận, điều chỉnh chc phù hop với điều kiên trước mắt và lâu dai trong quá trình phát triển của xã tội, và đáp ứng được những đòi hỏi đặt ra cho công cuộc đổi mới. Hiện nay, mặc dù Nhà nước đã có những tien bộ đáng kể trong lĩnh vực lap rhấp và hành pháp, song những tiên bộ đó vẫn còn thấp so với yêu cầu thực tế. Tong kết 10 năm đổi mới đất nước, Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương tại Đại hội Dang lần thứ VII đã khang định hiện nay hiệu lực cuan lý.

điều hành cua Nhà nước chưa nâng lên kịp với đòi hoi của tình hình Bỏ máy nhà nước chậm được sắp xếp lại, tỉnh giản và nâng cao chất lượng: còn nhiều biểu hiện quan liêu, vi phạm nghiêm trọng quyền dân chủ của rhan dân. Nang lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ chưa tương xứng với yêu cầu của nhiệm vụ. Đặc biệt bộ máy hành pháp. trong đó có bo máy hành pháp cap trung ương.

tuy đã được tăng cường và từng bước đổi mới. song cả về các chế định pháp lý lẫn công tác quản lý, điều hành thực tế vẫn còn nhiều vấn đẻ làm hạn chế hiệu lực hoạt động của nó. xuất phát từ yêu cầu của thời kỳ phát triển mới của đất nước- thời kỳ day mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong điều kiện quan lý nén kinh tê theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) có sự quản lý của Nhà nước, từng bước hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới, và nhằm đảm bảo dân chủ hóa, Nghị quyết Trung ương tám khóa VII đã khang định chủ trương tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Cong hòa XHCN Việt Nam, với trọng tâm là cải cách một bước nền hành chính nhà nước [82, tr.29], tiếp đó, Báo cáo chính trị tại Đại hội Dang lần thứ VIH da khẳng định cải cách nền hành chính nhà nước là trọng tâm của việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước trong những năm trước mắt [83, tr. Trong điều kiện ấy, nhằm tiếp tục đối mới và tăng cường hiệu lực quản lý của bộ máy nhà nước, một trong những yêu cầu cấp bách hiện nay là nghiên cứu cải cách bộ máy hành pháp cấp trung ương.

Tinh hình nghiên cứu dé tài Trong những năm qua, theo ý Kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư vì Chính phủ. nhiều cơ quan nhà nước như Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ. Học viện Chính trị quốc gia Ho Chí Minh, Học viện Hành chính quốc gia, Bộ Tư 2háp., và nhiều nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu đổi mới tổ chức và hoạ: động của hệ thống các cơ quan nhà nước nói chung và bộ máy hành pháp nói riêng. đặc biệt là vấn dé cải cách nền hành chính quốc gia.

Trong sẻ những cong trình nghiên cứu vẻ linh vực này đã được nghiệm ‘hu hoặc công bố phải kể đến công trình của Học viện Hành chính quốc gia với dé tài cấp Bộ: "Nội dung và phương thức tô chức hoạt động quản lý của bộ máy nha nước” (Mã số KX.08) đã được nghiệm thu thang 3 năm 1994; các ab côn: trình của Viện Nghiên cứu khoa hoe pháp lý Bộ Tư pháp với dé tài cấp Bộ: Những luận cứ khoa học và thực tiễn của việc xây dựng Hiến pháp Việt Nan giai đoạn hiện nay” (Mã số 90-98-004) đã được nghiệm thu năm 1990 (18] và dé tài cấp Nhà nước: "Những nguyên tac tổ chức và hoạt động của bộ máy lập pháp, hành pháp, tư pháp nước ta với nhiệm vụ xây dựng Nhà nước 2háry quyền XHCN" (Mã số KX.07) đã được nghiệm thu năm 1995 [21]. cả ta công trình nói trên đều có dé cập đến việc cải cách bộ máy hành pháp. Nhiéu nhà nghiên cứu pháp luật và hành chính cũng có những bài viết liên 1uar đến vấn đề đổi mới các cơ quan quyền lực nhà nước và cải cách hành chim dang trên các Tạp chí Cộng sản, Dân chủ và pháp luật (Bộ Tư pháp), Nhà nước và pháp luật (Viện Nhà nước và pháp luật thuộc Trung tam Khoa 1ỌC :ã hội và nhân văn quốc gia) v. Luận án Phó tiến sĩ của đồng chí Phạm đồn: Thái với dé tài: "Đối mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ theo 1ƯỚIP xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam” đã bảo vệ thành céng tại Hoc viện Chính trị quốc gia Hỏ Chí Minh, cũng giải quyết một số vấn dé liên quan đến đổi mới tổ chức và hoạt động của Chính phủ [67].

Và gan đây nhất, Viên Khoa học tỏ chức nhà nước thuộc Ban Tổ chức cán bộ Chính phủ đã tổ chức thực hiện đề tài cấp Bộ: "Van dụng hành chính so sánh vào cải cách hành chính ở nước ta hiện nay”, trong đó đã dat ra và giải quyết nhiều vấn đề liền quan đến tỏ chức và hoạt động của bộ máy hành chính [20]. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu kể trên mới chỉ đề cập đến khía cạnh này hay khía cạnh khác của bộ máy hành pháp. hoặc nang về các giải pháp cụ thẻ. do đó, việc đổi mới bộ máy hành pháp còn nhiều vấn đẻ cần được đặt ra và nghiên cứu.

Mới day, Bộ Chính trị đã đặt vấn đề tiến hành tông kết 10 năm đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nhằm xác định phương hướng tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyên Cong hoà XHCN Việt Nam. Thực hiện chủ trương đó, Chính phủ đang khẩn trương triển khai việc tổng kết cal cách nền hành chính trong 10 năm qua, với mục tiêu là đánh giá 10 năm đổi mới bộ máy hành chính, làm rõ thêm các quan điểm, phương hướng xây dựng nền hành chính của Nhà nước pháp quyền dưới sự lãnh đạo của Đảng, và dé ra các giải pháp đẩy mạnh cải cách hành chính, trọng tâm là xây dựng Chính phủ và các cơ quan hành chính các cấp.