Luận án tiến sĩ nhân tố con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá ở

1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HOÀNG THÁI TRIỂN NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC VÀ CNDVLS Mã số : 5.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS, TS PHẠM NGỌC QUANG HÀ NỘI - 2005 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 5 Chƣơng 1: NHÂN TỐ CON NGƯỜI VÀ SỰ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP 12 HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở VIỆT NAM 1. Nhân tố con ngƣời và các yếu tố tác động tới việc 12 phát huy nhân tố con ngƣời 1. Nhân tố con người 12 1. Các yếu tố tác động tới việc phát huy nhân tố con người 27 1.

Đặc điểm công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam 33 và những yêu cầu đặt ra về nhân tố con ngƣời 1. Đặc điểm công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam 33 1. Những yêu cầu về nhân tố con người trong sự nghiệp 47 công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay Kết luận chƣơng 1 56 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở 58 VIỆT NAM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA HIỆN NAY 2. Tác động tích cực của nhân tố con ngƣời đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong thời gian 58 qua 2.

Nhân tố con người đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất trong quá trình công nghiệp hoá, 58 hiện đại hoá 2. Nhân tố con người với việc hoàn thiện quan hệ sản xuất trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá 70 đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa 2. Mặt hạn chế trong tác động của nhân tố con ngƣời đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở 87 Việt Nam những năm qua, nguyên nhân 2. Bài học kinh nghiệm và những vấn đề đặt ra hiện nay về nhân tố con ngƣời và việc phát huy nhân 96 tố con ngƣời trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc 2.1 Bài học kinh nghiệm 96 2.

Vấn đề đặt ra hiện nay về nhân tố con người và việc phát huy nhân tố con người trong quá trình công 103 nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Kết luận chƣơng 2 111 Chƣơng 3: MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP ĐỂ TIẾP TỤC PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG 114 NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 3. Phƣơng hƣớng bồi dƣỡng, phát huy nhân tố con ngƣời trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại 114 hoá đất nƣớc 3. Đào tạo người lao động Việt Nam phải phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong quá trình 114 công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước 3. Hoàn thiện và thúc đẩy sự phát triển thể chế kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm giải 117 phóng sức lao động, phát huy nhân tố con người Việt Nam 3.

Một số giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục phát huy nhân tố con ngƣời ở trong giai đoạn đẩy mạnh 121 công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 3. Xây dựng hệ thống chính sách đảm bảo thực công bằng xã hội trong từng bước phát triển kinh tế để 121 phát huy nhân tố con người 3. Nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo - một vấn đề 135 bức xúc để nâng cao chất lượng nhân tố con người 3. Tăng cường hiệu quả quản lý của Nhà nước, phát huy tính chủ động của cơ sở, địa phương, đơn vị và 140 nâng cao phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ nhằm tích cực hoá nhân tố con người trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá 3.

Bảo vệ môi trường sinh thái trong quá trình công 144 nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nhằm không ngừng nâng cao chất lượng sống cho người lao động Kết luận chƣơng 3 147 KẾT LUẬN 149 NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 153 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Con người với tất cả sức mạnh thể chất và tinh thần của mình là nguồn vốn của mọi nguồn vốn, là nguồn lực quan trọng nhất của mọi nguồn lực, là giá trị cao nhất của mọi giá trị. Sớm ý thức rõ điều đó, ngay từ khi khởi xướng công cuộc đổi mới nói chung, thực hiện chiến lược đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nói riêng, Đảng ta đã xem phát huy nhân tố con người là chìa khoá của mọi thành công. Các Đại hội của Đảng Cộng sản Việt Nam (từ Đại hội VI đến Đại hội IX), các Hội nghị Trung ương trong các nhiệm kỳ Đại hội đó đều nhấn mạnh vấn đề: "Nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá" [107, tr.

Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện chưa thật ráo riết với hiệu quả tương xứng. Tốc độ tăng trưởng kinh tế tuy đạt mức bình quân cao so với các nước trong khu vực, nhưng chưa tương xứng với mức tăng đầu tư và những tiềm năng lớn về tài nguyên, lao động trong nước; chưa tận dụng được những cơ hội quốc tế để gia tăng mạnh và sử dụng tốt các nguồn lực từ bên ngoài. Về thực chất, chất lượng tăng trưởng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế còn rất thấp, chậm được cải thiện. Kinh tế phát triển chưa bền vững.

Thực lực của đất nước xét theo tiêu chí GDP còn rất nhỏ. Tiếp tục tụt hậu về kinh tế là nguy cơ số một vẫn đang hiện hữu. Giá thành của hầu hết các sản phẩm còn cao, trong khi chất lượng lại thấp so với các nước trong khu vực; đa số sản phẩm công nghiệp và mặt hàng xuất khẩu chỉ có giá trị gia tăng rất nhỏ. Cơ cấu kinh tế chậm chuyển dịch theo hướng công nghiệp hoá và nhất là theo hướng hiện đại hoá.

Kinh tế có tốc độ tăng trưởng khá, nhưng nhiều vấn đề xã hội và con người lại có xu hướng ngày càng gay gắt. Tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị và TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 thiếu việc làm ở nông thôn còn ở mức cao. Mức sống của những người lao động, nhất là nông dân ở một số vùng còn quá thấp. Sự phân hoá giàu nghèo giữa các vùng, giữa thành thị và nông thôn, giữa các tầng lớp dân cư tăng nhanh và đang doãng ra.

Tình trạng khiếu kiện đông người diễn biến phức tạp hơn. Các tệ nạn xã hội, nhất là nạn ma tuý và mại dâm vẫn tiếp tục lan rộng. Số người nhiễm HIV và mắc bệnh AIDS tăng. Cơ sở vật chất của ngành y tế còn thiếu thốn và lạc hậu, nhất là ở tuyến huyện và xã.

Việc khám và chữa bệnh cho nhân dân, nhất là cho đồng bào nghèo còn nhiều phiền hà và tiêu cực. Môi trường bị ô nhiễm ngày càng nặng. Giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ vẫn còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với vị trí quốc sách hàng đầu, chưa trở thành nền tảng cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Nguồn nhân lực chất lượng thấp, ý thức và tác phong công nghiệp yếu; thiếu trầm trọng các chuyên gia đầu đàn, nhất là ở các lĩnh vực công nghệ cao.

Vấn đề xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, nâng cao đời sống của nhân dân, phòng chống các tệ nạn xã hội vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá chưa được chuyển biến rõ rệt. Nhân tố văn hoá và con người trong phát triển chưa được coi trọng đúng mức ở nhiều cấp, nhiều ngành. Môi trường văn hoá còn bị ô nhiễm bởi các tệ nạn xã hội, sự lan tràn của các sản phẩm và dịch vụ văn hoá mê tín dị đoan, độc hại, thấp kém, lai căng.

Một số chính sách và nhất là trong điều hành trên thực tế vẫn nghiêng về tăng trưởng kinh tế theo bề rộng, và vì thế, vấn đề phát triển văn hoá và chăm lo cho con người, vô hình trung, đã bị đẩy xuống hàng thứ yếu [101]. Tình trạng tham nhũng, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên là rất nghiêm trọng. Nạn tham nhũng kéo dài trong bộ máy của hệ thống chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế là một nguy cơ lớn đe doạ sự sống còn của chế độ ta. Bởi vậy, mặc dù đã qua gần 20 năm đổi mới, đất nước có bước phát TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 triển toàn diện, nhưng - như Đại hội IX của Đảng đã nhấn mạnh - bốn nguy cơ (trong đó có nguy cơ tụt hậu ngày càng xa hơn về kinh tế) vẫn đang có nhiều diễn biến phức tạp.

Hiện nay, Việt Nam vẫn thuộc một trong những nước kém phát triển trên thế giới. Chính vì vậy, việc tìm ra được những phương hướng, giải pháp nhằm phát huy hơn nữa nhân tố con người Việt Nam để đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đưa đất nước ra khỏi nghèo nàn, lạc hậu, đạt mục tiêu dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh đang là một tâm điểm chú ý của nhiều nhà lý luận và chỉ đạo thực tiễn hiện nay. Việc thực hiện đề tài "Nhân tố con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay" là một nỗ lực nhằm góp thêm một phần nhỏ vào việc giải quyết nhu cầu bức xúc đó. Tình hình nghiên cứu đề tài Kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam xem nhân tố con người là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc đổi mới nói chung, của công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta nói riêng, thì vấn đề này đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà lãnh đạo, quản lý, đặc biệt là các nhà nghiên cứu lý luận.

Do vậy, trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề con người, vai trò nhân tố con người trong phát triển kinh tế - xã hội.