Nghiên cứu sinh trưởng một số loài keo Acacia trên vùng đất cát tỉnh Thừa Thiên Huế

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng có chức năng bảo vệ và cải tạo môi trường sống, khoa học đã chứng minh rằng: rừng có khả năng điều hoà O 2 và CO2 trong khí quyển, làm trong sạch không khí, chắn gió, giữ nước…Vì vậy, người ta coi rừng là lá phổi của trái đất. Ở vùng đất cát rừng không chỉ chắn gió mà còn là tấm thảm xanh bảo vệ, cải tạo và giữ ẩm cho đất cát vốn nghèo chất dinh dưỡng. Đặc biệt là rừng chắn cát bay ở ven biển miền trung đã ngăn cản nạn cát vùi lấp ruộng vườn, nhà cửa, làng mạc, đường xá… Ngày nay, diện tích rừng của nước ta càng bị thu hẹp đặc biệt là nạn chặt phá rừng gây thiệt hại lớn cho tài nguyên và môi trường. Năm 1945, Việt Nam đã có 19 triệu ha rừng, năm 1990 đã trồng thêm 2 triệu ha mà diện tích vẫn bị thu hẹp, đến năm 1994 chỉ còn khoảng 9,3 triệu ha.

Tỷ lệ rừng che phủ so với diện tích cả nước là 28% dưới mức bảo đảm an toàn sinh thái cho một Quốc gia. Vì vậy, yêu cầu cần có ngay một chương trình hành động để cứu lấy tài nguyên rừng, bảo vệ nguồn sống của chúng ta. Đáp ứng sự đòi hỏi cấp bách đó Đảng và nhà nước đã đề ra và thực hiện một số chương trình dự án trồng rừng như: chương trình 327, dự án 661… Đồng thời kêu gọi sự tham gia đầu tư của một số chương trình dự án nước ngoài như: dự án Việt - Đức, dự án Phần Lan … Bên cạnh khôi phục đất trống đồi núi trọc, Đảng và nhà nước ta cũng rất quan tâm đến vấn đề khôi phục và cải tạo môi trường vùng cát ven biển bị bỏ hoang bấy lâu. Trong đó Thừa thiên Huế là một trong những vùng mà có vùng cát nội đồng và ven biển khá lớn, là một tiểu vùng sinh thái khắc nghiệt và rất nhạy cảm với điều kiện khí hậu, thời tiết.

Điều kiện môi trường của vùng đất này trong nhiều năm qua có sự biến động khá mạnh do tác động của thiên nhiên và con người. Sạt lở bờ biển và hiện tượng cát bay, cát nhảy, hoang mạc hóa là những mối đe dọa thường xuyên. Ngoài yếu tố khách quan, cũng không ít lý do chủ quan như việc phát triển sản xuất, đào hồ nuôi trồng thủy sản, khai thác khoáng sản. đã làm xáo trộn không ít cảnh quan, môi trường.

1 Qua đó ta thấy vấn đề trồng rừng trên vùng đất cát là rất quan trọng,bên cạnh đó việc chọn loài cho phù hợp để trồng trên vùng đất cát là rất cần thiết Để giải quyết yêu cầu đó,tuy ngành lâm nghiệp Thừa Thiên Huế đã bao năm đầu tư công sức để chọn lựa một số loài cây trồng thích hợp với mong muốn tạo ra những khu rừng có chất lượng. Họ đã tìm ra được loài Keo lưỡi liềm (còn gọi là keo lá liềm vì lá có hình lưỡi liềm) có tên khoa học là Acacia crassicarpa A. cunn ex benth, thuộc họ Trinh nữ (Mimosaceae). Cây thân gỗ có thể biến dạng từ thân bụi đến thân gỗ lớn tuỳ môi trường sống.

Nơi nguyên sản tại các đụn cát ven biển (Australia) là cây thân bụi cao 2-3m, còn bình thường cao 5-20m, nơi thích hợp cao tới 30m, đường kính thân ít khi to quá 50cm. Thân thẳng, đâm nhiều cành nhánh, vỏ màu sẫm hay nâu xám, nhiều vết nứt sâu. Rễ phát triển mạnh, có nhiều vi khuẩn cố định đạm cộng sinh nên vừa có tác dụng bảo vệ và cải tạo đất rất tốt, đặc biệt là các vùng cát trắng ven biển là kiện tướng được chọn lọc từ tập đoàn keo Acacia spp. mangium…) trồng thử nghiệm trên vùng cát nội đồng của tỉnh.

Do thể hiện được nhiều đặc điểm thích nghi: chịu hạn, chịu gió, chịu đất nghèo dinh dưỡng,… và sinh trưởng nhanh hơn hẳn các loài đồng hành trong tập đoàn thử nghiệm, nên keo lưỡi liềm đã được chọn đưa trồng rộng rãi trên nhiều diện tích đất cát nội đồng và một ít trên đất cát ven biển từ Phong Điền đến Phú Lộc. Vài năm trở lại đây, cứ vào mùa nắng nóng, khi có những đợt hạn kéo dài nhiều ngày (thường vào khoảng tháng 6 – 7 dương lịch), hàng loạt cây keo lưỡi liềm ở các khu rừng trồng khác nhau bị cháy khô. Hiện tượng xảy ra mang tính vừa đồng loạt, vừa cục bộ. Đồng loạt ở chỗ là cùng thời điểm, trên nhiều khu rừng trồng khác nhau đều có cây chết, cục bộ ở chỗ là trên cùng một khu rừng trồng, thậm chí trên cùng một luống trồng, cây không chết liên tục mà lại chết theo kiểu nhảy cóc, tạo thành những thảm da beo.

Có khi hai cây kề cận nhau, một cây chết khô, một cây vẫn xanh tươi. Từ đó cho ta thấy rằng các nhà khoa học mới chỉ dừng lại ở chổ tìm ra loài thích hợp ở tập đoàn acacia đó là loài keo lưỡi liềm nhưng đánh giá sự sinh truongr, phát triển các dòng của loài này trên các vùng sinh thái khác nhau thì chưa có,việc chọn dòng keo này thích hợp với vùng sinh thái này thì chưa có sự đánh giá kỷ lưỡng vì vậy ta phải có so sánh đánh giá sự phát triển của các dòng keo trên cùng một vùng hay các vùng sinh thái khác nhau là rất 2 cần thiết để chọn được loài keo thích hợp nhất qua quá trình so sanh đánh giá giữa các loài,đồng thời đánh giá xem loài keo lưỡi liềm này còn có khả năng thích ứng trên các vùng sinh thái khác nữa không. Trước những vấn đề trên thì tôi chọn đề tài “Nghiên cứu sinh trưởng một số loài keo (Acacia) trên vùng đất cát Tỉnh Thừa Thiên Huế”. Nhằm tìm hiểu đánh giá các loài keo trồng trên vùng các và tìm ra những loài Keo tốt nhất có khả năng sống tốt trên vùng các ven biển.

3 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Ngay từ những năm đầu của thế kỷ XX đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu về cấu trúc, sinh trưởng và sản lượng rừng, đặc biệt là khoa học sản lượng rừng từ khoảng những năm 60 của thế kỷ này đã đạt được những thành tựu to lớn. Nhiều vấn đề trước đây thuộc phạm trù nghiên cứu định tính, mô tả thì nay đã trở thành khoa học định lượng chính xác. Định hướng nghiên cứu cấu trúc sinh trưởng và sản lượng rừng đã được các nhà khoa học khái quát lại dưới dạng các mô hình toán học từ đơn giản đến phức tạp nhằm định lượng hóa các quy luật của tự nhiên, nhờ đó mà giải quyết được nhiều vấn đề trong kinh doang rừng, đặc biệt là trong lĩnh vực lập biểu chuyên phục vụ cho công tác điều tra dự toán sản lượng cũng như xây dựng hệ thống biện pháp kinh doang nuôi dưỡng rừng cho từng đối tượng cụ thể. Điểm qua một số công trình nghiên cứu tiêu biểu trong và ngoài nước có liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài 2.1 Tình hình trên thế giới Ngiên cứu về sinh trưởng cây rừng đã được đề cập từ thế kỷ XVIII.

Về lĩnh vực này phải kể đến các tác giả: Oettelt, Pauslen, Baur, Borggreve, Breymann, Cotta, H Danckelmann, Draudt,.Nhìn chung những nghiên cứu về sinh trưởng của cây rừng và lâm phần, Phần lớn được xây dựng thành các mô hình toán học chặt chẻ và được công bố trong các công trình của Meyer, H.X (1960), Alder (1980)…trong lịch sử ra đời và phát triển của sản lượng rừng đã xuất hiện hàm sinh trưởng của Gompertz (1825), tiếp sau đó là các hàm sinh trưởng của các tác giả khác như: Korsun-Assmann Frane, Schumacher, Korf,. Riêng về các loài keo thì có sự nghiên cứu của các tác giả như: Keo lá tràm lần đầu tiên được Cunningham(1878) nghiên cứu và đề cập trong bộ “Flora” của C. Cho đến nay, trên thế giới đã có hàng trăm công trình nghiên cứu chuyên sâu về loài cây này ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Có thể thống kê một số công trình tiêu biểu của một số tác giả về một số lĩnh vực sau: 4 Về hình thái giải phẩu thực vực có công trình nghiên cứu chuyên sau của các tác giả: Pedley, L (1990), Verdcord, B (1979) Về sinh lý học,sinh hóa được đề cập trong công trình nghiên cứu của Verhoef, L (1990), Pewloung và cộng sự (1989), Pukittayacamee, P (1987), Delwaulle,J.W (1990) Về sinh thái và vùng phân bố có công trình của Brewbaker, J.

Về sinh trưởng, tăng trưởng, năng suất sinh khối và sản lượng có thể kể tới công trình nghiên cứu của Tanpibal, W và cộng sự (1991), Ugalde, L. and Chadhar, SK (1987) Về giá trị sử dụng có công trình của các tác giả Hawkins, T (1987), Chomcharn, A, Visuthidepakul, S. Keo tai tượng những năm 1980, các loài keo đã đưa vào thử nghiệm ở nhiều nước vì những khả năng yêu việt của chúng, nhất là khả năng cải tạo đất, chống xói mòn, năng suất cao. Khảo nghiệm ở Philippin với 7 loài, cho thấy Keo tai tượng có chiều cao đứng thứ ba ở hai điểm thí nghiệm (HaVmoller,1989) (1991) Bảng 2.1 Sinh trưởng chiều cao các loài keo 18 tháng tuổi LOÀI Mindoro Mindanao A.polystachya 2,6 3,1 Darus (1991) khi nghiên cứu vai trò của lá trong giâm hom Keo tai tượng cho rằng, lá giữ vai trò chủ chốt trong việc hình thành mô phân sinh của rể của các hom chưa hóa gổ đặt dưới phun mù, cần cắt đi một phần lá cho hom gọn nhỏ lại vừa đở thoát hơi nước lại tiết kiệm được diện tích giâm cây.

Tác 5 giả cho rằng cắt một nửa phiến lá đem lại kết quả ra rể tốt nhất cho loài cây keo tai tượng, thể hiện qua số liệu.2 Vai trò của lá trong giâm hom keo tai tượng Số lá Tỷ lệ rể (%) 2 lá 46 1 lá 66 1/2 lá 76 0 lá 12 Keo lai là tên gọi tắt để chỉ giống lai tự nhiên giữa keo tai tượng (A. mangium) và keo lá tràm (A. auriculiformis), giống lai này được Messrs Herburn và Shim phát, hiện lần đầu tiên vào năm 1972 trong số những cây Keo tai tượng được trồng ven đường ở Sook Telubid thuộc bang Sabah của Malaysia. Sau này Tham (1976) cũng coi đó là giống lai.