Luận án TS Kinh tế: Tác động của các hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo Việt Nam - Nguyễn Thị Thanh Huyền

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------

-------- NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI ĐẾN XUẤT KHẨU GẠO CỦA VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HỌC HÀ NỘI – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------

-------- NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI ĐẾN XUẤT KHẨU GẠO CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế học (Lịch sử kinh tế) Mã số: 9310101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. Hồ Đình Bảo HÀ NỘI – 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả Nguyễn Thị Thanh Huyền ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH. ix PHẦN MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI ĐẾN XUẤT KHẨU GẠO CỦA VIỆT NAM. Các nghiên cứu về tác động của hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Các nghiên cứu về lợi ích của xuất khẩu và yếu tố tác động đến xuất khẩu. Các nghiên cứu về tác động của các hiệp định thương mại đến xuất khẩu.

Các nghiên cứu về xuất khẩu gạo và tác động của hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo. Khoảng trống nghiên cứu. 25 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. 27 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ THÍCH ỨNG VỚI TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI ĐẾN XUẤT KHẨU GẠO.

Cơ sở lý luận về tác động của hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo. Lý luận về các hiệp định thương mại. Xuất khẩu gạo và tác động của hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo. Kinh nghiệm quốc tế về thích ứng với tác động của các hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo.

Kinh nghiệm của Thái Lan. Kinh nghiệm của Trung Quốc. Kinh nghiệm của Ấn Độ. Bài học kinh nghiệm về tác động của các hiệp định thương mại đối với xuất khẩu gạo của Việt Nam.

60 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. 64 CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI ĐẾN XUẤT KHẨU GẠO CỦA VIỆT NAM. Khái quát tình hình phát triển ngành gạo Việt Nam. Tình hình sản xuất và xuất khẩu gạo Việt Nam từ năm 1981 đến 1999.

Tình hình sản xuất và xuất khẩu gạo Việt Nam từ năm 2000 đến 2017. Thực trạng tác động của các hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo của Việt Nam giai đoạn 2000 - 2015. Tổng quan về các hiệp định thương mại Việt Nam tham gia. Thực trạng tác động của các hiệp định thương mại đã có hiệu lực đến xuất khẩu gạo Việt Nam.

Đánh giá tác động của hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo của Việt Nam. Thuận lợi, hạn chế và nguyên nhân hạn chế khi xuất khẩu gạo Việt Nam chịu tác động của các hiệp định thương mại. Nguyên nhân hạn chế. 118 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3.

120 CHƯƠNG 4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG CỦA XUẤT KHẨU GẠO VIỆT NAM TRƯỚC TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI ĐẾN NĂM 2030. Xu hướng xuất khẩu, nhập khẩu gạo trên thế giới tác động đến xuất khẩu gạo của Việt Nam. Biến động về cung, cầu gạo thế giới. Sự thay đổi trong chính sách xuất nhập khẩu gạo của các nước tác động đến xuất khẩu gạo của Việt Nam.

Ảnh hưởng của cuộc chiến tranh thương mại. Khả năng tác động của các hiệp định thương mại chưa có hiệu lực và các hiệp định thương mại đang đàm phán đối với xuất khẩu gạo của Việt Nam. Xu thế tác động của các hiệp định thương mại đến xuất khẩu gạo của Việt Nam. Hiệp định thương mại và rào cản thuế quan đối với gạo Việt Nam xuất khẩu.

Hiệp định thương mại và rào cản phi thuế đối với xuất khẩu gạo của Việt Nam. Hiệp định thương mại và biến đổi khí hậu đối với sản xuất lúa gạo của Việt Nam. Một số giải pháp đối với xuất khẩu gạo Việt Nam nhằm thích ứng với tác động của các hiệp định thương mại. Thích ứng với nội dung quy tắc xuất xứ, rào cản kỹ thuật và kiểm dịch động, thực vật của hiệp định thương mại.

Thích ứng với nội dung cạnh tranh và kinh doanh của hiệp định thương mại. Thích ứng với cam kết thuế quan, chống bán phá giá và cơ chế giải quyết tranh chấp của hiệp định thương mại. Thích ứng với nội dung phát triển bền vững của hiệp định thương mại. Một số kiến nghị.

Đối với Chính phủ. Đối với các Bộ, ngành. Đối với Hiệp hội Lương thực Việt Nam. 163 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4.

165 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 168 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 181 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ nguyên nghĩa tiếng Anh Từ nguyên nghĩa tiếng Việt ASEAN- Australia -New Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Úc AANFTA Zealand Free Trade Agreement và New Zealand ASEAN-China Free Trade Hiệp định thương mại tự do ASEAN – ACFTA Agreement Trung Quốc AEC ASEAN Economic Community Cộng đồng kinh tế ASEAN Hiệp định khu vực mậu dịch tự do AFTA ASEAN Free Trade Agreement ASEAN ASEAN-Hongkong Free Trade Hiệp định thương mại tự do ASEAN – AHKFTA Agreement Hồng Kông ASEAN-India Free Trade Hiệp định thương mại tự do ASEAN – AIFTA Agreement Ấn Độ ASEAN-Japan Comprehensive Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện AJCEP Economic Partnership ASEAN – Nhật Bản Agreement ASEAN-Korea Free Trade Hiệp định thương mại tự do ASEAN – AKFTA Agreement Hàn Quốc Associtation of South East ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations Gồm Brunei, Thái Lan, Singapo, ASEAN 6 Indonesia, Malaysia, Philippin Hiệp định thương mại giữa mà 1 bên ASEAN+6 ASEAN, 1 bên lần lượt là các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Úc và New Zealand Bilateral Free Trade BFTAs Hiệp định thương mại tự do song phương Agreements Central America Free Trade Hiệp định thương mại tự do Mỹ - CAFTA-DR Agreement - Dominican Cộng hòa Dominica và Trung Mỹ Republic Cooperation Economic CECA Hiệp định hợp tác Kinh tế toàn diện Comprehensive Agreement Cooperation Economic CEPA Hiệp định đối tác Kinh tế toàn diện Partner Agreement vi Từ viết tắt Từ nguyên nghĩa tiếng Anh Từ nguyên nghĩa tiếng Việt Common Effective Preferential Chương trình thuế quan ưu đãi có CEPT Tariff hiệu lực chung Computable General CGE Cân bằng tổng thể Equilibrium CM Common Market Thị trường chung Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ CPTPP Agreement for Trans-Pacific Xuyên Thái Bình Dương Partnership CU Customs Union Liên minh thuế quan EAEU Eurasian Economic Union Liên minh kinh tế Á Âu European Free Trade EFTA Hiệp định mậu dịch tự do châu Âu Association EU European Union Liên minh Châu Âu EU – Vietnam Free Trade Hiệp định thương mại tự do EVFTA Agreement Việt Nam - EU Global System of Trade GSTP Preferences among Developing Hệ thống ưu đãi thương mại toàn cầu Countries Hợp đồng G2G Government to Government giữa Chính phủ - Chính phủ Food and Agricilture FAO Tổ chức Nông Lương Liên hiệp quốc Organization of United Nations FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do MAV Minimum Approach Volume Khối lượng tiếp cận tối thiểu MERCOSUR Khối thị trường chung Nam Mỹ MOU Memorandum of Understanding Bản ghi nhớ North American Free Trade NAFTA Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ Agreement Region Comprehensive Hiệp định Đối tác kinh tế Toàn diện RCEP Economic Partnership khu vực ROW Remain Of World Phần còn lại của thế giới RoO Rule of Origin Quy tắc xuất xứ RTAs Region Trade Agreements Hiệp định thương mại khu vực vii Từ viết tắt Từ nguyên nghĩa tiếng Anh Từ nguyên nghĩa tiếng Việt PTA Preferential Trade Agreement Thỏa thuận thương mại ưu đãi South Asian Association for SAARC Hiệp hội Hợp tác khu vực Nam Á Regional Cooperation South Asia Free Trade SAFTA Hiệp định thương mại Nam Á Agreement SPSs Sanitary and Phytosanotary Kiểm dịch động thực vật TBTs Technical Barriers to Trade Hàng rào kỹ thuật đối với thương mại TPP Trans-Pacific Partnership Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương United States Department of USDA Sở Nông nghiệp Hoa Kỳ Agriculture Service Vietnam – Chile Free Trade Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – VCFTA Agreement Chi lê Vietnam Customs Union Free Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - VCUFTA Trade Agreement Liên minh Hải quan Vietnam Japan Economic Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam – VJEPA Partner Agreement Nhật Bản Vietnam – Korea Free Trade Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – VKFTA Agreement Hàn Quốc WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Tóm tắt các yếu tố tác động đến xuất khẩu.

Tóm tắt các nghiên cứu theo mô hình và mục tiêu nghiên cứu. Quá trình phát triển của các lý thuyết thương mại.2: Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tác động của một Hiệp định thương mại. Lĩnh vực hội nhập của các hiệp định thương mại. Lượng, giá trị gạo xuất khẩu của Việt Nam và tỷ trọng lượng gạo xuất khẩu sang các nước và nhóm nước so với tổng lượng gạo xuất khẩu (theo từng hiệp định).

Tiến trình tham gia và thực hiện cam kết thuế quan của các hiệp định thương mại đã có hiệu lực của Việt Nam (theo thời gian và loại hình hiệp định) giai đoạn 2000 – 2015. Quy mô các nước thành viên AFTA so với thế giới (thời điểm AFTA mới có hiệu lực). So sánh mức sống và cơ cấu sản xuất nông nghiệp giữa Việt Nam, ASEAN và các nước thành viên với ASEAN (khi các hiệp định thương mại mới có hiệu lực - giai đoạn 2005 – 2010). Lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam sang các nước thành viên theo các hiệp định thương mại với ASEAN giai đoạn 2000-2015 (tấn).

Kết quả ước lượng mô hình lực hấp dẫn cấu trúc cho toàn mẫu (xem xét các nhóm hiệp định song phương và hiệp định hỗn hợp). Kết quả ước lượng mô hình lực hấp dẫn cấu trúc cho toàn mẫu với biến tương tác (xem xét các nhóm hiệp định song phương và hiệp định hỗn hợp). Kết quả ước lượng mô hình lực hấp dẫn cấu trúc có biến tương tác cho toàn mẫu (xem xét các hiệp định hỗn hợp) .