Hoàn thiện kế toán TSCĐ hữu hình DN Việt Nam trong điều kiện hội nhập KTQT

i Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n
NGUYÔN THÞ THU LI£N Hoµn thiÖn kÕ to¸n tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh ë c¸c doanh nghiÖp viÖt nam trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ Chuyªn ngµnh: KÕ to¸n M· sè: 62.01 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: 1. NguyÔn ThÞ §«ng 2. Nghiªm V¨n Lîi Hµ néi, n¨m 2009 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong Luận án là hoàn toàn trung thực.

Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Thu Liên iii MỤC LỤC Danh mục các chữ viết tắt Danh mục biểu, sơ đồ MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH Ở CÁC DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. Yêu cầu của xu thế hội nhập kinh tế quốc tế với vấn đề quản lý tài sản cố định hữu hình trong các doanh nghiệp.

Vai trò của kế toán tài sản cố định hữu hình ở các doanh nghiệp trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Nội dung công tác kế toán tài sản cố định hữu hình trong doanh nghiệp. Chuẩn mực kế toán về tài sản cố định hữu hình. 47 CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY.

Tổng quan về doanh nghiệp ở việt nam. Chế độ kế toán tài sản cố định hữu hình ở việt nam qua các thời kỳ. Thực trạng kế toán tài sản cố định hữu hình trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Đánh giá chung về thực trạng kế toán tài sản cố định hữu hình trong các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.114 CHƯƠNG III: HOÀN THIỆN KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH Ở CÁC DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ.

Sự cần thiết phải hoàn thiện kế toán tài sản cố định hữu hình ở các doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Yêu cầu hoàn thiện kế toán tài sản cố định hữu hình ở các doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Phương hướng hoàn thiện kế toán tài sản cố định hữu hình ở các doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế. Giải pháp hoàn thiện kế toán tài sản cố định hữu hình ở các doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế.

Điều kiện thực hiện các giải pháp hoàn thiện kế toán tài sản cố định hữu hình.158 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU .160 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .161 iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Ký hiệu Giải thích ký hiệu Tiếng Anh CSH Chủ sở hữu Owner GTCL Giá trị còn lại Carrying values International accounting IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế standards International accounting IASB Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế standard board International accounting IASC Uỷ ban chuẩn mực kế toán quốc tế standard committee Hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế International financial IFRS về trình bày báo cáo tài chính report standard International rate of IRR Tỷ suất sinh lời nội bộ return TSCĐ Tài sản cố định Fixed assets TSCĐHH Tài sản cố định hữu hình Tangible fixed assets TSCĐVH Tài sản cố định vô hình Intangible fixed assets Vietnamese accounting VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam standards World Trade WTO Tổ chức thương mại thế giới Organization v DANH MỤC CÁC BIỂU, SƠ ĐỒ I.1: Xử lý các trường hợp chi phí phát sinh liên quan đến với mua sẳm nhà xưởng, máy móc, thiết bị .2: Các phương pháp tính khấu hao theo thời gian .3: Tính khấu hao theo phương pháp hỗn hợp.4: Quá trình hình thành và sửa đổi bổ sung của IAS 16 .1: Số doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất kinh doanh tại thời điểm 31.12 hàng năm phân theo loại hình doanh nghiệp .2: Số doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất kinh doanh tại thời điểm 31.12 hàng năm phân theo ngành kinh tế.3: Số lượng doanh nghiệp đang hoạt động phân theo qui mô vốn và loại hình doanh nghiệp .4: Tổng số lao động trong các doanh nghiệp tại thời điểm 31.12 hàng năm phân theo loại hình doanh nghiệp. So sánh nội dung và đặc điểm chế độ kế toán tại doanh nghiệp quốc doanh và ngoài quốc doanh giai đoạn 1989 - 1994 .6: Các sổ liên quan đến kế toán TSCĐHH theo hình thức Nhật ký chứng từ. Giải pháp về phương pháp hạch toán kết quả đánh giá lại. Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán theo mô hình tập trung.

Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán theo mô hình phân tán. Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán theo mô hình hỗn hợp. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Hội nhập kinh tế quốc tế đã trở thành xu thế tất yếu của mọi nền kinh tế. Để có thể tồn tại và phát triển trong môi trường đầy tính cạnh tranh đó, mỗi doanh nghiệp đều phải tự ý thức không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh của mình.

Tuy nhiên, doanh nghiệp khó có thể sản xuất một sản phẩm chất lượng cao, đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế với giá thành rẻ bằng hệ thống máy móc thiết bị nghèo nàn, kỹ thuật lạc hậu, hệ thống kho bãi bảo quản vật liệu, sản phẩm tồi tàn. Nói cách khác, sức mạnh cạnh tranh của doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào việc máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ sản xuất chế biến mà doanh nghiệp sử dụng có đáp ứng được yêu cầu mới của quá trình sản xuất kinh doanh, có theo kịp được sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật hiện đại hay không? Bản chất của tất cả các cuộc đại cách mạng công nghiệp diễn ra từ trước tới nay cũng là tập trung giải quyết các vấn đề cơ khí hoá, điện khí hoá, tự động hoá các quá trình sản xuất mà thực chất là đổi mới, cải tiến và hoàn thiện hệ thống tài sản cố định (TSCĐ) trong đó chủ yếu là tài sản cố định hữu hình (TSCĐHH). Mặc dù đã ý thức được vai trò của quan trọng của TSCĐ nói chung và TSCĐHH nói riêng trong quá trình hội nhập nhưng thực trạng quản lý và sử dụng đối tượng này trong các doanh nghiệp Việt Nam còn nhiều vấn đề bất cập. Tình trạng TSCĐHH trong các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp Nhà nước, nhìn chung là cũ, giá trị còn lại (GTCL) thấp.

Ở một số ngành, đại đa số máy móc thiết bị đã qua sử dụng nhiều năm, công nghệ kỹ thuật ở mức trung bình và lạc hậu so với khu vực và trên thế giới. TSCĐHH chưa cần dùng, không cần dùng và chờ thanh lý chiếm tỷ lệ đáng kể trong giá trị còn lại của TSCĐ. Nguyên nhân chủ yếu do đầu tư trong thời bao cấp để lại, đến nay 2 khi chuyển sang cơ chế thị trường thì số TSCĐHH này không còn phù hợp, các doanh nghiệp đã chuyển hướng sản xuất kinh doanh nên chỉ khai thác và sử dụng một phần hoặc không sử dụng hết năng lực nhà xưởng và máy móc thiết bị đã được đầu tư. Đó là một trong các nguyên nhân dẫn đến ứ đọng vốn, gây nhiều khó khăn về tài chính cho doanh nghiệp.

Với mong muốn khắc phục những tồn tại trong việc quản lý và sử dụng TSCĐHH tại các doanh nghiệp Việt Nam, việc hoàn thiện công tác kế toán TSCĐHH đã được đặt ra. Bởi lẽ làm tốt công tác kế toán TSCĐHH không chỉ giúp quản lý chặt chẽ TSCĐHH hiện có cả về số lượng và giá trị mà còn giúp doanh nghiệp có cơ sở tin cậy để đánh giá hiệu quả sử dụng TSCĐHH, từ đó đề ra các quyết định đầu tư phù hợp. Trong những năm qua, Việt Nam đã có những nỗ lực đáng ghi nhận trong việc tiếp thu chuẩn mực kế toán quốc tế vào hoàn thiện chế độ kế toán TSCĐ nói chung và kế toán TSCĐHH nói riêng để đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế. Tuy nhiên vẫn còn những hạn chế nhất định cả về phía cơ quan chức năng và cả về phía doanh nghiệp khiến cho việc hoàn thiện công tác kế toán TSCĐHH không đạt mục tiêu mong muốn.

Xuất phát từ thực trạng đó, NCS đã lựa chọn đề tài “Hoàn thiện kế toán TSCĐHH ở các doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” cho luận án tiến sĩ của mình nhằm góp phần giải quyết những bất cập còn tồn tại thuộc vấn đề nghiên cứu, để kế toán thực sự trở thành công cụ quản lý kinh tế hữu hiệu của các doanh nghiệp trong việc quản lý và sử dụng TSCĐHH sao cho hiệu quả, đảm bảo năng lực cạnh tranh trong điều kiện hội nhập. TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU Về đề tài liên quan đến TSCĐ, trước đây cũng đã có một số nghiên cứu từ góc độ kế toán nhưng ở những giác độ và lĩnh vực ứng dụng hoàn toàn khác như: “Hoàn thiện kế toán TSCĐ trong các doanh nghiệp thương mại 3 nước ta” của Nguyễn Tuấn Duy, “Hoàn thiện hạch toán TSCĐ nhằm tăng cường quản lý TSCĐ trong các doanh nghiệp xây dựng Việt Nam” của Trần Văn Thuận. Tuy nhiên ở các công trình này: đối tượng nghiên cứu thường là TSCĐ nói chung, chưa đi sâu nghiên cứu về một hình thái TSCĐ chủ yếu ở Việt Nam là TSCĐHH; phạm vi nghiên cứu của các công trình này là một ngành kinh tế cụ thể; cơ sở hoàn thiện kế toán TSCĐ chưa gắn với yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế. Trên cơ sở mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận án tập trung giải quyết các vấn đề nghiên cứu chủ yếu sau: - Yêu cầu của xu thế hội nhập kinh tế quốc tế với vấn đề quản lý và kế toán TSCĐHH trong các doanh nghiệp - Nội dung công tác kế toán TSCĐHH trong các doanh nghiệp từ kế toán tài chính tới kế toán quản trị - Những bài học rút ra từ việc phân tích chuẩn mực kế toán quốc tế về TSCĐHH - Sự phát triển của các doanh nghiệp Việt Nam trong điều kiện hội nhập - Sự phát triển của chế độ kế toán Việt Nam nói chung và chế độ kế toán TSCĐHH trong doanh nghiệp nói riêng qua các thời kỳ - Những ưu điểm và hạn chế của công tác kế toán TSCĐHH ở các doanh nghiệp Việt Nam trong thời kỳ hội nhập - Phương hướng và hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán TSCĐHH trong các doanh nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập.